�鶹����

Desde hai mis dunha década, o grupo de investigacin Estilos-Griles da �鶹���� traballa na elaboracin do primeiro corpus anotado da lingua de signos espaola (LSE), no que reúnen un conxunto de gravacins en vdeo, transcritas e etiquetadas, de situacins reais do seu uso por parte de persoas xordas. Dirixido a ofrecer unha visin global desta lingua, que achegue tanto informacin gramatical, como sociolingüstica, léxica ou cultural, o corpus Coralse ampliarase nos prximos anos con gravacins que permitan coecer como aprenden e usan esta lingua nenas, nenos e adolescentes xordos. Trtase dunha lia de traballo pioneira, que se insire no proxecto de investigacin TR3/Coralse, financiado polo Ministerio de Ciencia, Innovacin y Universidades e coordinado pola integrante do e profesora da Facultade de Comunicacin Ana Fernndez Soneira. Este novo proxecto foi presentado hoxe mércores no marco dunhas xornadas que se desenvolven no edificio Redeiras centradas na creacin e elaboracin de ferramentas para a investigacin lingüstica en xestualidade.

No acto de apertura deste foro, Ana Fernndez Soneira estivo acompaada pola profesora da Facultade de Filoloxa e Traducin e membro de Estilo-Griles Inmaculada Bez; a profesora da Universidade da Corua Mara Bao; e o profesor da Rey Juan Carlos Rayco H. Gonzlez, en representacin das tres institucin que coordinan cada un dos tres subproxectos que conforman TR3/Coralse. Fernndez Soneira deu a benvida s e aos participantes nestas xornadas “que son o inicio do novo proxecto de investigacin” e agradeceu a todos, tanto s persoas que participan presencialmente como s que o fan de maneira virtual, as súas achegas s lias de traballo que conforman TR3/Coralse. Tamén detallou que esta primeira xornada do obradoiro céntrase na documentacin de linguas signadas e ciencia aberta, mentres que ma xoves o foco estar posto nas ferramentas lingüsticas en corpus de linguas de signos e o venres en repositorios de datos de corpus lingüsticos. 

Tres subproxectos

A xornada arrancou cun relatorio da investigadora Mara Moita, da Universidade Catlica Portuguesa, sobre o corpus de lingua xestual portuguesa, que deu paso presentacin do proxecto TR3/Coralse (Tipologa textual, registros y estilos en LSE: nuevos datos para la ampliacin del corpus Corsalse). Seleccionado na convocatoria de Proyectos de Generacin de Conocimiento, abrangue tres subproxectos, coordinados pola �鶹����, a Universidade da Corua (UDC) e a Universidad Rey Juan Carlos (URJC), que “comparten o obxectivo de completar a descricin” da LSE iniciada en Coralse. Na que é a terceira fase deste proxecto, Fernndez Soneira e Inmaculada Baez encabezan o subproxecto da �鶹���� dirixido a reunir rexistros de “signantes de referencia”, aquelas persoas que teen un maior dominio da lingua de sinais. Baixo a coordinacin da investigadora da UDC Mara C. Bao, outro subproxecto ter como obxectivo o deseo dun subcorpus centrado do proceso de adquisicin bilingüe de linguas orais e signadas, mentres que o encabezado polo investigador da URJC Rayco H. Gonzlez, permitir “recoller textos reais resultado da traducin e a interpretacin” da LSE, cos “identificar patrns e tendencias no uso” desta linguaxe “en traducins e interpretacins médicas, académicas, cientficas...”, sinala Fernndez Soneira.  

“Pretendemos incorporar ao corpus de lingua de signos espaola Coralse novos tipos de textos coloquiais, formais, cientficos, xurdicos, literarios e diferentes modelos de lingua”, sublian as impulsoras dun proxecto que se estender ata 2026 e no que participan especialistas de diferentes universidades, as como profesionais da traducin e interpretacin, a psicoloxa, a logopedia ou a educacin e colectivos da comunidade xorda.

O proceso de adquisicin da lingua

Un dos eixes de TR3/Coralse ser o proceso de adquisicin da lingua de signos por parte de menores xordos, con implantes ou que son bilingües, como, por exemplo, nenos e nenas ontes e fillos de persoas xordas. “É un proxecto pioneiro no noso pas, debido s particularidades da poboacin infantil con xordeira, sobre todo polo carcter atpico do seu proceso de desenvolvemento da linguaxe e a pouca transmisin interxeracional que existe na comunidade de signantes”, apunta Fernndez Soneira. Nese senso, o obxectivo é non s reunir unha serie de gravacins, senn tamén analizar “como adquiren a lingua de sinais”, un aspecto respecto do que “non existen moitos estudos en Espaa”.

Neste punto, Fernndez Soneira pon de relevo a importancia de que esta lia de estudo permita “recoller datos que poder aplicar na educacin”. Non en van, “s arredor do 15% dos nenos e nenas xordos seguen estudando despois do ensino obrigatorio” e s o 7% chegan universidade. Existe pois, recoece, “un fracaso escolar grande”, que en boa medida est relacionado “co seu desenvolvemento da linguaxe”.

Usos formais e cultos da LSE

Como resultado dos proxectos previos, o corpus de Coralse reúne un conxunto de gravacins que mostran diferentes usos da LSE en contextos ou situacins cotis. Nese senso, outro dos obxectivos é ampliar esa informacin con mostras de “rexistros cultos ou formais”, en mbitos como o literario, o cientfico ou o académico. “A lingua de sinais non se estuda nas escolas nin na universidade, salvo poucos casos. Entn, as persoas xordas apréndena como unha lingua de comunicacin, pero rara vez a estudan”, o que provoca que exista “pouca reflexin lingüstica e pouco coecemento metalingüstico”, apunta Fernndez Soneira. Neste contexto, o subproxecto coordinado pola �鶹���� centrarase en incorporar gravacins de “signantes de referencia”, aquelas persoas “que a comunidade xorda identifica que son os que mellor falan a súa lingua, os que teen mis variedade léxica, mis posibilidades de cambiar de rexistro...”, explica. Pola súa banda, o subproxecto CoMParTIR incorporar textos de linguas de especialidade, resultado de traducin e da interpretacin da LSE, realizadas tamén por signantes de referencia e intérpretes de lingua de signos.

Relatorios impartidos por expertos internacionais

Ademais da presentacin do proxecto e os tres subproxectos, o taller, que se desenvolve no edificio Redeiras ata o venres, comprende tamén sesins de traballo e debate as como varias relatorios de destacados expertos e expertas en linguas signadas. Ademais de Mara Moita, que impartiu o relatorio deste mércores, ma xoves, Ronice Müller de Quadros, da Universidade Federal de Santa Catarina, Florianpolis, presentar a gramtica de Libras proveniente do Corpus de Libras & Signbank 2.0. Finalmente, o venres intervir Christian Rathman, da Humboldt University de Berlin, que centrar a súa intervencin na plataforma de lingua de signos VisuoLab.