�鶹����

No marco do proxecto europeo liderado pola �鶹���� Storcito acaba de realizarse un estudo cualitativo no que se quixo “dar voz” e coecer a visin “das persoa que viven, traballan e xestionan o territorio en zonas de alto risco de incendio forestal en Galicia”. Entre as preocupacins mis recorrentes recollidas nos resultados destacan “o monocultivo forestal, a perda do paisaxe en mosaico, o abandono das terras, o avellentamento e a desaparicin das prcticas agro-gandeiras tradicionais, factores que favorecen a acumulacin de biomasa e incrementan o risco”.

Os principais resultados do estudo foron presentados este martes no Centro Integral de Loita contra o Lume situado no municipio de Toén, nunha xornada do proxecto Firepoctep+, proxecto coordinado por Juan Picos, profesor da Escola de Enxeara Forestal do campus de Pontevedra. Neste encontro especialistas de Espaa e Portugal abordaron innovacins, boas prcticas territoriais, oportunidades de financiamento europeo e demostracins técnicas de prevencin e extincin de incendios. 

A persoa encargada de presentar o estudo foi Mara Isabel Doval, investigadora do Grupo HC1 e da Facultade de Educacin e Traballo Social da �鶹���� (campus de Ourense) e unha das coordinadoras de Storcito. Liderado pola �鶹���� e con case 4,9 millns de euros de orzamento, Storcito reúne a once socios de cinco pases co obxectivo de fomentar a innovacin multidisciplinar en mbitos chave das zonas rurais europeas, entre elas a xestin sostible dos recursos e prevencin de incendios forestais.

O traballo realizado, explica Mara Isabel Doval, xorde da importancia de “escoitar para previr” e reivindica unha maior participacin do rural na xestin do lume. O estudo baseouse nun centenar de entrevistas en profundidade, cunha ampla representacin social: mulleres do rural, gandeiros, agricultores, cooperativas, brigadistas, persoal xurdico e policial vinculado aos incendios, ecoloxistas, activistas rurais, proxectos de desenvolvemento, alcaldes, especialistas universitarios, enxeeiros agroforestais, persoal técnico de distrito e da Xunta, comunidades de augas e de montes, fundacins e xente nova. “A pesar desta diversidade, todas as voces coinciden nunha mensaxe clara: non sempre se senten escoitadas pero tamén que ‘o que nos achega é moito mis do que nos separa’ e que escoitar é o primeiro paso para previr”, apunta a investigadora da �鶹����.

Diferenzas xeracionais

Segundo resume Mara Isabel Doval as persoas entrevistadas “sinalan e reclaman a necesidade urxente” de: reforzar a participacin na gobernanza local e na definicin dos plans de risco e prevencin; maior flexibilidade normativa, adaptada realidade do rural (sendo a burocracia identificada como un dos principais obstculos para a xestin sostible e a prevencin activa); apoio innovacin e ao aproveitamento multifuncional do monte; fortalecer as comunidades de montes e garantir o relevo xeracional; e recoecemento e compensacin econmica dos servizos ecosistémicos.

A profesora do campus de Ourense sublia ademais que “outro dos resultados mis contundentes é a percepcin xeralizada de inseguridade e falta de preparacin da poboacin: non existen protocolos claros nin cultura comunitaria de autoproteccin; a maiora descoece as medidas bsicas ou o uso de ferramentas sinxelas (mangueiras, batelumes); os concellos non sempre lideran procesos de preparacin, xerando desorganizacin e dependencia da iniciativa individual e escaseza de recursos; falta de formacin continua e certa descoordinacin institucional”. Ante os resultados das entrevistas realizadas, Mara Isabel Doval apunta que “tamén é importante subliar que a poboacin maior non sempre é plenamente consciente de que os incendios actuais (os chamados incendios de sexta xeracin) non son os mesmos que lembran do pasado”. As, detalla, “a súa experiencia vital, ligada a un rural vivo e a unha xestin tradicional do territorio, s veces leva a pensar que ‘xa pasaron moitos lumes’ e que o comportamento continúa a ser similar. Porén, a realidade actual mstranos incendios moito mis rpidos, mis intensos e mis perigosos, capaces de afectar en minutos a núcleos habitados e infraestruturas crticas”. 

A isto a investigadora da �鶹���� engade que “as persoas maiores, que coecen o monte, os usos tradicionais e a evolucin do territorio, perciben que a xente nova e a poboacin periurbana carecen dunha conciencia real do risco, especialmente polas mudanzas do estilo de vida, o afastamento do mundo rural e a falta de formacin especfica sobre perigos naturais”. Isto xera, comenta a co-coordinadora de Storcito, “s veces unha dobre fractura: unha fenda xeracional, entre quen viviu o lume de preto e quen s o coece a través dos medios, e unha fenda  territorial, entre quen habita o rural e quen vive en zonas periurbanas cada vez mis expostas, pero sen cultura preventiva”.

Esta combinacin, afirma Mara Isabel Doval, “afecta directamente capacidade colectiva de resposta e reforza a necesidade de mis educacin, mis sensibilizacin e mis formacin para todas as idades e en todos os espazos da sociedade”. O escenario debuxado, engade, “alimenta fenmenos como a eco-ansiedade, cada vez mis presente na sociedade pero pouco estudada no rural galego”. Neste marco de traballo, a investigadora incide “na falta dunha cultura preventiva asentada no sistema educativo”, apuntando que “a formacin inicial e continua do profesorado carece de contidos sobre incendios forestais, resiliencia ou riscos naturais, e non existe un currculo equivalente ao de Xapn, Suecia ou Estados Unidos, onde a educacin en riscos é transversal”. As, engade, “é necesaria mis estabilidade formativa, con novos materiais, recursos e enfoques que vaian mis al das actividades puntuais”, propondo o estudo realizada “o enfoque PPP: paisaxe, paisanaxe e profesionais, recoecendo s mestras e mestres do rural como axentes clave para fortalecer a resiliencia comunitaria”. Por último, a profesora indica a necesidade dun “apoio integral postincendio, que combine acompaamento psicolxico, traballo social e actualizacin técnica para profesionais da educacin, dos servizos sociais e das emerxencias”.