Da Internacional para a Eliminacin da Violencia contra as Mulleres 2024
A violencia sexual é un elemento destacado das reivindicacins que formula a cuarta onda do feminismo. Nun comezo nas rúas e nas redes sociais, desde que en 2006 Tarana Burke puxera en marcha unha para conectar mozas afroamericanas superviventes de violencia sexual utilizando por primeira vez o lema «#Me too». Este movemento estendeuse a través de accins de protesta, movementos organizados e marchas a través de todo o mundo. Na nosa contorna, o lema «#acabouse/#seacab», impulsado polas futbolistas da seleccin espaola para denunciar un caso de violencia machista tamén serviu como catalizador da indignacin social ante as agresins sexuais. Despois, a través da súa transposicin a normas e a polticas que buscan facerlle fronte e, recentemente, reparar as súas consecuencias nas mulleres, que son as en todas as etapas da vida.
Esta violencia funciona como unha «pedagoxa sexual fundante». A través dela, como acto ou como ameza, coa violencia, o medo, o estigma ou a culpa limtase a forma na que as nenas e as mulleres poden habitar o mundo. De forma que opera xunto a outras expresins das violencias machistas como a violencia simblica, a violencia de xénero ou o feminicidio.
En concreto, este mecanismo de control xera un relato especfico que chega a ns a través da chamada «cultura da violacin» (Noreen Connell e Casandra Wilson, 1974), difundindo un imaxinario común simplificado da violencia sexual. As, a «cultura da violacin» determina que tipo de violencias sexuais son agresins, o perfil de quen agride e como actúa e como esperamos que se comporte a vtima antes, durante e despois dos feitos, o que inclúe a denuncia. Esta frmula, ademais de naturalizar a violencia contra as mulleres, invisibiliza e desacredita todo o que se afasta deses mitos da violencia sexual que, anda que se corresponden con feitos que suceden, non son as únicas formas nas que se manifesta nin as maioritarias. E tamén problematiza a masculinidade machista que, dende a posicin de privilexio, normaliza o acoso e as agresins sexuais como parte deste contrato sexual patriarcal, nun contexto de desigualdade entre mulleres e homes.
Este discurso nesgado reproduce de forma continuada unha imaxe deformada que est a desmontar voces como as de , ou Gisèle Pelicot, por nomear algunhas das mulleres mis visibles contra a violencia sexual durante este último ano. Cada unha delas foi quen de vincular a súa experiencia individual cunhas estruturas culturais, institucionais e sociais que fan posible que a violencia sexual exista. E, desta forma, contribur, como di Cristina Fallars, a «construr, por acumulacin, un relato común» da memoria colectiva da violencia contra as mulleres.
No contexto militarista actual resulta importante sinalar que a , tras moito debate para a súa aprobacin o 31 de outubro de 2000, recoeceu por primeira vez a violencia sexual que sofren as mulleres nos conflitos armados. Torturas sexuais como , violacins, castracins, , e, mulleres sexualizadas empregadas como reclamo, sexilios e insilios... As guerras e a militarizacin, que precisan manter a orde de xénero, utilizan os corpos das mulleres como campos de batalla.
Nos últimos tempos, estamos vendo como estas expresins de violencia se trasladan ao , ampliando as formas nas que se manifesta facilitada pola tecnoloxa: difusin de vdeos ntimos sen consentimento, gravacins de agresins sexuais, foros onde compartir contidos de violencia contra as mulleres, que continúan sexualizando os corpos femininos e permiten o e a ou a creacin de pornografa sintética non consentida (). Segundo os datos do Instituto Nacional de Ciberseguridade (Incibe), un de cada tres incidentes de ciberseguridade no noso pas son unha filtracin de datos sensibles, protexidos ou confidenciais, roubados. Aqu entraran tanto a difusin de contidos ntimos sen consentimento coma a creacin e distribucin de deepfakes.
A violencia sexual, a prostitucin e a pornografa dixital son tamén expresins dun sistema patriarcal que opera en clave de xénero, consolidando o seu poder a través da cousificacin das mulleres. A denominada «pornificacin da cultura» atravesa os produtos mainstream das industrias culturais e os contidos nas redes e nas plataformas dixitais, normalizando a mercantilizacin dos corpos femininos.
O espllase mediante contidos sexistas, misxinos e de ciberviolencia, onde a «monetizacin da misoxinia» est a converter as novas modalidades de explotacin sexual nun negocio lucrativo. As, perpetúanse as desigualdades de xénero, que atentan contra os dereitos fundamentais das mulleres.
A violencia sexual é un elemento fundamental deste sistema sociocultural de desigualdade. É un problema estrutural, non todos os homes violentan as mulleres pero case todas as mulleres, dun ou doutro xeito, seguen a sentirse violentadas nalgún momento ao longo da súa vida.
Desde a universidade, e como parte da comunidade universidade e da sociedade, temos que asumir a nosa responsabilidade dende o lugar que cada persoa ocupa nesta sociedade de marcadas desigualdades sociais e de xénero. Formacin, coecemento e recoecemento. Facilitar espazos e ferramentas para problematizar, complexizar e diversificar as nosas miradas. Reflexionar e dialogar colectivamente. Promover a participacin e a escoita activa. Acompaar. Reparar.
Ante a violencia machista contra as mulleres «Mirada fronte: que a vergoa mude de bando».
Manifesto da RUIGEU
O 25N, Da Internacional para a Eliminacin da Violencia contra as Mulleres, é unha cita histrica e colectiva na que participamos tamén as universidades, para lembrar a nosa responsabilidade e actuar como motor de cambio e de transformacin cara a unha sociedade mis xusta e libre de violencias machistas. En concreto, é o noso deber propiciar espazos de debate profundo e favorecer a investigacin crtica sobre os impactos e as afectacins da violencia machista, as como sensibilizar de que a violencia machista se produce en todos os mbitos, tamén no universitario, e en todos os estratos sociais, con independencia da orixe socioeconmica.
Ao longo destes anos conseguimos avanzar en canto concienciacin social e hoxe podemos dicir que tras casos moi mediticos e numerosas campaas de grande impacto social, xerouse o rexeitamento e o repudio da maiora da sociedade. No entanto, queda moito por avanzar e é indubidable que nese avance o papel das universidades resulta crucial. As nosas institucins deben contribur a esa transformacin, en xeral, mediante a concienciacin social e, en particular, a través da aplicacin e fortalecemento de mecanismos sancionadores, que garantan unha tolerancia cero s situacins de violencia machista e acoso que se dean na universidade.
Non en van, a Constitucin espaola dispn que lles corresponde aos poderes públicos promover as condicins e remover os obstculos para que a igualdade sexa unha realidade na nosa sociedade, evitando situacins de acoso e de discriminacin a partir do deber de debida dilixencia. Este deber é, vez, a nosa ferramenta para actuar alén dos mecanismos sancionadores e intervir desde a prevencin, coa finalidade de transformar o contorno, e a reparacin para poer no centro a atencin s necesidades da vtima.
As universidades son a mellor contorna posible para xerar reflexin crtica sobre o que significa un espazo educativo seguro para as mulleres; para identificar os factores de risco e as formas posibles de discriminacin por razn de sexo en cada un dos distintos
contextos; para desear e implementar campaas de sensibilizacin fronte violencia; e para activar accins comunicativas que axuden a visibilizar as manifestacins de violencia machista que anda hoxe permanecen normalizadas. Estes son s algúns dos retos que a institucin universitaria debe afrontar para potenciar a nosa misin preventiva, e que convén compasar co debate e a reflexin académica en materia de xustiza restaurativa. É preciso traballar na reparacin para evitar a repeticin, pensando e creando mecanismos de acompaamento, o apoio e a reparacin adecuados no mbito universitario que tean en conta a dimensin material e simblica, as como a individual e colectiva, aplicando a perspectiva de xénero, interseccional e de dereitos humanos en todas as polticas universitarias e trasladndoa a todas as accins da universidade.
Pero todo ese labor débese levar a cabo admitindo que a universidade non é un universo illado da sociedade na que se incardina, descontaminada de prexuzos. A universidade est formada por persoas, por esas mesmas persoas que forman parte da sociedade cal debemos contribur co mellor valor. Por iso, para que as universidades poidamos contribur fielmente ao labor social que nos corresponde, é imprescindible que as unidades que forman o todo se atopen en condicins idneas de coecementos e compromiso. Para que a universidade poida cumprir coa debida dilixencia esa misin, é esencial que exista formacin especfica en perspectiva de xénero a todos os niveis, non s respecto de quen participa na toma de decisins e das diferentes reas que interveen na aplicacin das nosas polticas –pois mesmo as polticas aparentemente neutras poden ter derivas discriminatorias– senn tamén respecto de quen desde a docencia e a investigacin ten a oportunidade de contribur a avanzar na igualdade efectiva de mulleres e homes, e a erradicar na violencia contra as mulleres. As nosas universidades deben dispoer de medios e de recursos para poder afrontar con entusiasmo ambas as tarefas.
E ese entusiasmo ten que alcanzar hoxe a cota mis alta posible, pois atopmonos nun contexto global no que o avance do movemento feminista, que conseguiu desafiar e cuestionar estruturas patriarcais, conflúe coa emerxencia de movementos reaccionarios de extrema dereita, que buscan atacar e poer en risco dereitos alcanzados, como o aborto, a coeducacin ou o recoecemento s diversidades. É importante ser conscientes deste escenario para non escatimar no esforzo e no compromiso de erradicar as violencias machistas. Nese sentido, é importante lembrar que os avances logrados conquistmolos a través da accin colectiva, entre entidades, grupos e organizacins. Foi a colaboracin de voces diversas e de experiencias compartidas a que nos permitiu superar obstculos e avanzar na consecucin de dereitos, e esa colectividade é unha das fortalezas que temos as universidades como motores do cambio social.
As universidades que asinan o manifesto forman parte da (RUIGEU).
Manifesto de Crue Universidades Espaolas
A Conferencia de Reitoras e Reitores de Universidades Espaolas (CRUE), con motivo da conmemoracin do Da Internacional para a Eliminacin da Violencia contra as Mulleres, quere denunciar, unha vez mis, que esta forma de violencia representa unha das violacins dos dereitos humanos mis devastadoras e estendidas.
Segundo os datos proporcionados por Nacins Unidas, estmase que, no mbito global, case unha de cada tres mulleres foi vtima de violencia fsica e/ou sexual polo menos unha vez na súa vida e que, no ano 2023, arredor de 51.100 mulleres e nenas de todo o mundo morreron a mans das súas parellas, exparellas ou doutros membros da súa familia. Nese mesmo perodo, en Espaa foron asasinadas 58 mulleres e, no que levamos de 2024, xa son 40 as vtimas mortais, que deixan tras de si 30 menores orfos.
CRUE, sensibilizada e consciente destes datos conmovedores, súmase campaa 2024 da ONU, «», renovando o seu compromiso para acabar coa impunidade e para promover accins que garantan os dereitos das mulleres e das nenas, especialmente fomentando un entorno universitario seguro.
Este compromiso seguir sendo un eixo central do traballo das universidades en todas as súas accins para identificar e tartar as violencias de xénero nos contornos académicos e espazos universitarios, promovendo a escoita, o acompaamento e a reparacin das mulleres afectadas, aplicando en todo momento a perspectiva de xénero, a interseccionalidade e a diversidade.
A contorna socioeducativa que conforma a institucin universitaria é un contexto privilexiado para investigar as causas das violencias que afectan a saúde fsica, sexual e psicolxica das mulleres en todas as etapas da súa vida, impactando na súa educacin, emprego e oportunidades. É precisamente desde esta contorna privilexiada desde onde deben xurdir modelos e propostas de solucins que contribúan a poer fin violencia contra as mulleres e as nenas.
Acto institucional
- Xornada institucional «Dixitalizacin do sistema prostitucional: transformacin e deslocalizacin»
25 e 27 de novembro de 2024
Sala Emilia Pardo Bazn. Edificio de Ferro. Facultade de Educacin e Traballo Social. Campus de Ourense.
En directo:
Actividades nos centros
Facultade de Belas Artes
- E ti, coeces outras artistas ou obras contra a violencia machista?
Campaa participativa no perfil en Instagram para visibilizar o traballo artstico para denunciar a violencia machista ao longo do 25 de novembro.
Facultade de Dereito
- Curso Violencia de Xénero
21 e 28 de novembro, de 16:45 a 19:30 h, na aula magna Concepcin Arenal
Formacin especializada para profesionais da avogaca e para o estudantado do Mestrado universitario en avogaca e procuradora
Inscricins:cursos@icaourense.com
Facultade de Educacin e Traballo Social
- Violencia de xénero: acompaando as persoas superviventes
Conversa con Felisindo Estévez Garca e Felisa Nchama Alogo Abuy
21 de novembro, s 17.00 h, na aula Emilia Pardo Bazn.
Facultade de Ciencias Empresariais e Turismo
- Submisin qumica, un problema emerxente. Conversa con Inés Snchez Sellero.
25 de novembro, s 12.00 h, na aula magna Xosé Ángel Valente
Escola Universitaria CEU de Maxisterio
- Semana do 25 ao 30 de novembro
Lectura e reflexin dunha seleccin de obras que abordan a violencia contra as mulleres e a súa tipoloxa.
Videoforo sobre o ciclo da violencia de xénero
Photocall dos bos tratos. Proposta didctica para traballar e implementar nos centros educativos.
Instalacins deportivas do campus de Vigo
- Un mate violencia machista
Acto de rexeitamento contra a violencia de xénero organizado pola Subdelegacin do Goberno en Pontevedra e a Federacin Galega de Baloncesto durante a xornada preminibasket.
24 de novembro,nas instalacins deportivas do campus de Vigo
Informacin e recursos
A Unidade de Igualdade publica un estudo preliminar para coecer os principais discursos e argumentos sobre o consumo de pornografa-prostitucin en lia e a normalizacin das violencias sexuais entre o alumnado da 鶹:
A 鶹 ofrece informacin, dispoible en formato fsico e virtual, sobre como actuar ante as violencias machistas e os recursos públicos de acompaamento e denuncia dentro e fra da universidade.
Existe un mecanismo de consulta e de asesoramento directo para comunicar calquera cuestin relacionada coas violencias machistas no mbito da 鶹:
Mis informacin:
Unidade de Igualdade
Edificio Ernestina Otero
As Lagoas, Marcosende
36310 Vigo
+34 986 813 419
ċċċċċigualdade@uvigo.gal