�鶹����

Un proxecto de innovacin educativa levado a cabo na Facultade de Ciencias da Educacin e do Deporte permitiu detectar un alto grao de descoecemento respecto da utilidade pedagxica do xadrez por parte das e dos futuros docentes que se forman neste centro. Coordinado polo profesor Ivn Martnez, este proxecto abrangueu tamén un conxunto de actividades dirixidas a mellorar as súas competencias neste eido, como talleres, unha exposicin e a proxeccin e debate dun documental; propostas que contaron no seu conxunto coa participacin de mis de 270 integrantes da comunidade universitaria.

Seleccionado na convocatoria de innovacin educativa da facultade de 2025, o proxecto Gamificacin y Ajedrez Educativo: un abordaje transversal e hbrido pua o foco na aparicin nas última décadas de “gran cantidade de recursos lúdicos”, como xogos de mesa temticos, robots educativos ou aplicacins, que permiten promover “unha experiencia de aprendizaxe gratificante usando elementos propios” do xadrez. De feito, recoece Martnez Lemos, “unha das barreiras tradicionais para a introducin” desta disciplina nas aulas era “a dificultade para entender a propia lxica do xogo en idades tempers”. Fronte a isto, sinala, “os recursos de gamificacin” baseados no xadrez poden servir as e aos docentes como materiais pedagxicos. 

“Percepcin clara” da súa utilidade educativa

A principal conclusin do proxecto, recoece Martnez, é a existencia dun “gran descoecemento do xogo en si mesmo por parte dos futuros docentes e, sobre todo, do seu potencial como ferramenta pedagxica, avalado por evidencia cientfica”. Esta idea susténtase nos resultados dunha enquisa na que participaron 108 persoas, recollidos agora na publicacin que fai balance dunha iniciativa que contou coa participacin de dez profesoras e profesores da facultade.

Os resultados desta enquisa amosan que, se ben preto do 76% das persoas participantes xogara algunha vez ao xadrez, en mis da metade dos casos a prctica deste deporte non estivera vinculada súa etapa escolar. De feito, o estudantado amosaba un elevado grao de descoecemento dos “proxectos e iniciativas desenvolvidos para achegar este deporte s escolas” e menos dun 20% coeca que este deporte introduciuse como “materia de libre configuracin autonmica no currculo da ESO”. Do mesmo xeito, tamén descoecan maioritariamente as iniciativas relacionadas co xadrez na �鶹���� e diferentes “proxectos de innovacin educativa relacionados co xadrez social e terapéutico”.

Fronte a este descoecemento, obsérvase unha “percepcin clara” da utilidade educativa deste deporte. O 74% das e dos participantes neste estudo atribúenlle moita ou moitsima utilidade a na etapa de educacin secundaria, porcentaxe que se sitúa no 66% no caso de primaria e no 54% en bacharelato. Do mesmo xeito, recoecen tamén o seu potencial educativo en reas curriculares como as matemticas, na que mis do 73% das e dos participantes atribúenlle un alto ou moi alto potencial. Noutras reas de coecemento, atribúenlle maioritariamente un potencial medio ou baixo a este deporte, como é no caso das ciencias sociais e as reas de plstica, música e lingüstica.

Tamén de xeito maioritario, as e os participantes recoecen que o xadrez “estimula a atencin, a concentracin e a memoria”, vez que implica autocontrol e administracin do tempo. En termos xerais, sinala Martnez, “os enquisados son conscientes da necesidade de incrementar as súas competencias e est dispostos a facelo a través de formacin especfica”. 

Formacin en xadrez educativo

Ao mesmo tempo, o proxecto buscou achegar ao alumnado “estratexias especficas para xadrez educativo”, a través dunha serie de talleres nos que participaron preto de 90 estudantes dos tres graos que se imparten na facultade. Por unha banda, Pablo Garca e David Fernndez, da Escola Xadrez Pontevedra–�鶹����, impartiron unha sesin sobre xadrez e robtica, centrada en metodoloxas educativas con robots como o Photon-Robot ou Blue-Bot. Por outro lado, o catedrtico da Universidad de Extremadura Juan Pedro Fuentes ofreceu un taller sobre adestramento en xadrez, no que “explicou ao alumnado as bases fisiolxicas e comportamentais do uso de diferentes técnicas avanzadas como ferramentas potenciais para mellorar o rendemento xadrecstico”. Ademais, realizouse tamén un taller sobre “modelos de escolas de xadrez”, impartido por Mariano Ortega, “con ampla experiencia no desenvolvemento de escolas e tecnificacin en Cuba, Cabo Verde e Espaa”.

Outra das actividades foi a proxeccin e debate do documental Brooklyn Castle, que aborda a historia dun centro público estadounidense no que un programa de xadrez extraescolar “conseguiu elevar o nivel académico do seu alumnado”. O proxecto abrangueu tamén unha exposicin temporal, na que se reunan materiais vinculados a este deporte, xunto cun xadrez xigante. No seu conxunto, recolle a memoria deste proxecto, as diferentes accins desenvolvidas permitiron "captar a atencin do alumnado” e contribur a “mellorar as súas competencias para a ensinanza-aprendizaxe do xadrez educativo”. Nese senso, Martnez recoece que o proxecto mostra a necesidade de “mis formacin” para o futuro profesorado, mais tamén que é preciso un “maior interese” do estudantado polo xadrez educativo.