�鶹����

Desde o pasado mes de abril e ata finais deste mes de xuo, un grupo de mulleres acode unha ma semana Casa da Xuventude de Ourense para participar nunha actividade que se ten convertido para elas nun aliciente vital moi importante. Con idades, formacins e traxectorias moi diversas, todas elas comparten un nexo común: a diagnose dun cancro recentemente. Xuntas traballan, baixo a “gua” das investigadoras da �鶹���� Mara Luisa Mondolfi e Sara Fernndez, na reescritura das súas vidas a través dun programa de dramaterapia, de uso terapéutico do teatro.

Saúde fsica, mental e social

A iniciativa, levada a cabo coa colaboracin da Xunta Provincial en Ourense da Asociacin Espaola contra o Cancro, consiste no desenvolvemento “dun programa para o afrontamento das fases iniciais do proceso oncolxico baseado en recursos dramticos e expresivos”. Trtase, indican as súas responsables, dunha actividade formada por 12 sesins de periodicidade semanal que xorde como un “proxecto piloto para futuras intervencins terapéuticas con esta poboacin”. O grupo elixido pola Xunta Provincial en Ourense da Asociacin Espaola contra o Cancro para participar nesta iniciativa est formado por dez mulleres de entre 35 e 65 anos s que se lle diagnosticou un cancro recentemente, nun perodo que abrangue desde os 6 meses ata os 2 anos desde o diagnstico, estando cada unha delas nunha fase diferente de tratamento.

Segundo explican Mara Luisa Mondolfi e Sara Fernndez, o proxecto, que leva por ttulo Reescribindo vidas, enmrcase na lia de traballo que veen desenvolvendo nos últimos anos no grupo GIES-10 da �鶹���� sobre dramaterapia e desenvolvemento persoal e social. Esta lia de actuacin, apuntan, “céntrase en desear, implementar e avaliar programas para diferentes poboacins para a intervencin terapéutica, social e pedagxica”. Deste xeito, teen levado a cabo diferente tipo de iniciativas coas que se pretendeu desenvolver o potencial do uso terapéutico do teatro con vtimas de violencia machista ou persoas con enfermidades mentais.

O programa piloto que se desenvolve en Ourense, resumen as súas responsables, “céntrase na reconstrucin do eu desde as tres reas da persoa: social, fsica e espiritual/mental”. Como xustificacin eleccin deste enfoque apuntan como “diferentes profesionais do campo da psicooncoloxa defenden a importancia da coidado da rea psicolxica e espiritual-existencial como soporte do tratamento médico”. As, engaden, segundo a Organizacin Mundial da Saúde, a saúde é un estado de completo benestar fsico, mental e social, e non soamente a ausencia de afeccins ou enfermidades. “Estas tres reas son esenciais para o benestar, por iso, é necesario non s centrarse na reconstrucin fsica senn na reconstrucin total da persoa”, sublian Mara Luisa Mondolfi e Sara Fernndez, que estn a realizar as súas teses de doutoramento sobre dramaterapia. Neste marco de traballo, as investigadoras recalcan como se considera “esencial” a intervencin multidisciplinaria ante unha situacin potencialmente traumtica como é o diagnstico dun cancro e o proceso dunha enfermidade, que, sublian, “afecta s rutinas diarias e ao funcionamento biolxico e psicolxico, que incide non s sobre aspectos como a autoimaxe senn sobre o proxecto de vida e concepcin do mundo que sustenta as relacins intra e interpersoais das afectadas”.

Do plstico ao escénico

A partir do uso terapéutico do drama, a través da creacin de personaxes, xogos dramticos e procesos teatrais, ao longo das sesins desenvolvidas neste proxecto piloto búscanse “novas percepcins da persoa e a súa vida a partir do aqu e agora, novas estruturas, roles, definicins de si mesmas e da súa funcin na familia, é dicir, búscase restablecer o equilibrio”. Con este programa, indican as súas responsables, fronte a un diagnstico como é o cancro, “que parece que o pasa a centrar todo e que modifica a percepcin do vivido”, hai que buscar un reequilibrio. Isto, apunta, trabllase a través dun proxecto de creacin colectiva onde cada unha das participantes “crea de forma individual a partir de si mesmas, para despois formar parte dunha creacin grupal que ten como obxectivo a reconstrucin e sanacin”. As sesins, apuntan as investigadoras da Facultade de Ciencias da Educacin e do Deporte do campus de Pontevedra, comezaron cun traballo de creacin plstica e escrita individual, para a partir del crear unha escenografa final e colectiva. “Non se trata de montar unha obra de teatro senn de poder sacar todo o que se leva dentro”, afirman.

Deste xeito, durante as primeiras sesins as participantes elaboraron unha historia de vida visual na que plasmaron os momentos decisivos da súa vida e anhelos, traballando sobre a construcin da historia propia, a súa sintetizacin e a interpretacin de diferentes posibilidades de si mesmas. A través desta apertura a partir do traballo plstico, indican, as participantes foron desenvolvendo habilidades como a autoestima, a capacidade de comunicacin e o apoio social, ademais dun gran sentimento de grupo e unin. Nestas sesins, apuntan, constrúese un dilogo que integra varias linguaxes, como é a corporal, a escénica e a plstica para botar unha ollada ao pasado, ao presente e ao futuro. “A parte corporal est moi tocada nunha enfermidade como é o cancro polo que é importante que o corpo entre tamén en interaccin”, sinalan as investigadoras. “Todas elas teen cancro pero cada unha ten unha historia de vida concreta e única”, recalcan.

Entre as participantes nesta experiencia piloto est Nilda Martnez, de orixe cubana. Para ela, sinala, participar neste programa supn “moita alegra, abrirme vida”. Tralo diagnstico dunha enfermidade como o cancro, recoece, “sentes que a vida se termina. Eu estaba moi triste”. Grazas ao traballo levado a cabo ao longo das semanas en Reescribindo vidas e ao contacto con persoas na súa mesma situacin, sinala como “agora penso que hai moito por vivir, que a vida continúa e que non deixa de ser marabillosa”. Na súa historia de vida e na das súas compaeiras de programa aparecen momentos como o nacemento de fillos e netos, a morte dalgún proxenitor, a emigracin e outros feitos que marcaron as súas vidas. Que nesas historias de vida apareza ou non “o da que me diagnosticaron cancro” depende xa de como elas queiran reescribir a súa vida desde a conciencia da enfermidade.