�鶹����

A alteracin de tan s un dos miles de xenes que compoen o xenoma humano pode provocar trastornos graves na saúde das persoas. O cancro é a enfermidade mis coecida de todas as causadas por unha mutacin xenética, pero existen moitas outras, algunhas delas anda pouco coecidas polo feito de que afectan a un número moi reducido de persoas. Son as denominadas enfermidades raras, patoloxas polo xeral hereditarias para as que os estudos xenéticos e as terapias xénicas se revelaron en moitos casos como as estratexias mis eficaces no seu diagnstico e tratamento. As o explicaron hoxe os expertos participantes no seminario cientfico organizado polo Instituto de ���Ա�����پ����������� Biomédica (IBI) no marco do proxecto Biocaps. Os cinco relatores que hoxe desagregaron no Colexio Médico de Vigo importantes avances no tratamento das enfermidades raras mis comúns ofreceron perspectivas complementarias sobre os aspectos epidemiolxicos, xenéticos, clnicos e terapéuticos que as rodean.

O caso das ciliopatas

Diana Valverde, investigadora do IBI, expuxo a importancia do estudo xenético no diagnstico precoz e a identificacin de futuras dianas terapéuticas no caso das ciliopatas. Grazas ao proxecto Biocaps, Valverde tivo ocasin hai uns meses de avanzar nesta lia de investigacin en colaboracin con cientficos do Laboratorio de Bioloxa Molecular do Consello de ���Ա�����پ�����������s Médicas, en Cambridge. As ciliopatas son trastornos derivados de anomalas nos cilios, orgnulos das células encargados de emitir e recibir estmulos grazas a un sistema de transporte de sinais, é dicir, que son os responsables da comunicacin vital das células coa súa contorna. Os defectos no seu funcionamento poden traducirse nun amplo abano de problemas como obesidade, distrofia de retina, diabetes ou cardiopatas, que se combinan para dar lugar a sndromes como Bardet-Biedl, poliquistose renal ou nefronoptise, entre outros. Na actualidade, tal e como explicou a investigadora do IBI, o uso de tecnoloxas de alto rendemento fixo posible identificar novos xenes involucrados nestas sndromes. “O estudo xenético permtenos establecer a causa da enfermidade no paciente, de tal maneira que podemos identificar mutacins mis prevalentes na nosa poboacin e isto axúdanos a desenvolver algoritmos de diagnstico para optimizar o estudo noutras familias”, asegurou. Doutra banda, a anlise do papel das protenas involucradas axuda a entender os mecanismos moleculares responsables na aparicin de caractersticas como a obesidade ou a diabetes. Ademais, segundo destacou Valverde, o coecemento das rutas de sinalizacin celular implicadas nestas patoloxas facilitar a comprensin da base fisiopatolxica da enfermidade, as como a identificacin de dianas terapéuticas para futuros tratamentos.

Procedente doutro dos centros titores de Biocaps, o Instituto de Mioloxa de Pars, Martine Barkats expuxo os avances na terapia xénica que est a contribur a desear para o tratamento da atrofia muscular espial (AME), unha doenza que destrúe progresivamente as neuronas motoras inferiores, é dicir, as células nerviosas no talo cerebral e a medula espial que controlan a actividade muscular voluntaria esencial como falar, camiar, respirar e deglutir. A AME est causada por defectos no xen SMN1, que fabrica unha protena importante para a supervivencia das neuronas motoras. Barkats e o seu equipo identificaron un virus que actúa de maneira eficaz como vehculo do xene capaz de alcanzar a medula espial a través do torrente sanguneo e modificar o material xenético defectuoso. Os ensaios en ratos e gatos demostraron a efectividade desta terapia xénica na correccin da funcin motora e na prevencin da morte das neuronas. Na actualidade est a levarse a cabo un ensaio clnico baseado na administracin por va intravenosa do virus dotado con xenes “bos” a tres grupos de pacientes no Nationwide Children’s Hospital de Columbus (Ohio, Estados Unidos). “Os resultados son confidenciais e non se farn públicos até o mes de agosto, pero podo adiantar que son moi prometedores”, anuncia Barkats.

Edicin xenmica

O investigador Daniel Bachiller, da Fundacin Caubet-Cimera (Illas Baleares), centrou o seu relatorio nas vantaxes que supn a edicin xenmica no tratamento da fibrose qustica, unha enfermidade hereditaria que ataca a algunhas das zonas do corpo que producen secrecins, en especial o sistema dixestivo e os pulmns. Afecta a un de cada 3000 neonatos, é a enfermidade rara mis frecuente e na poboacin europea, onde mis incidencia existe, unha soa das mutacins é responsable de mis do 60% dos casos. A edicin xenmica permite corrixir o defecto xenético que causa a fibrose qustica. Consiste en producir un tipo de célula nai chamado célula pluripotente inducida, que pode “fabricarse” a vontade a partir da pel de calquera persoa. Nestas células nai reprase o defecto xenético de maneira que se obteen células que xa non teen a enfermidade e que, como son do propio paciente, pdenselle volver transplantar sen que se produza rexeitamento. Neste momento a investigacin atpase en fase ensaio con ratos, previa ao ensaio clnico con pacientes.

Para realizar todas estas investigacins é fundamental recoller datos e mostras de pacientes afectados por enfermidades raras que son depositados en bancos e rexistros. Manuel Posada, director do Instituto de ���Ա�����پ����������� en Enfermidades Raras do Instituto de Saúde Carlos III, expuxo até que punto isto é relevante e reivindicou o investimento de recursos nestas tarefas. “Recoller informacin custa dieiro, igual que investigar un frmaco ou mis”, asegurou. Esta informacin permite coecer a historia natural dunha enfermidade e posibilita, en primeiro lugar, activar protocolos de prevencin a través de datos que permitan avaliar o risco dunha persoa fronte a outra. Por outra banda, o rexistro de signos e sntomas axudan ao diagnstico e os datos de laboratorio que indican unha boa ou mala evolucin facilitan o prognstico, do mesmo xeito que é importante rexistrar as variables que indican se un tratamento é ou non efectivo para continuar ou cambiar as estratexias terapéuticas. “Un exemplo claro de todo isto é a enfermidade de Duchene, unha doenza neuromuscular moi grave que afecta a nenos e que conta cunha rede internacional denominada TREAT-NMD. Esta rede acaba de publicar a evidencia dun tratamento en base ao rexistro de 7000 casos en todo o mundo e o estudo da súa evolucin ao longo dos anos”, explicou Pousada.