�鶹����

Recentes directivas da Unin Europea buscan impulsar nos diferentes estados membros a creacin de comunidades enerxéticas, entidades xurdicas compostas por cidadns, pequenas empresas ou administracins que xestionan e consumen a súa propia enerxa renovable. Supoen, como recoece o investigador da Facultade de Direccin e Xestin Pública Santiago Salvador, un “cambio de paradigma no sector eléctrico” e unha oportunidade para o impulso de “pequenos proxectos de autoconsumo colectivo” que poderan xogar un papel relevante fronte ao “reto demogrfico”, contribundo ao “desenvolvemento de actividades, servizos e tecido industrial” en zonas rurais. Esta idea constitúe un dos puntos de partida dun estudo coordinado por este investigador do grupo AGAF, que aborda desde un punto de vista xurdico “os desafos que enfrontan as administracins locais” hora de promover o impulso destas comunidades enerxéticas.

Desenvolvido ao abeiro dunha lia de axudas da Deputacin de Pontevedra para o fomento de iniciativas investigadoras, este proxecto tia como obxectivo analizar os “instrumentos poltico-normativos” dos que dispoen as administracins locais para facilitar a creacin das comunidades enerxéticas e para “implantar clusulas ambientais e sociais nos seus procesos de contratacin”. Desenvolvido por Salvador Gimeno, Patricia Valcrcel, Rafael Fernndez Acevedo, Juan Antonio Hernndez Corchete e Rosa Ricoy, o proxecto abordou tamén “a controversia derivada da afeccin” da enerxa elica maria sobre as comunidades locais costeiras. Partindo nese senso do “impacto socioeconmico” que os “grandes proxectos de enerxa renovable” poden ter a escala local, este traballo buscaba identificar oportunidades para involucrar poboacin local na producin dunha “enerxa limpa” e deu lugar recente publicacin de dous estudos en dous libros editados por Aranzadi. 

Medidas para fomentar as comunidades enerxéticas

Anda que a directiva europea s se traspuxo ata agora dun xeito parcial en Espaa, o impulso de comunidades enerxéticas pode supor “novas oportunidades, especialmente para as zonas rurais despoboadas”, contribundo a que institucins locais, vecios e pemes “poidan agruparse e comezar a promover pequenos proxectos de autoconsumo colectivo”. Nese senso, Salvador sinala que a Unin Europea promove que os propios concellos formen parte destas entidades, mais recoece que poden atoparse “con certos obstculos normativos en Espaa”. De feito, a falta dun maior desenvolvemento lexislativo, non est establecida unha “forma xurdica obrigatoria” para este tipo de entidades, como si acontece noutros pases. Trtase “dun instrumento relativamente novo”, recoece este investigador, que apunta opcins como o impulso de “empresas públicas de capital mixto”, unha frmula que podera verse afectada polas “dificultades que se derivan do necesario cumprimento” dos principios “de estabilidade orzamentaria e sustentabilidade financeira”.

Non obstante, as administracins locais “poden atopar diferentes medidas poltico-xurdicas” para fomentar o seu desenvolvemento, como reducir as “barreiras burocrticas” para instalacins de autoconsumo de pequena potencia, a través da “progresiva substitucin das licencias municipais” por procedementos de autorizacin “mis flexibles”. O investigador sinala tamén a posibilidade de ceder “dereitos de superficie sobre espazos públicos de titularidade municipal”, permitindo a instalacin de paneis solares nos tellados de edificios públicos, a aplicacin de bonificacins aos impostos de carcter municipal ou brindar asesora técnica e acompaamento.

Unha ferramenta fronte pobreza enerxética

As comunidades enerxéticas poden ser tamén unha “boa solucin” ante “un problema social que afecta mis de 3,5 millns de persoas en Espaa”, a pobreza enerxética. Nun estudo publicado recentemente no libro Conflictos medioambientales, eventos extremos y ordenamiento jurdico, Salvador analiza a lexislacin aprobada desde 2010 en Espaa para constatar as “limitadas respostas fronte a este fenmeno que brinda o vixente marco normativo”. A partir de a, aborda as posibilidades que podera supor o impulso de comunidades enerxéticas, con opcins como o impulso de “proxectos de enerxa para inquilinos instalados principalmente en vivendas sociais, fomentando a inclusin dos consumidores vulnerables”. 

Outra das ferramentas das que dispoen as administracins locais fronte pobreza enerxética é a chamada “contratacin pública estratéxica”, mediante o “deseo de criterios de adxudicacin de carcter social e ambiental” nas súas licitacins. Non obstante, a aplicacin prctica desta cuestin, recollida na Lei de Contratos do Sector Público de 2017, mostra “as dificultades” coas que se atopan as administracins públicas hora de inclur clusulas ambientais e sociais nos seus procedementos. Esta vén motivada pola esixencia legal de que estas estean “vinculadas ao obxecto do contrato” e non poidan interpretarse como “unha restricin da libre competencia”, algo que, recoece este investigador, “non é fcil”. 

A elica maria e a súa incidencia nas comunidades locais

Outro dos estudos resultado deste proxecto céntrase no marco normativo para a implantacin de parques elicos marios, unhas instalacins que, sinala, poden “afectar s comunidades locais costeiras e a sectores e medios de vida tradicionais, como a pesca e o marisqueo”. Salvador analiza os recursos interpostos por colectivos pesqueiros contra a aprobacin dos Plans de Ordenacin Espacial Maria, que definen as Zonas de Alto Potencial para o Desenvolvemento da Elica Maria, vez que que non recollen “zonificacins especficas” para a actividade pesqueira, aludindo “natureza ubicua” desta actividade.

O investigador incide na necesidade de “adoptar medidas poltico-normativas dirixidas a abordar os efectos socioeconmicos que poden derivarse destas instalacins”, propondo a adopcin de “medidas compensatorias” para as comunidades locais e sectores como o pesqueiro, tomando como referencia iniciativas levadas a cabo en pases como Dinamarca e Noruega. Nesa direccin sitúanse tamén, sinala, normativas como a Lei de promocin dos beneficios sociais e econmicos dos proxectos que utilizan os recursos naturais de Galicia, de 2024; “que prevé o establecemento dun canon sobre as lias de infraestruturas de evacuacin da elica maria”. Ademais, apunta outras opcins como “estender a regulacin e aplicacins dos acordos de transicin xusta regulados na Lei do cambio climtico e transicin enerxética, mis al dos sectores propiamente considerados contaminantes”, para recoller outras actividades que poden sufrir “de forma directa os riscos que a transicin enerxética implica para moitos empregos tradicionais”.