�鶹����

“Desde este lugar e neste intre queda escrita unha nova pxina da historia”. Este é s un pequeno fragmento da primeira mensaxe enviada a través da lia de comunicacin cuntica terrestre posta en funcionamento este xoves en Galicia, a mis longa de Espaa e unha das mis grandes de Europa, 120 quilmetros que unen a partir de agora Santiago de Compostela e Vigo e, mis concretamente, o Centro de Supercomputacin de Galicia, Cesga, e o Vigo Quantum Communication Center, VQCC, da �鶹����.

O conselleiro de Educacin, Ciencia, Universidades e FP, Romn Rodrguez, e o reitor da �鶹����, Manuel Reigosa, participaron na posta en funcionamento desta conexin,  nun acto celebrado nas instalacins do VQCC da �鶹����, ao que tamén asistiron, entre outros, o catedrtico da �鶹���� Marcos Curty, director cientfico do VQCC; o director do Cesga, Lois Orosa; a directora da Axencia Galega de Innovacin, Carmen Cotelo, e a subdirectora de RedIRIS da Red.es, Esther Robles.

Na cita, lanzouse esta primeira mensaxe a través deste enlace terrestre de Distribucin Cuntica de Claves (QKD) baseado en fibra, “un fito histrico para a ciberseguridade nacional”, sinalou o representante da Xunta de Galicia. O sistema permitir establecer comunicacins ultra seguras, inicialmente entre Santiago e Vigo, anda que est prevista a súa extensin a outros puntos da rede galega de investigacin e a conexin EuroQCI, a infraestrutura de comunicacin cuntica segura que abarcar toda a Unin Europea, a través do proxecto europeo IberianQCI, do que o Cesga e o VQCC forman parte.

Aplicacins prcticas “amplas e de gran importancia”

As aplicacins prcticas desta tecnoloxa son amplas e de gran importancia, “desde a proteccin de infraestruturas crticas, como redes eléctricas e sistemas de control de trfico aéreo, ata a seguridade de transaccins bancarias e datos de saúde da cidadana”, detallou Romn Rodrguez, entre outros usos como o control de plantas de producin e monitorizacin de infraestruturas no mbito enerxético ou para asegurar o intercambio de datos sensibles relacionados co desenvolvemento tecnolxico na industria farmacéutica. Tamén pode garantir a confidencialidade nas comunicacins gubernamentais e militares, as como nas redes empresariais de alto valor, xa que a medida que os computadores cunticos se volvan mis potentes, a criptografa clsica estar en risco. “Este avance prepranos para esa era, ofrecendo unha capa de seguridade que ser inmune aos métodos de ataque futuros”, engadiu. 

Pola súa banda, o reitor vigués, Manuel Reigosa, insistiu na idea de que “xuntos somos mis fortes” e, neste senso, confirmou que eventos coma este demostran que “estamos en primeira lia de vangarda no coecemento a todos os niveis e non podiamos quedar fra daqueles campos ‘disruptivos’ como son a Intelixencia Artificial e as comunicacins e computacins cunticas”. Nestes senso, non dubidou en afirmar que “o futuro de Galicia, de Espaa e, en xeral, o futuro de Europa depende de que sexamos quen de estar a”. 

‘A autoestrada cuntica do futuro’

“Este feito marca un antes e un despois na proteccin das comunicacins, garantindo  unha seguridade a proba de futuros ataques”, remarcou Romn Rodrguez, quen felicitou aos técnicos implicados a agradeceu a colaboracin das distintas administracins para “construr esta autoestrada cuntica do futuro”. Neste aspecto fixo tamén fincapé o reitor vigués, quen se referiu a este logro como un “exemplo claro” de colaboracin entre diferentes organismos. Nesta lia Reigosa puxo unha vez mis en valor a importancia da colaboracin público-privada e de “aproveitar o talento dos sete campus galegos, dos centros do CSIC e demais entidades colaboradoras, porque s as seremos quen de dar a batalla”.

En opinin do conselleiro, este proxecto “amosa o compromiso de Galicia coa I+D+i no mbito das tecnoloxas ‘disruptivas’, como a cuntica, unha aposta que non fixo mis que empezar e que xa nos sitúa como unha auténtica referencia no conxunto de Europa”. Explicou, ademais, que esta lia de traballo est aliada coas estratexias estatais e europeas, tal e como se establece no Plan galego de investigacin e innovacin 2025-2027 aprobado este ano pola Xunta e no que as tecnoloxas profundas son unha lia prioritaria. 

Pola súa banda, a subdirectora de RedIRIS da Red.es, Esther Robles, amosouse “convencida de que, co tempo, moitos destes avances podern trasladarse s nosas redes de comunicacins, achegando beneficios aos servizos que prestamos".

No caso do director cientfico do VQCC, o profesor Marcos Curty, insistiu na importancia que ten para a sociedade que as comunicacins sexan seguras. “Todos cando metemos a nosa tarxeta de crédito en internet ou facemos compras en lia é fundamental saber que as nosas comunicacins son seguras e o mesmo acontece coas comunicacins entre empresas, gobernamentais, militares...”, neste senso, explicou que a computacin cuntica representa moitsimas oportunidades en numerosos mbitos. 

Exemplo de colaboracin entre administracins

A lia est desenvolta por investigadores do propio Cesga co asesoramento do VQCC da �鶹����. Conta cun investimento de mis de 850.000€, financiados no marco dun convenio de colaboracin entre o Cesga e Red.es e do Plan complementario de comunicacins cunticas a través de fondos europeos do Plan de Recuperacin e Resiliencia e de fondos propios da Xunta. O equipamento foi adquirido grazas ao apoio de Red.es/ReIRIS. 

Como funciona esta tecnoloxa?

O QKD, co que Galicia marca un novo fito, é unha tecnoloxa revolucionaria que utiliza as leis da fsica cuntica para crear e distribur claves de cifrado de xeito totalmente seguro. As, se alguén intenta interceptar a clave, o simple acto de intentalo altéraa, alertando de inmediato aos usuarios e facendo imposible a espionaxe. Este método ofrece seguridade fronte a calquera avance futuro da nosa capacidade computacional, algo que os sistemas de encriptacin actuais non poden garantir a longo prazo.

Este logro fai posible a xeracin de claves cunticas a través dunha única fibra ptica sen cortes nin amplificadores de sinal en dous emprazamentos situados a mis de 120 km de distancia -Cesga en Compostela e o VQCC en Vigo-. O resultado demostra a viabilidade da tecnoloxa QKD en contornas reais, e posiciona a Espaa vangarda da investigacin e o despregamento de infraestruturas de comunicacins cunticas. 

Ata agora, tanse realizado varias demostracins en Espaa de enlaces terrestres de QKD, concentradas principalmente en contornas metropolitanas como Madrid e Barcelona, acadando distancias de ata 40 km. A superacin da barreira dos 100 km é un desafo significativo, xa que a luz que transporta a informacin cuntica atenuase ao propagarse ao longo da fibra ptica, o que require o uso de amplificadores de sinal, excludos en QKD xa que o proceso de amplificacin destrúe a informacin cuntica.