�鶹����

O 21 de novembro de 2013, o foguete DNPER era lanzado desde o cosmdromo ruso de Yansy ao espazo, co satélite Humsat-D no seu interior. Desenvolvido ao abeiro do programa Basic Space Tecnology Initiative (BSTI) da Oficina de Espazo da ONU e co apoio da Oficina de educacin da Axencia Espacial Europea (ESA) e do Instituto Nacional de Técnica Aeroespacial (INTA), Humsat-D foi deseado, construdo e operado polos integrantes da Agrupacin Aeroespacial da �鶹����, coordinada polos docentes e investigadores Fernando Aguado e José Antonio Viln. O segundo cubesat que estudantes e docentes da �鶹���� lanzaban ao espazo, logo da posta en rbita de Xatcobeo o 13 de febreiro de 2012, tia prevista unha vida útil de seis meses, pero finalmente foi operado ata o final da súa vida útil, durante case un ano. “En 2014, durante un pase de comunicacins, os enxeeiros encargados da operacin do satélite, deixaron de recibir as retransmisin de Humsat-D. Na rbita seguinte, puidemos comprobar que o satélite volva a transmitir en modo survival, pero o da seguinte deixou de responder aos comandos e non volveu transmitir”, rememora Fernando Aguado. Anda que nos seguintes dous meses, e logo de xeito puntual, se intentou operar e contactar non se recibiron novas transmisins, razn pola que consideraron que “o satélite estaba non operativo”, unha circunstancia que tamén contribuu o feito de que durante 2014, en xeral, e nos das previos ao último contacto, en particular, se produciu unha actividade solar moi importante que pode afectar aos satélites, “o que se considerou como posible razn da interrupcin da transmisin”, explica o docente e investigador do centro atlanTTic da �鶹����.

Non obstante, sete anos e 44.707 rbitas Terra despois da que se pensaba fora a súa derradeira transmisin, un radioafeccionado captaba hai uns das unha transmisin que resultou ser do satélite da �鶹����. “Hai uns das, a través dun contacto que realizou un radioafeccionado mediante unha rede social a SpaceLab preguntando o estado de Humsat-D, puidemos confirmar que o satélite estaba activo. O sinal recibido é sen dúbida o de Humsat-D”, confirma Aguado, que detalla que se repite dúas balizas, unha codificada en morse, que indica que é o cubesat da �鶹����, e que inclúe o voltaxe da batera, “que parece que se atopa a un bo nivel”; as como a temperatura do amplificador do sistema de comunicacins. Nestes últimos das o sinal de Humsat-D, que se atopa a unha altura de 615 quilmetros, foi recibido na estacin que se atopa na Escola de Enxeara de Telecomunicacin da �鶹����, e tamén por parte de numerosos radioafeccionados en todo o mundo, includa a rede de seguimento de satélites que operan na .��

Recibir transmisins oito anos despois do lanzamento “é totalmente inusual” 

Humsat-D foi creado co obxectivo de ser o demostrador dun servizo de comunicacins punto a punto en aberto na banda de radioafeccionados, que permitiu comprobar que en pequenos satélites era posible prover un servizo coecido hoxe como Internet das Cousas (IoT), unha tecnoloxa que, mellorada, se incluira nos satélites Serpens e Lume da Uvigo, e, cuxa transferencia, posteriormente se realizou spin-off Alen Space, que actualmente a comercializa a nivel mundial.��

“Recibir transmisins oito anos despois do seu lanzamento é algo totalmente inusual neste tipo de satélites”, afirma categrico Fernando Aguado, que lembra que os fallos nas misins iniciais eran moi elevados, e entre os que funcionaban, se poda agardar unha vida media entre seis meses, con algúns casos, non habituais, de operacins durante catro ou cinco anos. “Os satélites como Humsat-D non inclúen redundancia e utilizan fundamentalmente compoentes comerciais, e dependen tamén se se operan en mximo e mnimos solares, as como se se inclúe un shielding para minimizar a radiacin”, explica Aguado, que sinala que a vida útil dos cubesats foi aumentando, respecto das primeiras misins. Tal é o caso o último satélite da �鶹����, Lume, que segue a ser operado despois de dous anos e dous meses de ser lanzado, sen presentar ningún signo de degradacin.

Recuperar a telemetra para saber que pasou

Unha vez restablecido o contacto con Humsat-D, os e as integrantes da Agrupacin Aeroespacial estn a traballar na recuperacin, tanto do software, coma do hardware utilizado hai oito anos, xa que os novos satélites utilizan outros equipos e cmpre volver a montar unha nova estacin de comando. “Esperamos poder poela en funcionamento para, non s recibir datos de forma pasiva, senn tamén para intentar comandar o satélite e recuperar o rexistro do satélite e mensaxes de erro que, eventualmente, puideran darnos una pista do que sucedeu xustamente antes de pararse a comunicacin”, explica o coordinador da Agrupacin Aeroespacial da �鶹����, que lembra que Humsat-D foi deseado dunha forma moi similar a Xatcobeo, cunha mestura de subsistemas con compoentes comerciais estndar (COTS) e outros, como o computador desenvolvido polo INTA, que inclua elementos especficos para misins espaciais protexidos para a radiacin.

“O que si axuda a ter unha vida útil mis longa é que Humsat-D se deseou coidando ao mximo as bateras, que é o elemento mis crtico, xa que ten un número limitado de ciclos, que depende de canto se descargan en cada rbita. Lembremos que o satélite orbita aproximadamente 14 veces ao da e xa orbitou mis de 44.000 veces a Terra, e no noso caso, deseouse para que descargara menos do 15%”, detalla Fernando Aguado, que advirte que en calquera momento podera volver a perderse o contacto con Humsat-D. En calquera caso, as simulacins apuntan a que anda estar en rbita, funcionando ou non, durante 15 anos mis, cumprindo as coa normativa internacional que esixe que os satélites de rbita baixa re-entren na atmosfera e se destrúan en non mis de 25 anos despois de rematada a súa misin, evitando as que perdure o lixo espacial e permitindo o lanzamento de novos satélites.