Da Internacional da Muller 2022
Porque foron, somos
O Da Internacional da Muller é unha data para que todas as mulleres reivindiquemos os nosos dereitos e botemos unha mirada desde o presente loita das nosas predecesoras. Este ano 2022 queremos pr en relevancia as mulleres universitarias galegas que pisaron estes mesmos corredores e deron o primeiro paso para que hoxe o 55’67 % do alumnado universitario que os percorre mis libremente, sexan mulleres. Elas, as primeiras, as discriminadas, as violentadas, as invisibilizadas, conseguiron facerse un espazo de seu nunha época onde o coecemento non estaba pensado para elas. Hoxe contamos a herstory das mulleres da 鶹.
A finais do século XIX e comezos do XX, a pesar dunha lei que prohiba o acceso da muller universidade, 15 destacables mulleres, ambiciosas e imparables, conseguiron contra todo prognstico –tanto polas estruturas establecidas coma as taxas de alfabetizacin do 4’54 % das que provian– entrar nas aulas. Figuras como Concepcin Arenal ou Manuela Barreiro Picos tiveron que recorrer ao engano do sistema patriarcal disfrazndose de homes e ter, as, acceso s esferas da vida que se lles prohiba: unha técnica empregada comunmente por incontables mulleres que durante eses intres puideron sentir como podera ser un futuro sen desigualdade. Este futuro, que agora é o noso presente, tivo a súa semente no labor de defensa pública que fixeron mulleres como Emilia Pardo Bazn, cando se lexitimou o dereito das mulleres a recibir educacin universitaria a través da Real orde do 8 de marzo de 1910.
A 鶹, nada en 1989, provén de diversos centros de ensino superior onde as mulleres tomaron un papel activo e protagonista, individual e colectivamente. O contexto social e cultural de comezos do século pasado supuxo un grande impedimento para entraren as mulleres no ensino superior, se temos en conta que, por exemplo, o das nenas ourenss non estaban escolarizadas. Con todo, en 1879 as mulleres comezan este proceso coa creacin da Escola Normal de Mestras de Ourense, o cal, a pesar de ser un reflexo da da predisposicin natural da muller cara aos coidados e crianza, supn un grande avance no dereito ao coecemento académico real. Neste espazo destaca Ernestina Otero, mestra das escolas normais de Ourense e de , que levou a cabo metodoloxas de ensino progresistas e coeducativas coas súas alumnas, inspiradas na súa experiencia formativa na Institucin Libre de Ensinanza de Madrid.
A Escola Técnica de Peritos Industriais de Vigo naceu en 1901, e anda que diversas mulleres tiveron acceso s súas aulas dende 1910 –como foron M.ª del Carmen Sbada e Capablanca e Pilar Palomar Traver (1910-1911), Rosario Torvieso Monge e Dolores Lorenzo Salgado (1929-1930)–, non foi ata 1965 que a primeira muller tivo oportunidade de graduarse: Ángela Gonzlez Garrido. Coecemos pola súa testemua os innumerables problemas que tivo como alumna para desenvolver a súa paixn polo saber cientfico entre amoestacins de profesores por «coarse» nas aulas e as crticas dun tempo reaccionario por levar sempre pantalns na rúa. É un feito preocupante que a fenda de xénero dende que a catedrtica Luisa Marcos Raa ocupaba os corredores deste centro, ata o da de hoxe, siga igual de marcada, cunha presenza das mulleres matriculadas en Industriais soamente dun 23 %.
A segregacin horizontal entre estudos masculinizados e feminizados pdese rastrexar na historia da Escola Pericial de Comercio, que dende a súa fundacin oficial en 1920 –como sinala M.ª del Pilar Lpez Vidal, exdirectora–, tivo a presenza de varias mulleres nos seus estudos, en contraste coa mis antiga Escola Técnica de Peritos Industriais. Dende a primeira titulada da escola en 1926, Josefa Costas Gonzlez, e tras ela Pilar Mosquera, Soledad Pelayo e Ángeles Cabello, a fenda de xénero por mbitos de coecemento segue latente.
Na nosa modesta contribucin creacin dunha necesaria xenealoxa que recolla a memoria das mulleres na 鶹 e corrixa o silenciamento consentido da súa presenza e das súas voces, recordamos o esforzo e o sacrificio individual e colectivo de innumerables pioneiras, acompaadas durante décadas dun movemento de accin feminista, na loita polo dereito educacin de calidade e igualitaria, e prometemos seguir avanzando polo camio que elas empezaron a percorrer. Por elas, por ns e polas que veen.
Hoxe as mulleres estamos presentes!
Hoxe as mulleres temos voz!
Hoxe as mulleres seguimos reivindicando!
Hoxe as mulleres seguimos transformando!
Manifesto da Rede de unidades de igualdade de xénero para a excelencia universitaria (RUIGEU)
Cada 8 de marzo, desde que en 1975 a Organizacin das Nacins Unidas declarou esta data Da Internacional da Muller, conmemrase como unha xornada de reivindicacin dos dereitos das mulleres e da igualdade de oportunidades entre mulleres e homes. A Axenda 2030 para o Desenvolvemento Sostible, aprobada en 2015, considera que lograr a igualdade de mulleres e homes, eliminar todas as desigualdades e xuntar esforzos para conseguir unha igualdade efectiva en todos os campos forman parte dos obxectivos de desenvolvemento sostible, en particular do número 5: «Igualdade de xénero».
Non obstante, a crise provocada pola pandemia da covid-19 que vimos sufrindo desde hai dous anos, ou a chegada ao poder de gobernos ultraconservadores como sucedeu en Afganistn, acentuou as desigualdades de xénero: aumentou as diferenzas existentes e evidenciou a clara desvantaxe de mulleres e de nenas. A pandemia contribuu a aumentar a violencia machista e intensificou a fenda de coidados, que recaen maioritariamente sobre as mulleres, e est na base das dificultades para o acceso e a promocin profesional. Isto conduce a fendas salariais que, en último termo, ten consecuencias na fenda das pensins.
As universidades non son unha excepcin a esta regra. O recente estudo Fenda salarial de xénero nas universidades públicas espaolas, froito da colaboracin entre o Ministerio de Universidades, a ANECA e a CRUE, revela a existencia de fendas salariais no PDI e permite analizar as súas causas para poder eliminalas. Segundo ese informe, a diferenza salarial é claramente visible na percepcin de complementos, ao ser os homes os que acceden en maior número a estes ingresos. A causa posible é o menor exercicio dos dereitos de conciliacin e de liberacin do tempo de corresponsabilidade que exercen os homes para atender o coidado familiar, o cal propicia o desenvolvemento da súa carreira profesional. Polo que respecta ao PAS, os estudos diagnsticos das respectivas universidades apuntan a unha diferenza salarial menor pola composicin feminizada do persoal, pero, anda as, a fenda salarial existe e vincúlase, entre outras causas, ao exercicio dos dereitos de conciliacin por coidado familiar, nos que apenas se aprecia unha mellora da corresponsabilidade.
A pesar de que a presenza das mulleres nas universidades aumentou, é necesario destacar a ausencia destas nas carreiras CETEM e nos postos de responsabilidade, sobre todo neste mbito. Somos conscientes da enorme importancia que o dominio das tecnoloxas ter no futuro e resultarn estratéxicas para acceder a ocupacins que posúan gran relevancia social. Hai que traballar para erradicar a actual fenda dixital de xénero, producida por nesgos androcéntricos que dificultan ou menoscaban a igualdade entre os sexos. A segregacin educativa tamén se observa na escasa presenza de homes nas titulacins relacionadas co coidado e coa atencin s persoas. É necesario lograr o equilibrio para favorecer a corresponsabilidade.
Neste 8 de marzo, as unidades de igualdade das universidades que integran a Rede de unidades de igualdade de xénero para a excelencia universitaria (RUIGEU), queren centrar a súa reivindicacin na loita contra estas desigualdades; desde o particular papel innovador das universidades, a través da necesaria implantacin dos estudos de xénero e da transversalizacin da perspectiva de xénero na docencia, a investigacin, a transferencia e o compromiso social, coma as vas mis potentes para aumentar a concienciacin e a prevencin das discriminacins, actuando como institucins exemplares da convivencia igualitaria para o resto da cidadana.
Tamén queremos poer en valor o traballo e o esforzo que estn facendo as unidades de igualdade das universidades que, cunha dotacin mnima de persoal e orzamentaria, sosteen o peso do desenvolvemento dos plans de igualdade, coordinan os servizos necesarios para eliminar as violencias sobre as mulleres, impulsan actividades formativas desde a dimensin da igualdade e non discriminacin, e facilitan a integracin da perspectiva de xénero en todas as actividades universitarias. Deste xeito, contribúen a mellorar a elixibilidade das solicitudes nas convocatorias públicas de investigacin e fundamentan o exercicio e a garanta dos dereitos de mulleres e homes.
Non podemos esquecer as mulleres que estiveron presentes en cada momento de avance e de resistencia contra a limitacin de dereitos e de liberdades, as mulleres rurais e os seus obstculos, as mulleres con discapacidade e a súa resiliencia, as mulleres migrantes e a súa capacidade de progreso, tampouco as que a violencia machista silenciou ou intentou silenciar. En definitiva, todas as que, nalgún momento, sufriron discriminacin polo simple feito de ser mulleres.
Voces de mulleres que, ao unsono, fan viable a realidade dunha sociedade equilibrada e xusta. A universidade é un escenario privilexiado, desde onde se pode impulsar ese futuro, e as unidades de igualdade son o seu instrumento: fagmolo posible. A universidade constitúe un piar fundamental no cambio social construdo baixo o prisma da igualdade real entre mulleres e homes. Sen igualdade e sen valores humanos, éticos ou morais, a liberdade é unha invitacin lei do mis forte; por iso debemos seguir apostando por polticas efectivas en pro da igualdade entre mulleres e homes.
Finalmente, desde a RUIGEU ratificamos a necesidade de seguir conmemorando cada 8 de marzo e loitando pola igualdade efectiva entre mulleres e homes durante todos os meses do ano. É o noso deber como propulsoras dunha sociedade mis xusta e igualitaria.
8 de marzo de 2022
Manifesto da CRUE
A ONU declarou o 8 de marzo como Da Internacional da Muller, co obxectivo de reivindicar os dereitos das mulleres e a igualdade de oportunidades entre estas e os homes. A Axenda 2030 para o Desenvolvemento Sostible, aprobada en 2015, busca xuntar esforzos para conseguir esa igualdade efectiva en todos os campos a través dos obxectivos de desenvolvemento sostible, especialmente o seu número cinco, referido «Igualdade de xénero».
A crise da covid-19 non s contribuu a aumentar a violencia machista, tamén acentuou as desigualdades de xénero e evidenciou a clara desvantaxe de mulleres e nenas. A pandemia intensificou a fenda dos coidados, que recaen maioritariamente sobre as mulleres e dificultan o seu acceso e promocin profesional; e con isto, a fenda salarial e a repercusin que nun futuro ter sobre as súas pensins.
As universidades levamos anos traballando pola igualdade efectiva e somos conscientes de que non somos unha excepcin a estes problemas. O recente estudo Fenda salarial de xénero nas universidades públicas espaolas, froito da colaboracin entre o Ministerio de Universidades, a ANECA e a CRUE, revela a existencia de diferenzas salariais de xénero. Estas fendas son unha expresin mis das dificultades que as mulleres teen no desenvolvemento da súa carreira docente e investigadora, dos obstculos internos e externos que teen que salvar para garantir a súa estabilizacin e promocin profesional, e da necesidade de programas de conciliacin laboral e familiar para ambos os sexos que permitan manter o ritmo adecuado no exercicio docente e investigador.
Anda que a presenza das mulleres en estudos de grao supera os homes, é preocupante a súa infrarrepresentacin nos postos de responsabilidade e nas carreiras CETEM. A crecente importancia do dominio das tecnoloxas para acceder a ocupacins de relevancia social úrxenos a actuar para cerrar a fenda dixital de xénero que xa existe. A segregacin educativa tamén se observa na escasa presenza de homes nas titulacins relacionadas coa educacin, o coidado e a
atencin s persoas, mbitos menos prestixiados pola sociedade. É necesario lograr o equilibrio para favorecer a corresponsabilidade.
A CRUE, a través do grupo de traballo de polticas de xénero da súa comisin sectorial de sostibilidade e en colaboracin coa Rede de Unidades de Igualdade de Xénero para a Excelencia Universitaria, quere centrar a súa reivindicacin na loita contra todas estas desigualdades desde o papel innovador das universidades. A implantacin dos estudos de xénero, a transversalizacin da perspectiva de xénero na docencia, a investigacin e a transferencia, e o compromiso social son as vas mis potentes para aumentar a concienciacin e previr discriminacins.
É obrigado poer en valor o traballo e o esforzo das unidades de igualdade das universidades para desenvolver plans de igualdade, a coordinacin dos servizos para eliminar as violencias sobre as mulleres, o impulso de actividades formativas desde a dimensin da igualdade e non discriminacin, ou a integracin da perspectiva de xénero en todas as actividades universitarias.
Non podemos esquecer as mulleres rurais, mulleres con discapacidade ou migrantes, nin as que a violencia machista silenciou. En definitiva, todas as que, nalgún momento, sufriron discriminacin polo simple feito de ser mulleres.
A comunidade universitaria ratifica a necesidade de seguir conmemorando cada 8 de marzo e de seguir loitando pola igualdade efectiva entre mulleres e homes todos os das do ano. É o noso deber como institucins propulsoras dunha sociedade mis xusta e igualitaria.
Mis informacin:
Unidade de Igualdade
Edificio Ernestina Otero
As Lagoas, Marcosende
36310 Vigo
+34 986 813 419
ċċċċċigualdade@uvigo.gal