�鶹����

Tras revelar o seu importante papel en relacin a doenzas como o cancro e procesos como o desenvolvemento embrionario, a epixenética est chamada a despregar todo o seu potencial na diagnose precoz e no tratamento das enfermidades mentais e do sistema nervioso. Nesta idea coincidiron os expertos internacionais reunidos este venres en Vigo para compartir os seus últimos avances neste campo con cientficos e médicos galegos durante o último seminario cientfico organizado polo Instituto de ���Ա�����پ����������� Biomédica de Vigo (IBIV) no marco do proxecto Biocaps. A epixenética, que estuda o efecto dos factores ambientais na expresin dos xenes, converteuse nun campo de coecemento de primeiro nivel para a ciencia biomédica. Isto débese a que os desaxustes nos fenmenos epixenéticos parecen estar na orixe de moitas doenzas, como o Alzhéimer, o cancro e a esclerose múltiple.

Segundo expuxo Ángel L. Barco, do Instituto de Neurociencias de Alacante, a plasticidade e a capacidade de adaptacin do sistema nervioso depende de varios mecanismos e os cientficos teen evidencias de que entre eles se atopan os de tipo epixenético. “O interese por estes mecanismos nas neurociencias é relativamente recente, pero proporcionan unha prometedora nova rea de investigacin en referencia s enfermidades do sistema nervioso de orixe descoecida, é dicir, case todas”, explicou, engadindo que todas as enfermidades mentais mis estendidas e que representan unha maior carga social, como o Alzhéimer, a depresin, a esquizofrenia, a tensin ou a adiccin, teen un compoente ambiental importante que se suma ao xenético.

Na mesma lia, Lourdes Faans, da Universidade de Barcelona, indicou que factores ambientais como os malos tratos infants continuados ou a exposicin a drogas na puberdade e a adolescencia poden ser determinantes no desenvolvemento dunha enfermidade mental cando existe predisposicin xenética. No caso da esquizofrenia, o seu mbito especfico de traballo, Faans explicou que, anda que o factor de risco mis importante é o xenético, “sabemos que os factores ambientais temperns capaces de afectar o neurodesenvolvemento, ou mis tardos e asociados a un grande estrés social, xogan un papel moi importante na manifestacin definitiva e grave da disfuncin psictica”.

Anda que confa na capacidade da epixenética para dar lugar a un salto importante nos tratamentos, a investigadora da Universidade de Barcelona advertiu de que isto se producir a longo prazo e insistiu na importancia da prevencin e a deteccin precoz no mbito da saúde mental. Tamén no campo das neurociencias, o investigador do Centro Alemn de Enfermidades Neurodexenerativas Stefan Bonn afirmou que a epixenética é un factor chave na formacin da memoria a longo prazo e que os seus mecanismos estn directamente conectados tanto coa aprendizaxe saudable como con moitas enfermidades neurodexenerativas, por exemplo o Alzhéimer. “Evidencias recentes apuntan a que identificar estes mecanismos pode abrir o camio curacin destas doenzas. Canta mis informacin teamos sobre como e por que se orixina a enfermidade mellor poderemos atopar solucins terapéuticas. A longo prazo isto permitiranos desear tratamentos mis especficos con menos efectos colaterais para o paciente”, afirmou.

Tratamentos individualizados

Mara Berdasco, do Instituto de ���Ա�����پ����������� Biomédica de Bellvitge, e David Otaegui, do Instituto Biodonostia, centrronse nos mecanismos epixenéticos relacionados co cancro e a esclerose múltiple, respectivamente. Otaegui mostrouse convencido de que a epixenética vai ser chave no coecemento sobre esta doenza neurodexenerativa, que afecta a 40.000 persoas en Espaa.

“É probable que en poucos anos podamos predicir a resposta ao tratamento, permitndonos elixir o mellor para cada paciente ou regular a dose de maneira individualizada, grazas ao estudo do ADN e a como se regula a súa expresin mediante estudos de epixenética”, afirmou o cientfico do Instituto Biodonostia. Ademais, explicou que o seu grupo est a desenvolver un estudo clnico sobre o efecto da Vitamina D como co-tratamento da esclerose múltiple, unha estratexia que se usa partindo da evidencia de que os pacientes afectados por esta doenza presentan carencias nesta vitamina en relacin poboacin sa. Por parte do IBIV, Roberto Ags-Balboa, incorporado recentemente ao instituto grazas ao proxecto Biocaps, explicou o papel do epixenoma como ligazn entre os trastornos psiquitricos e o Alzhéimer. Ángel Rodrguez de Lera, coordinador da rea de Novas ferramentas en diagnose e terapia de Biocaps, abordou o desenvolvemento e sntese de moduladores epixenéticos baseados en produtos naturais e frmacos anticancerxenos.

Experiencia en transferencia e innovacin

O seminario rematou coa intervencin de Mabel Loza, investigadora da Universidade de Santiago referente no campo da farmacoxenmica. A cientfica galega explicou a súa experiencia como promotora da plataforma Innopharma, que une os esforzos dos grupos de investigacin de Medicina Xenmica e BioFarma da USC para fixar dianas terapéuticas e desear as moléculas mis idneas co fin de obter o mellor frmaco para o paciente, tanto a nivel de eficacia como de prevencin de reaccins adversas.

A plataforma conta coa participacin da industria farmacéutica e, neste sentido, Loza explicou que tanto as empresas como a contorna pública son conscientes de que para aumentar a produtividade en I+D e ter mellores frmacos necestase mellorar a capacidade de aproveitar o coecemento que reside tanto dentro como fra dos seus lmites organizativos. Segundo a investigadora, actualmente este é o paradigma da innovacin aberta farmacéutica.

Innopharma lanzou hai uns meses unha convocatoria de proxectos que recibiu mis dun cento de expresins de interese e da que foron seleccionadas para o seu desenvolvemento unha decena de propostas en diferentes reas terapéuticas: neuroloxa e psiquiatra, metabolismo, cancro, inflamacin e enfermidades raras. Destes proxectos, algúns estn anda nun estado inicial de desenvolvemento pero contan cunha gran calidade cientfica, outros contan xa con algunha molécula concreta con posibilidades de ser candidata a frmaco e outros atpanse en avanzado estado de desenvolvemento, prximos a obter un candidato a frmaco que poida funcionar en fases clnicas. Tal e como expuxo Loza na súa intervencin, os que mellor se adaptan s capacidades da plataforma son os de desenvolvemento intermedio polo valor engadido que achegan.