�鶹����

As investigadoras Nuria Pedrol, Carolina Gonzlez Puig e Mara Pardo-Muras, do grupo Agrobioloxa Ambiental: Calidade, solos e plantas, acaban de obter a patente dun herbicida 100% natural de orixe biolxica que ofrece unha alternativa aos produtos sintéticos que hai no mercado. A súa invencin baséase no coecemento do fenmeno natural da alelopata, centrndose no efecto que exerce unha planta sobre outra a través da liberacin de substancias bioactivas na súa contorna (aleloqumicos), e que ten utilidade para o control das malas herbas. A patente, que xa foi concedida �鶹���� pola OEPM (Oficina Espaola de Patentes e Marcas), supn unha solucin sostible, duradeira, selectiva e efectiva que podera chegar a empregarse en producin ecolxica e representar un avance inédito tanto en agricultura como no aproveitamento de recursos naturais e subprodutos nunha estratexia de economa circular.

O herbicida est composto unicamente por biomasa de eucalipto, xesta e mentraste, tanto en forma triturada como en forma de pélets e ten utilidade tanto no sector agrcola (campos de cultivo, viveiros, invernadoiros, etc.) como noutros espazos nos que sexa necesario o control da flora arvense, como parques e xardns, vas públicas, espazos verdes urbanos, etc. Como explica a profesora Nuria Pedrol, o herbicida est “composto unicamente por material vexetal a distintas proporcins e non require mis procesado que a densificacin en formato pélet, para aforrar volume e facilitar a súa aplicacin. Non precisa adxuvantes nin estabilizantes e os propios tecidos das plantas proporcionan o encapsulado natural dos compostos bioactivos que permiten a súa liberacin paulatina a medida que o pélet perde densidade e o material vaise descompoendo no solo”. Polo tanto, e dado que este produto ten efecto sobre a xerminacin e o crecemento das especies arvenses pero sen afectar maiora dos cultivos ensaiados, preséntase como unha alternativa natural e sostible aos herbicidas sintéticos, algúns deles xa retirados do mercado e outros con data lmite de uso, debido ao recoecemento do dano que producen ao medio ambiente e saúde. Ademais, ante a “alarmante proliferacin de malas herbas resistentes” aos herbicidas convencionais, este novo produto ofrece unha base de funcionamento completamente distinta e innovadora, que como adianta a investigadora, xa recibiu “varias expresins de interese”.

Froito de 14 anos de traballo

Esta nova patente, relata Pedrol, é o froito de mis de 14 anos de traballo das tres cientficas. As primeiras investigacins sobre o uso de filodios de eucalipto (Eucalyptus globulus) como biomasa aleloptica incorporada ao solo agrcola para o control de malezas son do ano 2010, como parte do Traballo de Fin de Mestrado de Carolina Gonzlez Puig, que continuou tamén nesta mesma lia de investigacin na súa tese de doutoramento, en colaboracin co Requimte lab da Universidade de Porto. “Demostrouse que este subproduto tan abundante podera ter un novo uso como bioherbicida, con resultados moi prometedores e cunha duracin dos seus efectos sobre a xerminacin e o crecemento tempern das malas herbas moi prolongada”. Mis adiante, Mara Pardo Muras centrou a súa tese no uso potencial da xesta (Cytisus scoparius) e do toxo (Ulex europaeus) para o mesmo fin, “ambas especies estrela da nosa matogueira atlntica”, pero invasoras noutras latitudes. O traballo foi realizado en colaboracin coa Facultade de Farmcia da Universidade de Coimbra, e con Xosé Carlos Souto Otero, da Escola de Enxeara Forestal do campus de Pontevedra, “e os resultados acadados foron asombrosos, probndose que a súa efectividade se baseaba en sinerxas entre multitude de compostos presentes a baixsimas concentracins naturais nos tecidos das plantas”. Precisamente o toxo e a xesta exemplificaron o modo de realizacin da primeira patente de invencin deste equipo en 2020. Finalmente, o mentraste (Mentha suaveolens), menos abundante pero moi común, resultou ter propiedades bioherbicidas complementarias s das outras especies, controlando tamén outras especies de malezas. Na actualidade esta especie est sendo obxecto dunha tese de Doutoramento en codireccin co Departamento de Enxeera Qumica. Hai xa uns anos sumouse ao equipo Eugenio Lpez Periago, do Campus da Auga en Ourense, “o que nos permitiu avanzar na comprensin da difusin dos compostos e o destino do bioherbicida no solo”

Efectividade de ata o 95% na reducin da xerminacin das malas herbas

Ata agora descoecase o efecto no solo que ten a combinacin da biomasa destas tres especies, pero as investigadoras comprobaron que o efecto da mestura é superior suma dos efectos das tres por separado. De feito, as composicins descritas para este herbicida son capaces de reducir a xerminacin de especies arvenses entre un 20% e un 95% e de reducir a biomasa destas especies entre un 40% e un 80%. Con todo, as investigadoras destacan que “é pertinente subliar que o seu bioherbicida “non pode ser entendido como unha ferramenta única de control, senn que debe incorporarse na estratexia de control integrado de malas herbas, usando tantos métodos culturais, fsicos e biolxicos como sexa posible. S a suma de métodos pode lograr un control sustentable e efectivo das malas herbas, e lograr un equilibrio entre producins rendibles e o mantemento da diversidade das especies arvenses e os servicios ecosistémicos que proporcionan, en consonancia cos obxectivos de transicin ecolxica do Pacto Verde europeo”.

O seguinte paso, a comercializacin

Unha vez aprobada a patente, as investigadoras teen agora a vista posta no futuro comercial do herbicida. O seu desexo é “poer a invencin ao servizo da sociedade, que chegue a cantos mis produtores mellor” e para iso o seguinte paso é rexistrar o produto como fitosanitario autorizado. Polo de agora, explican, “a nosa producin é simblica, a nivel de planta piloto para fins experimentais e demostracins en contornas operativas”, pero coa axuda da Oficina de I+D da �鶹���� e en particular de Jose Jato, estn traballando para “seguir promocionando o seu uso e lograr unha producin que satisfaga a demanda potencial do mercado”.��

Actualmente estn traballando no proxecto de Proba de Concepto ScallingBIOLLETS, financiado pola Axencia Espaola de ���Ա�����پ����������� e con fondos NextGeneration, no marco do cal puideron poer a punto a producin en planta piloto do bioherbicida en colaboracin coa Escola de Enxeera Industrial. Neste proceso de probas de concepto colaboran cos viveiros de planta ornamental Rio Tollo, en Tomio.��

O problema dos herbicidas de sntese

Na actualidade, pola súa rendibilidade, o método mis empregado para o control das malas herbas son os herbicidas de sntese, que afectan de forma selectiva flora arvense do cultivo. No ano 2017 na Unin Europea rexistrouse un consumo de pesticidas de 360.000 toneladas, con Espaa cabeza da lista co 19,5%, por diante de Francia (18,7%), 40 Italia (13,8%) e Alemaa (12,3%). Pero o uso deste tipo de métodos de control qumico ten inconvenientes como a súa potencial toxicidade, incluso en concentracins moi baixas. De feito, o seu uso masivo incrementou a contaminacin do solo e da auga co conseguinte deterioro dos ecosistemas naturais, agroecosistemas e ecosistemas urbanos, co risco potencial para a saúde ��animal e humana. Fronte a este modelo, o produto patentado polas tres investigadoras da �鶹���� d resposta a este problema proporcionando novas composicins herbicidas cun funcionamento baseado no coecemento de procesos biolxicos, un uso eficiente dos recursos agroforestais e o reciclado de nutrientes do agroecosistema.
��