�鶹����

A figura de Santiago como patrn de Espaa e das unidades de Cabalera foi instrumentalizada polos mandos militares para reforzar a identidade catlica dos recrutas, especialmente a partir da popularizacin dos anos santos compostelns desde mediados do século XX. Este é o punto de partida do estudo desenvolvido polo investigador da �鶹���� Luis Velasco, ao abeiro dunha convocatoria de axudas da Ctedra Institucional do Camio de Santiago e das Peregrinacins, que a Universidade de Santiago de Compostela (USC) promove co apoio da Xunta de Galicia. A súa investigacin dun “aspecto pouco explorado da historia das peregrinacins compostels” permitiulle constatar, sinala, como a “mitoloxa xacobea” foi empregada pola ditadura como elemento de proxeccin “da identidade catlica e da identidade nacional de Espaa”.

Profesor nas facultades de Ciencias da Educacin e do Deporte e de Relacins Internacionais, Velasco analizou as peregrinacins militares a Santiago de Compostela ao longo do XX, pondo un enfoque especial no franquismo e na continuidade destas marchas durante a transicin, “con reaxustes e resignificacins”. O seu obxectivo, explica, era identificar, clasificar e interpretar estas peregrinacins desde o seu punto de vista histrico, simblico e poltico, afondando no seu uso como ferramenta de cohesin e como instrumento de proxeccin exterior do Exército espaol.

Baixo o ttulo de , o estudo aborda tamén a dimensin internacional dalgunhas destas peregrinacins, “buscando localizar as orixes da popularizacin fra de Espaa da idea da peregrinacin a Compostela como unha forma de construr unha identidade europea compartida”. Pendente da publicacin final de resultados, o proxecto abrangueu tamén o estudo dos antecedentes deste fenmeno e o papel xogado polo Apostolado Militar Castrense, un servizo de asistencia espiritual para membros das Forzas Armadas.

“Un dispositivo de pedagoxa poltica”

O proceso de construcin do nacionalismo espaol ao longo do século XX e a historia dos conflitos centran o labor investigador de Velasco Martnez, quen xa abordara na súa tese de doutoramento como “o réxime franquista instrumentalizou estas peregrinacins como un mecanismo privilexiado para vincular s Forzas Armadas cunha identidade nacional espaola explicitamente catlica”. Deste xeito, como sinala na memoria do proxecto, as peregrinacins convertéronse “nun dispositivo de pedagoxa poltica”, que contribua a reforzar “a disciplina, o sentido de pertenza e a lexitimidade moral da institucin castrense, ao tempo que proxectaba unha imaxe de unidade nacional articulada arredor dun smbolo relixioso de gran arraigamento”.

Nese senso, o proxecto pon o foco en como nas peregrinacins militares confluan “distintas capas de identidade colectiva”, xa que ao factor relixioso e ao nacionalismo espaol engadase “unha identidade rexional galega que se expresaba mediante repertorios propios” e tamén unha dimensin europea. “A participacin de continxentes estranxeiros ou a articulacin de redes militares e relixiosas transnacionais suxiren que Compostela puido converterse, en determinados contextos, nun espazo útil para promover imaxinarios de comunidade occidental e catlica e, mis adiante, para resignificar a peregrinacin como unha linguaxe compartida de Europa”, apunta o investigador. 

Unha lia de traballo que continúa

O proxecto apoiouse, en primeiro termo, nunha “revisin bibliogrfica sistemtica e especializada”, que permitise delimitar conceptos nun campo de estudo no que conflúen a historia relixiosa e militar, mais tamén “os estudos sobre nacionalismo, identidades colectivas e cultura poltica”. A partir de a, a investigacin levouno a traballar con documentacin civil, militar e eclesistica en espazos como o Arquivo Xeral Militar ou o Arquivo da Catedral de Santiago. O obxectivo, explica, era coecer “como se preparaban” estas peregrinacins, “quen as impulsaba, como se formalizaban e que significados se lles atribuan”.

O proxecto levou tamén iniciar unha “recolecta de historia oral”, a través de entrevistas a persoas que realizaron o servizo militar obrigatorio “e que dalgunha forma participaron neste tipo de marchas”. As fontes orais, recoece o investigador, permiten coecer “como se perciban e se recordaban estas peregrinacins desde dentro”, o que fai desta unha lia na que proxecta continuar traballando, recoece, coa realizacin de entrevistas a antigos recrutas e suboficiais que participaron nas peregrinacins, as como a mandos militares ou capelns que intervieran na súa organizacin.