�鶹����

Un estudo desenvolvido con 687 estudantes de doce titulacins dos tres campus da �鶹���� amosa que o alumnado emprega con maior medida a intelixencia artificial xerativa para fins persoais que para cuestins académicas, constatndose unha “infrautilizacin das posibilidades pedagxicas” destas ferramentas. Realizado pola profesora da Facultade de Direccin e Xestin Pública Sara Torres, no marco da Ctedra de Feminismos 4.0 Depo-�鶹����, este traballo permitiu constatar tamén que a maior parte do estudantado “non é consciente dos nesgos que poden reproducir os modelos de IA, mostrando limitacins significativas en pensamento crtico e alfabetizacin dixital”, segundo sinala a súa responsable.

Seleccionado na convocatoria de axudas investigacin da ctedra promovida pola �鶹���� e a Deputacin de Pontevedra, o proxecto Intelixencia artificial no mbito universitario. Anlise de xénero nos usos, motivacins, consideracins éticas e percepcin dos nesgos tia como obxectivo “examinar as prcticas de uso da intelixencia artificial entre o alumnado da �鶹����”, as como a súa “percepcin de nesgos e cuestins éticas asociadas ao seu uso”. Do mesmo xeito, buscaba tamén “xerar propostas para o desenvolvemento de polticas e prcticas institucionais orientadas a un uso responsable e equitativo da intelixencia artificial” na Universidade.

Ferramentas empregadas como “un atallo”

Un total de 687 estudantes de titulacins de diferentes mbitos, o 62% mulleres, participaron nunha enquisa que, en primeiro termo, permitiu constatar que preto do 80% do alumnado emprega a intelixencia artificial “con relativa frecuencia para cuestins persoais”. Pola contra, aproximadamente a metade das persoas participantes afirmaron non empregala “nunca ou case nunca con fins académicos”, sublia a investigadora. 

En termos xerais, a maior parte do alumnado emprega estas ferramentas practicamente a diario ou “unha ou dúas veces por semana” para finalidades persoais ou de ocio, mentres que o seu uso académico destaca polo “predominio de tarefas de apoio bsico”, como a xeracin de ideas, a elaboracin de resumos ou a procura rpida de informacin. Pola contra, é pouco frecuente a súa utilizacin para tarefas como a correccin ortogrfica ou gramatical, a traducin de textos, a prctica de idiomas ou a creacin de contidos, xa que mis da metade das e dos participantes afirmaron non empregar nunca a intelixencia artificial para este tipo de labores. “Utilzanas mis como un atallo”, conclúe Torres, que incide en que os usos maioritarios estn vinculados con “aforrar tempo”, sen que estes supoan unha “aprendizaxe”, o que lévaa súa vez incidir en que este tipo de tecnoloxas poden contribur tamén ao fomento do pensamento crtico, a creatividade e a aprendizaxe autnoma. 

Descoecemento dos nesgos

A maior parte do alumnado participante neste estudo amosa “incerteza ou descoecemento” respecto dos “nesgos que poden reproducir os modelos de intelixencia artificial”, que poden converterse “nun vehculo de reproducin das desigualdades de xénero”, lembra Torres. Nese senso, a opcin de ‘non sei/non respondo’ foi a seleccionada en maior medida polo estudantado participante nas preguntas referidas aos nesgos. Nelas rexistrouse tamén algún resultado “sorprendente”, recoece esta docente, como que “un número significativo” de participantes, un total de 217, considere que os procesos destas ferramentas “son neutros e imparciais”.

Mais, por outra banda, existe alumnado que si observa nesgos concretos nestas ferramentas, sendo os mis sinalados os relacionados coa lingua, a idade, o xénero e aspectos étnicos ou de clase.

Os resultados desta enquisa permiten tamén constatar “un nivel de preocupacin significativamente maior” entre as alumnas hora de que a intelixencia artificial poida proporcionarlle informacin incorrecta ou pouco fiable, afirmacin coa que se amosaron de acordo ou moi de acordo o 78% das participantes, unha porcentaxe superior nun 10% dos alumnos. As estudantes amosaron tamén unha maior preocupacin respecto do que o profesorado poida detectar o uso da IA nas súas tarefas, ao tempo que se amosaron menos propensas a empregar estas ferramentas “para matar o tempo”. En termos xerais, explica Torres, as estudantes empregan mis estas ferramentas para a “xeracin de ideas”, mentres que os estudantes úsanas en maior medida para anlise de datos, apoio na programacin informtica ou xeracin de cdigos. Neste punto, a investigadora incide en que o mbito de coecemento no que se insiren os estudos de cada estudante é “o factor que mellor pred” que tipo de usos outorga o alumnado s ferramentas de intelixencia artificial.  

Unha “tecnoloxa que a comunidade educativa ten que adoptar”

A investigacin completouse coas entrevistas realizadas a seis docentes, que coincidiron en sinalar estas ferramentas como unha tecnoloxa “que a comunidade educativa ten que adoptar”, explica Torres. No referido ao seu uso por parte dos estudantado, sosteen que existe tanto un uso xeral de diferentes aplicacins como “asistencia producin académica”, como outro de “apoio técnico especializado”, ligado a titulacins STEM. Alén disto, puxeron o foco en que estas ferramentas son empregadas polos universitarios e universitarias “baixo unha lxica de racionalidade instrumental”, carecendo “das competencias crticas bsicas para identificar os fallos sistémicos da intelixencia artificial e detectar nesgos na informacin xerada”. 

No seu conxunto, sublia Torres, os resultados desta investigacin resaltan a necesidade dunha “alfabetizacin dixital crtica e reflexiva” e de proporcionar formacin especfica ao estudantado, co obxectivo de “fomentar un uso informado, ético e consciente destas tecnoloxas”. Ao mesmo tempo, as conclusins deste estudo poen tamén o foco na importancia de desenvolver protocolos de uso destas ferramentas.

A investigacin desenvolvida ao abeiro da Ctedra de Feminismos 4.0 dar tamén como resultado unha publicacin nun libro colectivo, coordinado pola universidade polaca de Kielce, no que Torres fai fincapé nesa “necesidade de protocolos de uso” no mbito académico, as como nos “múltiples retos” que enfrontan as universidades hora de “xestionar o impacto da intelixencia artificial de forma responsable e eficaz”. Do mesmo xeito, o cuestionario realizado permitiulle tamén levar a cabo un estudo sobre as diferencias no uso de recursos dixitais para a aprendizaxe de linguas estranxeiras segundo o sexo e o mbito de estudo, cuxos primeiros resultados foron presentados en marzo no Congreso Internacional de Paratraducin, Interlinguas e Transmedia, na Facultade de Filoloxa e Traducin.