Diario da 鶹
Joaqun Vallejo estudou o caso de dúas matanzas que xeraron diferentes narrativas visuais
Unha tese analiza os relatos construdos pola fotografa de dúas décadas de terrorismo no Perú
A investigacin afonda na importancia das imaxes na definicin da memoria social
A exposicin 'Yuyanapaq. Para recordar' é un dos eixos do estudo de Vallejo
Joaqun Vallejo defendeu a súa tese na Facultade de Ciencias Sociais e da dzܲԾ
Unha das fotografas do caso de Lucanamarca que forman parte da exposicin 'Yuyanapaq'
Imaxe dun dos números de 'Caretas' que abordaron o caso de Lucanamarca. Imaxe: Joaqun Valejo
Portada do 'Diario de Marka' na que informa, sen imaxes, da matanza de Lucanamarca. Imaxe: Joaqun Vallejo
“A fotografa é un elemento imprescindible hora de crear narrativas visuais sobre un trauma social como foron os vinte anos de violencia poltica no Perú”, sostén o investigador Joaqun Vallejo. Analizar diferentes “relatos fotogrficos” do acontecido neste pas durante as preto de dúas décadas na que se viu azoutado polo terrorismo de Sendero Luminoso constituu o obxectivo central da tese de doutoramento que Vallejo, natural do Perú, defendeu na Facultade de Ciencias Sociais e da dzܲԾ. “O interese deste traballo baséase no legado que deixa a fotografa xornalstica sociedade peruana”, apunta o investigador, quea partires de dúas matanzas acontecidas na década de 1980afonda na súa tese en como, a través da fotografa, xerronse diferentes “relatos visuais dunha época violenta e de terror”.
Dirixida pola profesora Mercedes Romn, a tese Narrativa fotogrfica de la época del terrorismo en el Perú: Comparativa de la exposicin fotogrfica “Yuyanapaq. Para recordar” con El Diario de Marka y la revista Caretas. Casos Uchuraccay y Lucanamarca (1983 – 1986) xurdiu tanto da “paixn pola fotografa” do investigador como do feito de que, na súa infancia, viviu de preto “os anos mis duros” do terrorismo no Perú.
Licenciado en Ciencias da dzܲԾ pola Universidad San Martn de Porres de Lima e doutor en dzܲԾ pola 鶹, Vallejo Moreno buscou na súa investigacin analizar eses “relatos fotogrficos como parte da construcin da memoria social”. Para iso, tomou como punto de partida o estudo da exposicin Yuyanapaq. Para recordar, impulsada pola Comisin para a Verdade e a Reparacin (CRV) do Perú. Xunto a esta mostra de carcter permanente, destinada a servir como “ferramenta de recordo sobre o que foi a barbarie terrorista, as como a dura represin do estado”, Vallejo aborda tamén as diferentes “narrativas visuais” que dous medios, a revista Caretas e o Diario de Marka, xeraron dos mesmos acontecementos. Concretamente, do chamado caso Uchuraccay, o asasinato en 1983 de dez persoas, oito xornalistas e dous acompaantes, a mans de habitantes desta poboacin, e a masacre de Lucanamarca de 1986, o asasinato de preto de 70 campesios desta vila por partede Sendero Luminoso.
Intencionalidade no uso de imaxes
A través destes dous casos, Vallejo centrouse na chamada “fase de militarizacin do conflito” e en como esta foi abordada por “dous medios antagonistas”. Por unha banda, a revista Caretas, “considerada de centrodereita”, e, por outra, o xornal “de corte esquerdista” Diario de Marka, que, explica, na década de 1980 “radicalizou a súa lia editorial, manipulando tanto as fotografas como o texto e converténdose no voceiro oficial” de Sendero Luminoso, o que o levou a ser ilegalizado e “acusado de apoloxa do terrorismo”.
Esta anlise permitiulle constatar “a intencionalidade na maneira en que enfoca cada medio” estes sucesos, con exemplos como a portada na que o Diario de Marka informaba da masacre de Lucanamarca, caracterizada pola ausencia de imaxes sobre unha matanzacausadapor un grupo terrorista sobre o que o xornal “tia unha posicin ambigua”. Pola contra, este medio si fixouso da fotografa para informar do acontecido en Uchuraccay, mentres que Caretas constrúe en ambos casos“unha narrativa reveladora moi poderosa” a través de imaxes. A representacin fotogrfica destas dúas matanzas, ao igual que a exposicin Yuyanapaq, constatan, conclúe Valejo, “que existen diferentes formas de narrar graficamente un s feito e que a interpretacin desas imaxes vai de acordo mensaxe que queira dar ao espectador, grazas polisemia da fotografa”.
O relato que perdurar no tempo
As fotografas publicadas por Caretas, xunto con outra serie de arquivos xornalsticos e doutra ndole, foron empregados para dar forma Yuyanapaq, a primeira exposicin que empregou a fotografa “como fonte de recordo e elemento de reflexin sobre esa época”, explica Vallejo, que entrevistou a varias e varios dos responsables da mostrae da CVR. Nese senso, o investigador analiza na súa tese como a mostra se nutre da fotografa xornalstica para “a construcin da memoria histrica” sobre o acontecido no Perú durante as dúas últimas décadas do pasado século. “Mediante a fotografa inténtase construr unha memoria única sobre os feitos”, salienta Vallejo, que explica que Yuyanapaq constrúe un relato centrado na “visualizacin da vtimas e a denuncia aos vitimarios”, que ademais, engade, “ser o que perdurar no tempo”.