�鶹����

Estreada en 2017, a serie estadounidense The Good Doctor presenta un retrato do trastorno do espectro autista (TEA) de “alta calidade”, pero con limitacins no referido “diversidade e complexidade do espectro, o que pode influr negativamente na percepcin” do autismo. Esta é unha das ideas que se extrae da investigacin que Rosa Fontes desenvolveu para a súa tese de doutoramento, na que, partindo dunha serie que ten como protagonista a un cirurxin con autismo, buscou analizar a percepcin do TEA na sociedade. A principal conclusin da súa investigacin é que The Good Doctor contribuu “ adquisicin de coecementos e sensibilizacin” da cidadana respecto deste trastorno, mais tamén transmite, explica, “algunhas ideas errneas e pouco realistas sobre as persoas con autismo”.

“A realidade presentada nesta serie non é, en absoluto, a da maiora das persoas con autismo, senn todo o contrario, a dunha nfima minora”, resalta esta investigadora, que desenvolveu a súa tese Das teorias à televisão: o impacto das séries televisivas na perceção social do autismo em Portugal, baixo a direccin da catedrtica da Facultade de Ciencias da Educacin e do Deporte Margarita Pino. Profesora de secundaria desde hai preto de dúas décadas, labor que combinou co seu traballo no ensino superior e como revisora de artigos cientficos, Fontes puido comprobar que a serie creada por David Shore e Daniel Dae Kim reflicte “un retrato do autismo de alta calidade en canto a criterios diagnsticos”, xa que “estn correcta e adecuadamente representados” todos os que recolle o manual de diagnose DSM-5. Non obstante, trtase dunha serie na que a representacin que se fai do personaxe principal pode levar a transmitir idea “de que o normal no autismo é ser un xenio con algunhas dificultades de socializacin”, en lugar de mostrar que “a realidade dunha persoa con autismo é extremadamente complexa”.

Retratos que poden sensibilizar, pero tamén “transmitir informacin errnea”

Co propsito de estudar a percepcin social deste trastorno, Fontes realizou unha serie de enquisas a familiares de persoas con TEA e a cidadns de Espaa e Portugal. Ao mesmo tempo, a investigadora levou a cabo unha anlise documental de como os expertos e expertas valoraban os “retratos do autismo”. Esta permitiulle constatar unha falta de consenso, xa que se ben expertos neste trastorno recoecen que estas representacins poden “aumentar o coecemento sobre o autismo e sensibilizar poboacin”, tamén existen voces que advirten “dos riscos de transmitir informacin errnea”, contribundo a crear “unha percepcin errnea e artificial do autismo”. 

Neste punto, Fontes pon de relevo que “ningún retrato do autismo pode ser nunca representativo do espectro”, debido a que este é “demasiado amplo, complexo e variable”. En primeiro lugar, lembra, cmpre ter en conta que o TEA divdese no DSM-5 en “tres niveis de severidade”, sendo o nivel 1, o mis leve, no que se encadrara o protagonista da serie. Tamén é preciso ter en conta, engade, que dentro do TEA existen tanto persoas que falan como outras que non o fan, as como que “moitas veces” pode atoparse a coexistencia deste trastorno con outros como hiperactividade ou TOC, o que fai que vare tamén “o nivel de complexidade e severidade”. Ademais, “outra cuestin moi relevante na maiora dos retratos en series televisivas é a abordaxe do sndrome de Savant", pola que persoas como as autistas poden desenvolver “unha habilidade extraordinaria nunha rea especfica”. Ese sera o caso do protagonista de serie, mais esta sndrome “non est presente na maiora dos individuos con autismo, apenas nunha pequensima porcentaxe”, sublia Fontes, o que fai que personaxes como esta transmitan “a idea errada de que o normal no autismo é ser un xenio con algunhas dificultade de socializacin, facilmente superables”, provocando súa vez “expectativas” que as persoas con TEA “non poden cumprir”. 

A investigacin abrangueu tamén a anlise de entrevistas e outra serie de contidos documentais que permitisen coecer a visin dos creadores da serie. Estes, explica, “presentaron obxectivos e mensaxes concretas e ben definidas, centradas na inclusin social e a calidade do retrato presentado”, preocupndose por inclur no equipo unha profesional especializada, “para garantir a veracidade da representacin do autismo”. De a que as conclusins desta tese incidan na “calidade” do retrato que fai da enfermidade, pero tamén en que s se reflicte unha realidade moi concreta. Non obstante, a pesar das limitacins deste retrato do TEA, a autora desta tese pon de relevo que para “promover un cambio efectivo nas mentalidades comportamentos sociais, é fundamental crear ferramentas educativas e informativas que poidan chegar efectivamente poboacin” e as producins audiovisuais “poden ser unha desas ferramentas”. De a que, pese a que poden contribur ao fomento dos “estereotipos asociados ao TEA”, tamén poden xerar “grandes beneficios en termos de concienciacin e coecemento”, destaca. 

Como se percibe a serie

Anda que diversos estudos puxeron o foco nos “retratos do autismo”, son “practicamente inexistentes”, recoece Fontes, aqueles que analizan como estes son percibidos pola sociedade, principal obxectivo da súa investigacin, que abrangueu a realizacin de cuestionarios a 20 pais e nais de persoas con TEA e a 200 cidadns e cidads portugueses e espaois. 

Este estudo permitiu corroborar que The Good Doctor xerara aspectos positivos nos espectadores, como a “adquisicin de coecementos” e a súa sensibilizacin respecto deste trastorno, pero tamén de “percepcins errneas” respecto do TEA. Estes aspectos reflectanse tamén no estudo realizado cos proxenitores, que en xeral puan en valor a existencia de series como esta por permitir que a sociedade “poida concienciarse, sensibilizarse e aprender mis acerca do autismo”, pero que tamén transmitan “preocupacin pola mensaxe transmitida pola serie”. Nese senso, pese a que mis do 60% van representados os seus fillos e fillas nesta producin, mis do 40% das nais e pais afirmaron que se trata dunha serie “irrealista, que non representa o espectro” e o 27% incidiron na necesidade de ter coidado coa mensaxe trasladada. Ao mesmo tempo, o 23% sinalaron tamén que a serie podera servir para o aumento de diagnsticos precoces e un 20% destacaron que axuda a quebrar prexuzos respecto do TEA.