�鶹����

Segundo datos de Nacins Unidas, cada ano prodúcense no mundo 62 millns de toneladas de residuos electrnicos, o que constitúe unha problemtica con consecuencias ecolxicas e sociais motivada en boa medida polas prcticas de obsolescencia programada, que promoven que produtos como os electrodomésticos ou os dispositivos electrnicos tean unha curta vida útil. Como unha forma de loitar contra este tipo de prcticas, diferentes iniciativas da sociedade civil impulsaron a idea do dereito a reparar. Mais esta non é unha “demanda homoxénea”, senn un concepto respecto do que “existen diferentes marcos en disputa, intentando darlle significado”, como salienta o investigador do Post-Growth Innovation Lab Javier Lloveras. Identificar as diferentes visins sobre esta idea, para logo avaliar se estas vense ou non reflectidas nas leis e normativas sobre economa circular da Unin Europea son os obxectivos centrais do proxecto Attract (A Right to a Repair Society: Controversies, Opportunities and Challenges), que este grupo de investigacin desenvolve co financiamento do Ministerio de Ciencia, Innovacin y Universidades.  

Lloveras e Mario Pansera, director do Post-Growth Innovation Lab, son os investigadores principais dun proxecto que se estender ata 2027 e que, ademais das e dos integrantes deste grupo, conta tamén coa participacin dos investigadores Adrian Smith, da Universidade de Sussex, e Blanca Callen, da Autnoma de Barcelona. 

Un “significante baleiro” en resposta obsolescencia programada

Attract d continuidade investigacin sobre os “imaxinarios sociotécnicos” que rodean o dereito a reparar, iniciada por Lloveras ao abeiro dunha axuda Marie Sklodowska Curie. Este concepto, lembra, xurde a comezos deste século “como unha idea en contestacin” obsolescencia programada, que engloba un conxunto de prcticas que van mis al do feito de que un produto deixe de funcionar pasado un tempo, senn tamén dificultades para que sexa reparado ou falta de software para a súa actualizacin. Prcticas que, lembra Lloveras, ademais de ir “contra o interese do consumidor”, poden supor tamén “un problema de saúde pública”, dado que se trata de produtos cunhas compoentes txicas, que en moitas ocasins son tratados “por comunidades dos pases do sur”, sen medios para unha unha adecuada xestin.

De a que no dereito a reparar conflúan tanto cuestins de saúde, como ambientais, legais, econmicas ou éticas, dando lugar a visins diversas, ou mesmo opostas. “Ns chammolo un significante baleiro, un termo que pode significar moitas cousas, sobre todo porque vai asociado idea de dereito”, sublia Lloveras, investigador Ramn y Cajal. De feito, os traballos previos permitronlles identificar “catro marcos que tratan de definir” este dereito. Un deles, “quizais dos mis fortes nos Estados Unidos”, sera o de formulalo como un dereito do consumidor, mentres que “o que domina en Europa” enfcao desde a perspectiva ambiental. A estas dúas visins sumarase a de que se trata dunha “forma de dotar de recursos s comunidades locais, para que cambien a súa relacin coas tecnoloxas das que depende a súa vida coti” e outra centrada na “innovacin cidad”, que defende a necesidade de que “a sociedade sexa capaz de abrir e modificar os seus produtos”.

Dando continuidade a este traballo, un dos obxectivos do proxecto ser “mapear as distintas voces e perspectivas”, a través dunha “anlise de controversias”. Esta, explica Lloveras, é unha técnica da socioloxa que parte de que “as controversias da ciencia e da tecnoloxa reslvense moitas veces en base a que ideas encaixan no imaxinario dominante”. Neste punto, o investigador pon de relevo que unha vez que se impn un determinado marco arredor dunha cuestin, “hai solucins que se fan visibles, viables ou posibles”, mentres que outras perspectivas convértense en “irrelevantes ou excéntricas”.

Con este propsito, o equipo investigador realizar unha serie de entrevistas a diferentes axentes, desde activistas ou organizacins de consumidores a representantes da industria e responsables de polticas públicas. A este sumarase un traballo de “etnografa dixital”, dirixido a coecer como interactúan a través da rede os diferentes movementos e axentes. 

Como este debate se reflicte no marco normativo

Outro dos obxectivos de Attract é analizar en que medida as diferentes perspectivas sobre o dereito a reparar inflúen na lexislacin e regulamentos da Unin Europea. “Queremos ver ata que punto isto se traduce no marcos normativos”, sublia Lloveras, “porque, ao final, o dereito a reparar non ter efectos materiais na vida das persoas a non ser que se converta nunha normativa”. 

O equipo investigador busca tamén analizar se algúns dos discursos sobre o dereito a reparar poden ser compatibles “coa idea dunha transicin a unha sociedade poscrecemento”, non dependente dun crecemento econmico continuo, un dos eixes centrais do traballo do Post-Growth Innovation Lab. “Queremos tratar de entender que habera que cambiar no dereito a reparar para que non sexa algo que mellore o que hai, senn algo mis transformador”, sinala Lloveras, que lembra que “as solucins de ecoeficiencia xeran moitas veces un efecto rebote”, polo cal a posibilidade de reparar os produtos non implica necesariamente unha diminucin do consumo.

Finalmente, “a última parte do proxecto sera facer transferencia sociedade”, promovendo en Pontevedra o Social Repair Forum, un encontro dirixido a compartir os resultados da investigacin e abrir un debate con axentes sociais, fabricantes, reguladores e organizacins non gobernamentais.