�鶹����

Un equipo interdisciplinar do campus de Ourense desenvolveu un modelo integrador para avaliar e predicir a calidade nutricional e funcional do pole apcola en funcin da súa orixe botnica, combinando anlises fisicoqumicas, caracterizacin polnica e ferramentas avanzadas de anlise de datos e aprendizaxe automtica. A iniciativa é un dos proxecto financiados a través da convocatoria da Vicerreitora do Campus de Ourense de Axudas a grupos de investigacin do campus de Ourense (Inou 2025), financiada pola Deputacin de Ourense. 

O traballo Avaliacin de modelos de aprendizaxe automtica para predicir a calidade nutricional do pole en funcin da súa orixe botnica foi realizado por membros do Grupo de ���Ա�����پ����������� en Sistemas Agroambientais (GISA), da Facultade de Ciencias, estando como investigadora principal Mara Shantal Rodrguez Flores, e do Grupo de ���Ա�����پ����������� en Sistemas Informticos de Nova Xeracin (SING), da Escola Superior de Enxeara Informtica.  “En conxunto, o proxecto permitiu avanzar desde unha caracterizacin qumica descritiva cara un modelo ecolxico-preditivo, integrando biodiversidade, nutricin, funcionalidade bioactiva e comportamento das abellas, e establecendo unha base slida para futuras aplicacins en investigacin apcola, conservacin da biodiversidade e xestin sostible dos recursos florais”, sinala a súa responsable. 

O estudo baseouse en 166 mostras de pole apcola procedentes de Galicia e doutras comunidades limtrofes, recollidas en distintas colmeas e ao longo de diferentes momentos do perodo de floracin. Todas as mostras foron sometidas a anlise melisopalinolxica, o que permitiu establecer a súa composicin botnica, taxn dominante, dominancia e ndices de diversidade. Ademais, unha parte das mostras foi destinada caracterizacin nutricional, mentres que outra parte foi empregada para a determinacin de perfs fenlicos individuais, contidos totais de polifenois e flavonoides, e parmetros de actividade antioxidante. A maiora das mostras procederon de contextos con dominancia floral marcada, propios de sistemas apcolas con oferta estacional e desigual de recursos.

Nas mostras con anlise nutricional completa, explica Mara Shantal Rodrguez, desenvolveuse un ndice nutricional continuo, que integra informacin sobre aminocidos esenciais e cidos graxos, permitindo cuantificar a calidade nutricional do pole nunha escala normalizada. Paralelamente, definiuse unha clasificacin funcional da estratexia trfica do pole, baseada en criterios ecolxicos e nutricionais, que reflicte as respostas adaptativas das abellas fronte dispoibilidade e calidade dos recursos florais. De maneira complementaria, a informacin fenlica e antioxidante integrouse mediante o clculo de ndices funcionais, que permitiron describir de forma mis estable e integradora a calidade funcional do pole segundo a súa orixe botnica. 

Anlises temporais e rexionais

A anlise das mostras de pole apcola ao longo do perodo 2016-2025 revelou no estudo “unha marcada variabilidade interanual na estrutura floral, expresada tanto na dominancia do taxn principal como na diversidade polnica das mostras de pole apcola”. Observouse unha elevada diversidade de taxns dominantes, destacando de forma recorrente Castanea, Rubus, Genista, Cistus ladanifer, os complexos Erica/Calluna/Daboecia, Quercus, as como taxns herbceos como Trifolium, Plantago e tipo Taraxacum, xunto con Eucalyptus e Echium. “A presenza relativa destes taxns variou segundo a rexin e o ano de colleita, configurando patrns estruturais moi contrastados entre mostras. Esta variabilidade tradúcese nun amplo gradiente de dominancia polnica e diversidade floral”, comenta a investigadora principal do proxecto. 

A anlise temporal, recolle o estudo, “confirma que a estrutura do pole apcola est fortemente condicionada pola dispoibilidade floral interanual”. Os episodios de monofloralidade aparecen como fenmenos puntuais, ligados a floracins moi concretas, mentres que a maior parte das mostras presentan unha estrutura polifloral compatible cunha estratexia adaptativa de policoleccin. Ademais, non se observa unha tendencia temporal lineal na diversidade floral, senn que esta responde a combinacins locais de factores climticos, ecolxicos e paisaxsticos. “Os resultados amosan unha elevada variabilidade tanto na composicin nutricional como na estrutura botnica e funcional do pole, confirmando a forte influencia da orixe floral, da dominancia dos taxns e da diversidade sobre a calidade do recurso”, sinala Mara Shantal Rodrguez. Observronse, engade, “patrns coherentes entre estrutura polnica, diversidade floral, perfil fenlico e valor nutricional, o que reforza a validez do enfoque integrador proposto”. 

Desde un punto de vista rexional, no estudo recllese que “se observaron patrns consistentes”. Ourense presenta unha maior frecuencia de mostras monoflorais, especialmente asociadas a Castanea e Rubus, reflectindo a forte presenza destes recursos no territorio. Pontevedra amosa unha maior variabilidade estrutural, con mostras tanto altamente diversas (por exemplo, dominadas por tipo Genista en contextos poliflorais) como claramente monoflorais. Pola súa banda, A Corua e Lugo caracterzanse maioritariamente por estruturas poliflorais, mentres que nas provincias limtrofes de Zamora, Len, Salamanca e Palencia predominan tamén composicins poliflorais con dominancia moderada. 

Creando un marco metodolxico slido

En relacin cos obxectivos formulados no proxecto, a súa responsable comenta que “a compilacin do conxunto de datos, a identificacin das variables relevantes e a construcin de modelos preditivos interpretables foron acadadas con éxito”. Desde un punto de vista metodolxico, sublia, “a aplicacin de técnicas de aprendizaxe automtica interpretables permitiu identificar patrns ecolxicos ocultos, avaliar a relevancia real dos taxns botnicos e construr un modelo conceptual que relaciona flora, diversidade e nutricin”, quedando a súa implementacin prctica como lia futura de investigacin. Este enfoque, engade, constitúe unha ferramenta innovadora para o estudo do pole apcola e da saúde das colmeas. “O proxecto non s cumpriu os obxectivos propostos, senn que xerou un marco metodolxico slido para o desenvolvemento de ferramentas aplicadas xestin apcola e conservacin da biodiversidade”, apunta Mara Shantal Rodrguez.