�鶹����

Como muller, como estranxeira e como sabia, a Medea��que presenta Eurpides na súa obra representa unha tripla oposicin identidade clsica da civilizacin grega, contraria ao prototipo ideal da época helena definido polo home, grego e tradicional. Medea é o “outro”, a contraposicin s normas sociais da época, unha protagonista pouco común na literatura clsica que antepn a condicin de muller de nai; que mata os seus fillos ao ser abandonada polo seu esposo, Jasn; que finalmente, en lugar de ser castigada é salvada polos deuses. “Na cultura occidental é o paradigma da muller malvada e salvaxe, a terrible muller que asasina os seus fillos para vingarse do seu marido”, explica a investigadora Almudena Pérez de Oliveira, que recoece que non é habitual atopar no mundo clsico un personaxe feminino tan complexo e cheo de ambigüidades como o da herona creada por Eurpides”. Foi precisamente esta fascinacin e a demonizacin desta figura o que a levou a centrar a súa tese de doutoramento nas claves histricas e sociais para unha relectura da Medea de Eurpides.

Dirixida polos profesores Carmen Becerra e Fernando Romo, o obxectivo principal da súa investigacin “é examinar a persistencia do mito de Medea en revisins contemporneas”, explica, polo que apostou pola literatura comparada para abordar esta tarefa. Como punto de partida, Pérez de Oliveira quixo tamén coecer o contexto social e cultural do autor, cando se comezou a demonizar a figura de Medea e descubrir que importancia tia que a protagonista recibise a axuda dos deuses para abandonar Corinto tras asasinar familia real desta polis e aos seus propios fillos.��

Almudena Pérez, profesora da Escola Superior de Arte Dramtica��de Galicia,��lembra que a figura de Medea xa exista antes de Eurpides, pero “é o poeta de Salamina quen crea a este personaxe tal e como o coecemos na actualidade” basendose por unha parte na súa alteridade e, por outra, na introducin do tema do filicidio.��

A construcin dun mito a través da contraposicin

O captulo inicial da tese céntrase en analizar o contexto social da obra, unha sociedade grega baseada no concepto de cidadana que se constrúe como contraposicin ao outro. Segundo a investigadora, a civilizacin helena constitúe o primeiro modelo “baseado nas diferencias de xénero, no que as mulleres eran identificadas co mundo irracional anterior orde da polis”. Ademais, a identidade grega tamén se contrapn ao brbaro, que se asocia coa maxia, unha prctica que ameaza s crenzas gregas.

Nese contexto, Eurpides “constrúe a figura dramtica de Medea en contraposicin ao resto de personaxes da obra” e ofrece un discurso sobre os distintos tipos de diferenzas opostas identidade helena. Como explica a investigadora “a alteridade de Medea confrmase por tres oposicins fundamentais (home/muller; grego/brbaro e tradicional/sabio) e posúe trazos de cada unha das polaridades que a constitúen”. Sostén que Medea é racional e salvaxe; de ascendencia divina pero profundamente humana; unha nai desgarrada pero capaz de levar a cabo o asasinato dos seus fillos para castigar aos seus inimigos. “Pero, por riba de todo, Medea é sabia”, o que a converte “unha ameaza para aqueles que se enfrontan a ela”.��

As, a medida que avanza a obra, a Medea vulnerable convértese nunha “herona transformada no verdugo dos homes que deberan tela protexido e que a traizoaron, facendo emerxer a “natureza brbara da protagonista”. Ademais, esa muller brbara en lugar de ser castigada, recibe un carro enviado por Helios, o seu av, un dios primitivo, para fuxir a Atenas. “Con esta imaxe Eurpides parece estar representando de maneira visual o caos moral derivado da desintegracin dos tradicionais valores gregos”, remarca a investigadora, que engade que este desenlace da obra tamén “marca unha importante diferenza respecto de outras traxedias gregas”, nas que o final que agarda s mulleres que transgreden o papel pasivo é a norte. ��

Medea nas obras de Elena Soriano e Christa Wolf

Outra parte destacada da tese céntrase na anlise comparativa da obra de Eurpides con reescrituras posteriores, para o que a investigadora escolleu os textos Medea, da madrilea Elena Soriano e Medea. Stimmen, da escritora alem Christa Wolf. A través do personaxe mitolxico, ambas “abordan distintos temas presentes na obra de Eurpides co obxectivo de dignificar a figura feminina”, unha ambientada na posguerra espaola e a outra na reunificacin alem, “dúas sociedades moi distintas, pero similares na alienacin do ‘Outro’”.

Soriano aposta por “transpoer os personaxes, o espazo e o tempo do mito” e desenvolve a problemtica relacin entre home e muller nunha “época represiva para a liberdade ��feminina” como a posguerra espaola. Ademais, introduce a historia de Daniela Valle, unha muller “desesperada ante o abandono do seu marido por outra, para tratar temas como a sexualidade, a traizn ou o aborto, considerados tabús” nese contexto social. Outro tema central na Medea de Soriano é descendencia. Igual que ocorra na traxedia de Eurpides, “os fillos supoen para o home a continuidade da súa estirpe”, mentres que para a muller “introducen unha loita entre dous papeis excluntes: o de amante e o de nai”.

No caso da obra de Christa Wolf, esta “conserva os elementos orixinais do mito, mantendo a dobre alteridade como muller e como estranxeira”. Parte das versins pre-euripdeas nas que Medea non asasina aos seus fillos e opta por presentala como unha muller sabia con facultades ‘sanadoras’. As, explica a investigadora, “Wolf retoma a controvertida figura de Medea coa intencin de inverter o proceso de estigmatizacin dun personaxe coecido na cultura occidental como o paradigma da muller malvada e salvaxe”. Desenvolve o rexeitamento dunha comunidade a todo aquel “que se mostra como diferente, a discriminacin dese ‘outro’ ao que realmente se descoece, mediante o enfrontamento de dúas sociedades opostas para reflexionar sobre a particular realidade histrica da Alemaa de súa época.��

Con todo, ambas obras teen un nexo común, como resume a investigadora, xa que tanto a Medea de Soriano como a de Wolf “personifican a alteridade das sociedades nas que se insiren, nas que a estigmatizacin do diferente, do ‘outro’ é un problema que continúa manifestndose no interior dos grupos sociais cuxa causa primeira se concentra na loita polo poder”.��

Recreada en centos de versins dende a pintura ao cine, conclúe a investigadora, “ningún outro autor foi quen de artellar nesta herona a variedade de facetas coas que o poeta heleno soubo conformar a súa alteridade”. Por este motivo, “mis de dous milenios despois da súa creacin, Medea continúa sendo a ‘outra’, a transgresora por excelencia”.��
��