�鶹����

Presentar, tanto aos seus numerosos visitantes como aos propios vecios e vecias, un conxunto de informacin que permita entender “a configuracin dunha vila singular, a partir da xeografa, da historia, da arquitectura e do seu urbanismo” é, como salienta o catedrtico da �鶹���� Rafael Vallejo, o obxectivo principal da gua Combarro, patrimonio cultural de Galicia, que este xoves presenta no Museo de Pontevedra. Coincidindo co 50 aniversario da declaracin desta vila como Conxunto Histrico, a asociacin A Solaina editou coa colaboracin co Concello de Poio unha publicacin na que o catedrtico de Historia e Institucins Econmicas percorre a historia dunha vila turstica que define ante todo como “patrimonio cultural de Galicia”. Trtase da terceira edicin dunha publicacin que incorpora diferentes novidades con respecto as súas versins previas. Entre elas, sinala, un apartado que permite coecer como “o Combarro construdo que hoxe vemos e habitamos” respondeu “a un plan poboador ou de colonizacin levado adiante polos monxes bieitos de San Xon de Poio desde os séculos XII e XII”. 

Tras a súa presentacin na propia vila hai unhas semanas, Combarro, patrimonio cultural de Galicia. Gua de su arquitectura y de su historia protagoniza na tarde deste xoves no Edificio Castelao un acto no que o seu autor est acompaado polo director do Museo, José Manuel Rey; a concelleira de Turismo de Poio, Silvia Daz e o catedrtico de Xeografa da Universidade de Santiago de Compostela Xosé Manuel Santos.

Do deseo da rúa Nova ao “descubrimento” da vila

Promovidas tamén pola Asociacin A Solaina de Defensa do Patrimonio Cultural de Combarro e editadas co apoio do Concello de Poio, esta gua tivo dúas versins previas en 2013 e 2017. Non obstante, recoece Vallejo, esta nova edicin “é en varios aspectos unha publicacin totalmente nova e novidosa”. Por unha banda, pola ampliacin que realiza no apartado dedicado historia da vila, na que documenta como a “planta de Combarro” responde a unha “vontade e criterio ordenador” dos monxes de San Xon de Poio, que, explica, “resolven con parcelas con frontes semellantes”, duns 100 metros cadrados de superficie, dos que unha parte destnanse vivenda, dando lugar rúa principal da vila, coecida como rúa Nova no século XVI; mentres que a parte posterior destnase s hortas.

Outra das principais novidades atpase no captulo Descubrimento de Combarro como pueblo de interés artstico y turstico y declaracin como Conjunto Histrico, no que Vallejo explica con detalle o papel que xogou a Sociedad Arqueolgica de Pontevedra “no descubrimento e difusin dos valores artsticos, arquitectnicos e culturais de Combarro” a partir da última década do século XIX. O catedrtico detense no papel que xogaron figuras como o que fora o primeiro director do Museo, Casto Sampedro, artistas como Zagala, Souto e Sobrino ou escritores como Emilia Pardo Bazn, Paz Andrade, Castelao ou Filgueira Valverde. O feito de que detivesen a súa mirada nesta vila levou no primeiro terzo do século XX ao que Vallejo define como “a dualidade” dunha vila “marieira, de xentes humildes”, pero tamén “pintoresca”. Tratbase xa dun núcleo “visto e valorado desde fra, desde o mundo urbano, con valores que merecen ser coecidos, divulgados e aproveitados como recurso turstico”, o que o leva a figurar nun “importante número” de publicacins, mesmo chegando a aparecer nunha das portadas da revista da axencia de viaxes Thomas Cook en 1924.

Este “proceso de descubrimento e valoracin, desde a Galicia urbana, do Combarro digno de ser coecido, estudado, divulgado e preservado, por ser representativo, en última instancia, da Galicia marieira e ao tempo labrega” supn súa vez, como sinala Vallejo, o inicio dun “proceso longo”, que levar en 1972 súa declaracin como conxunto artstico e pintoresco de carcter nacional. Un proceso cuxas orixes Vallejo sitúa en 1929, ano no que a Junta Provincial de Turismo, “recollendo o sentir de Filgueira Valverde e do arquitecto Antonio Palacios, reclama a atencin para a conservacin e defensa do patrimonio arquitectnico de Combarro”. 

Anlise da súa arquitectura

No seu obxectivo de “presentar unha informacin cualificada” que permita proxectar Combarro como un espazo “cargado de valores culturais”, Vallejo afonda nesta publicacin na arquitectura do conxunto histrico, analizando tanto as súas vivendas, como as construcins ligadas ao agro e ao mar, as igrexas e cruceiros. Neste apartado, afonda nas tres tipoloxas de casas que formaron parte da historia da vila. Por un lado atpase a casa terrea, “a mis primitiva”, que a da de hoxe xa non existe, “anda que se adivian nalgunhas das vivendas actuais”. Por outro, a casa labrega, caracterizada pola súa amplitude e as construcins anexas ligadas ao traballo agrcola, das que “os exemplos son poucos tamén”, recoece. Porén, o tipo de vivenda mis estendido é a da casa con sobrado, con dúas plantas e solaina, que dan lugar na súa rúa principal a “eses soportais estreitos que lle dan a feitura tan particular” vila e que responden “a aquel plan colonizador medieval” do mosteiro de San Xon.

Este percorrido pola historia de Combarro ilústrase na gua con 114 imaxes, desde planos e debuxos a carteis ou fotografas tanto histricas como actuais, que se suman a unha pxina de informacin turstica e apartados dedicados s festas e o dinamismo sociocultural da vila, a súa xeografa e a súa toponimia. As mesmo Vallejo tamén reflexiona no seu eplogo sobre se realmente “conseguiuse na prctica” esa preservacin do patrimonio dunha vila sometida “a un proceso de intensa terciarizacin turstica”, o que leva a este catedrtico a pr o foco en como o turismo, mis al da xeracin de riqueza, pode ser “altamente destrutivo” se non “se ten conciencia do espazo cultural no que se desenvolve”.