�鶹����

Representada ao longo da historia como un ser malvado, a figura da bruxa foi tamén empregada, desde unha mirada feminista, como smbolo dunha muller perseguida e capaz de rebelarse. Ambas visins atpanse presentes a da de hoxe na forma na que esta figura é abordada nos proxectos audiovisuais, como puido constatar Rebeca Lpez Villar na investigacin que levou a cabo para a súa tese de doutoramento, centrada na representacin desta figura, tanto no cine e nas series de televisin, como en pezas de videoarte. A súa anlise de 80 pelculas e series e de 34 videocreacins, realizadas entre os anos 2000 e 2019, permitiu artista e investigadora comprobar como na industria cinematogrfica estes personaxes “conservan caractersticas negativas e sexistas” e amsanse como unha figura que “d medo, é moralizante e axuda a fixar determinados estereotipos sexistas”. Pola contra, no eido das artes plsticas, explica, a figura da bruxa emprégase cunha “maior carga poltica e feminista”, co propsito de “desarticular discursos sexistas”. 

“Atopamos que as diferenzas entre os proxectos artsticos e os puramente cinematogrficos son considerables”, recoece Lpez Villar, que combinou a investigacin terica coa prctica artstica na súa tese Representaciones de la Bruja en la creacin audiovisual contempornea (2000-2019): videoarte, cine y televisin, que levou a cabo no programa de Creacin e ���Ա�����پ����������� en Arte Contempornea baixo a direccin da profesora de Belas Artes Susana Cendn. Co obxectivo de observar posibles diferencias no xeito de abordar esta figura, que constitúe, como sinala, “un concepto cambiante, cheo de significados e, s veces, contraditorio”, Lpez Villar analizou as pezas audiovisuais desde unha perspectiva tanto literaria, como antropolxica e sociolxica, coa idea de afondar tanto na súa representacin como “personaxe de ficcin”, como nas crenzas e supersticins ligadas súa figura e os conceptos asociados a esta, como “a fealdade e perversidade”. A estas sumou súa vez, unha “perspectiva feminista”, tanto na anlise terica como na prctica artstica, que lle permitiu abordar esta figura como “un smbolo de protesta ou revolucin”. 

A “posicin poltica” das artistas

Como explica Lpez Villar, das 80 longametraxes e series de televisin includas nesta anlise, so dez foron realizadas por mulleres, cuxa presenza na “creacin de contido e direccin de pelculas e series” centradas na figura da bruxa “é considerablemente menor que a masculina”. Pola contra, 28 das 34 obras artsticas analizadas foron creadas por mulleres, o que lle permitiu comprobar, sinala, como cando as artistas “toman as rendas, atenden a problemticas pouco tratadas polos creadores masculinos”. 

Nese senso, as videocreacins estudadas, realizadas por artistas como Ana DMatos, Marta Serna, Jesse Jones, Chiara Fumai, Mara Caas ou a profesora de Belas Artes Marina Núez, as como por “creadoras emerxentes” formadas na facultade, como Laura Murillo, Mara Cores, Natalia Umpiérrez, Nuria Figueiredo ou Nuria Ferreiro, “traballan, xeralmente, coa perspectiva feminista da bruxa”. Trtase, sinala, de obras que “cuestionan o establecido” e que dan a volta “ idea da muller perseguida nos procesos de bruxera histricos”, eliminando as “caractersticas negativas” asociadas a esta e subliando “trazos como a independencia, a sororidade, o poder ou o coecemento”. 

A arte, “emprega a bruxa para falar de subversin e tomar unha posicin poltica”, sostén a autora desta tese, que sinala “o importante papel que xogaron os movementos feministas” das décadas de 1960 e 1970 hora de mudar “a consideracin da bruxa”, converténdoa nese “smbolo de resistencia”, o que contribuu a que, engade, “cada vez son mis as autoras e autores que prescinden do negativo e sublian o carcter feminista” deste personaxe.

Unha industria na que se “reafirma” unha sociedade patriarcal

Pola contra, no caso da industria cinematogrfica, “anda que comezamos a ver unha evolucin”, a representacin desta figura conserva na maiora dos casos “caractersticas negativas e sexistas, como ocorre coa maiora de representacins femininas en xeral”, sostén Lpez Villar. Neste punto, pon de relevo que “anda que evidentemente a arte tamén busca beneficios econmicos”, a cinematogrfica é “unha industria que non sempre vai permitir que aparezan en pantalla argumentos contrarios ao aceptado” e que fixo da idea da bruxa un “obxecto de consumo” que, dado “a cantidade de proxectos cinematogrficos que protagoniza, parece que funciona economicamente”. De a que, en termos xerais, conclúe, a súa representacin cinematogrfica contribúe “a reafirmar os piares dunha sociedade que é, en esencia, patriarcal”. 

A este respecto sinala o exemplo dos remakes, xa que varias longametraxes recentes que “retoman relatos tradicionais”, como Blancanieves (2012), Into the woods (2014) ou Cinderella (2015), “non cambian absolutamente nada do argumento bruxesco”. Pola contra, tamén incide en que existen “pequenas excepcins”, que amosan “intentos de renovacin”, como o filme Maleficent (2014), que “tentou colocar a feiticeira como protagonista, explicando o motivo da súa maldade”; as longametraxes The witch (2015), The love witch (2016), I am not a witch (2017) e Suspiria (2018) ou as series American Horror Story: Coven (2013) e Chilling Adventures of Sabrina (2018), que “propoen algúns modelos bruxescos diferentes e certos elementos argumentais que difiren do común”.

Creacin que permite “unha posicin mis reivindicativa”

De xeito paralelo anlise terica, a autora desta tese, que desenvolve a súa traxectoria artstica baixo o nome de Rebeca Lar, levou a cabo un conxunto de obras que, como explica, “funcionan como unha forma de encher os ocos aos que a investigacin non pode chegar”. Nese senso, a xa doutora, recoece que a prctica artstica permitiulle traballar “con conceptos mis subxectivos, tomando unha posicin mis reivindicativa”. Como resultado deste proceso, o seu traballo deu lugar a tres exposicins individuais nos últimos anos; Quizais, the end, na galera La Doce, de Boiro, en 2020; Vermello, gritos, tebras, no espazo vigués Apo´strophe Artes ese mesmo ano; e Xuro, perxuro, conxuro, na galera compostel Os Catro Gatos en 2018.