�鶹����

Despois de case 20 anos de traballo, o detector Califa xa est listo para funcionar en Alemaa. Liderado polo Instituto Galego de Fsica de Altas Enerxas (IGFAE), centro mixto da Universidade de Santiago de Compostela e a Xunta de Galicia, este calormetro conta coa participacin da �鶹����. Os seus últimos mdulos instalronse esta semana no laboratorio de fsica nuclear FAIR.

O proxecto arrancou en 2005 e un ano despois incorporronse investigadores do grupo CIMA da �鶹����. Na actualidade, a institucin viguesa forma parte da iniciativa a través do grupo de Deseo e Simulacin Numérica en Enxeara Mecnica (DSN), adscrito ao Cintecx. Dirixido polo profesor Enrique Casarejos, o equipo vigués é o artfice do deseo e construcin da estrutura mecnica do detector. Ademais, varias empresas galegas, especializadas na fabricacin de fibra de carbono, mecanizado de precisin e metroloxa, achegaron tamén o seu coecemento a esta iniciativa.

Este calormetro é capaz de detectar simultaneamente partculas cargadas e radiacin gamma, cubrindo un rango enerxético “sen precedentes”: dos kiloelectrnvoltios (KeV) a centos de megaelectrnvoltios (MeV). A tecnoloxa de deteccin utilizada neste tipo de detectores, as como as técnicas de reconstrucin da informacin obtida, indican os seus responsables, son semellantes s que se desenvolven no campo da imaxe médica. De feito, engaden, a I+D realizada para Califa deu pé a un proxecto de “proba de concepto” cuxa finalidade é acelerar a transferencia de coecemento e resultados xerados no mbito da investigacin fundamental.

Instalacin no experimento R3B

Califa instalouse no experimento R3B, “unha das colaboracins cientficas mis importantes” de FAIR (Facility for Antiproton and Ion Research in Europe), un novo centro de investigacin internacional ubicado en Darmstadt para o estudo da estrutura e propiedades da materia visible que forma o Universo. Este experimento, que conta actualmente coa participacin de mis de 250 persoas de 15 pases, dedcase ao estudo da estrutura e dinmica do núcleo atmico e est coordinado desde maio de 2017 pola investigadora Dolores Cortina. Segundo explican desde o IGFAE, R3B (Reactions with Relativistic Radioactive Beams) utiliza ins radioactivos a velocidades prximas da luz, cos que se desenvolve un amplo programa de investigacin en cuestins elementais para a fsica nuclear. Entre elas destacan o estudo de propiedades fundamentais dos núcleos atmicos e da forza responsable de unir os protns e neutrns que os forman, as como a importancia das correlacins que se dan entre nuclens. O experimento ten tamén por obxectivo reproducir as reaccins que teen lugar no interior das estrelas, “responsables de xerar unha enorme enerxa e crear os elementos que vemos no Universo”.

FAIR encntrase actualmente en construcin, nas proximidades da cidade de Darmstadt. Unha vez finalicen estes traballos, o centro estar equipado “cos mis potentes aceleradores de antiprotns e ins pesados do mundo”. Acoller mis de 3000 cientficos e cientficas de 50 pases, que desenvolvern labores de investigacin bsica e aplicada no campo da fsica nuclear. O custo da obra, duns 1500 millns de euros, est financiada por un consorcio de nove pases.

Traballos da última fase

Nesta última fase de Califa, o equipo participante finalizou a construcin e montaxe dos mdulos de deteccin deste calormetro coecidos como CEPA. “Este paso mellorar de maneira substancial a deteccin de radiacin gamma e partculas cargadas de alta enerxa que se producen no momento da reaccin nuclear”, sinalan desde o proxecto. Tamén aumentar de forma notable, indican, a eficiencia do experimento R3B e facilitar a realizacin de medidas de precisin aproveitando as vantaxes dos feixes de ins acelerados en FAIR. Coa entrega de CEPA péchase unha etapa que durou mis de dez anos (aos que hai que sumar a investigacin e deseo previos) na que colaborou persoal cientfico e técnico de Espaa, Alemaa e Suecia. O custo actual do detector Califa supera os 3,8 millns de euros, 24% dos cales foron financiados con fondos captados por este equipo de investigacin. Unha vez completado o traballo, o custo final de Califa superar os 5 millns.