Diario da 鶹
O proxecto foi desenvolvido por un equipo multidisciplinar da 鶹
Unha visita virtual permite coecer os dous sitios con pintura rupestre esquemtica prehistrica da comarca de Monterrei
Permiten coecer as manifestacins atopadas no Penedo Gordo e no Penedo do Gato
As visitas virtuais permiten ao visitante percorrer os xacementos e ver numerosos recursos e informacin sobre eles
Imaxe dunha das pinturas visibles nas visitas virtuais
Pxina web do proxecto
A plataforma conta con numerosos recursos sobre os xacementos, como ilustracins
O proxecto ofrece ao visitante imaxes 360º dos enclaves
Equipo participante na iniciativa
A vecianza dos xacementos foi a primeira en coecer os resultados do proxecto
Aspinturas rupestres esquemticas prehistricas situadas enPenedo Gordo (Vilardevs) e Penedo do Gato-Lobarzn (Monterrei), na provincia de Ourense, xa se poden visitar de xeito virtual. Un equipo multidisciplinar da 鶹 acaba de lanzar unha que integra múltiples recursos que permiten somerxerse no coecemento destes xacementos sen causar impacto humano neles e salvando as dificultades de acceso a eles.
A iniciativa foi realizada no marco do proxecto Inou 2020 PreMedia. Creacin dun contorno virtual para a interpretacin patrimonial de sitios con pintura rupestre esquemtica da comarca de Monterrei, financiada pola 鶹 e a Deputacin de Ourense e coa colaboracin da DXXG. A iniciativa comprende dúas lias de traballo: PreMedia 1,coordinada porBeatriz Comendador, profesora da Facultade de Historia, e PreMedia 2, liderada por Ftima Braa, profesora da Área de Antropoloxa Social e Cultural. O deseo desta plataforma virtual corresponde ao primeiro dos equipos, que segundo explica Beatriz Comendador, tivo como obxectivo “difundir dous enclaves do val do Tmega que estudamos dende a 鶹, localizados fra do mbito xeogrfico tradicionalmente tratado nos estudos sobre a arte rupestre galega, peninsular e europea, mediante visitas virtuais con diversos recursos interpretativos”. A plataforma resultante, engade, “pensamos que ser de utilidade para todas as persoas que queiran coecer estes lugares e achegarse s manifestacins de pintura rupestre, xa que poden acceder de xeito doado dende os seus dispositivos e explorar os lugares e os contidos divulgativos, decidindo que queren ver e canto tempo dedicarlle. Tamén pode ser de grande utilidade para facer percorridos virtuais dende os centros educativos”.
Diversidade de recursos
No caso do Penedo Gordo, sinala Beatriz Comendador, na plataforma integrouse a informacin xerada na intervencin arqueolxica de 2018-2019 financiada pola Xunta de Galicia. No caso de Lobarzn, fxose unha intervencin especfica de limpeza e documentacin e integrouse o levantamento topogrfico feito polo Clube de Espeleoloxa A Trapa (Cetra) en 2019. En conxunto, indica, “optouse por xerar un contorno de accesibilidade en lia multiplataforma que integrase tanto os recursos de carcter interpretativo derivados da propia documentacin arqueolxica dos sitios (fotografas/fotogrametras tratadas e calcos) que melloran a lexibilidade das pinturas, coma os elementos novos xerados para a visita virtual (fotografas 360º de bveda completa e voos de drone) que melloran a contextualizacin dos enclaves”. Ademais, creronse textos en galego e en casteln coa informacin dos puntos da visita e outras informacins sobre os depsitos arqueolxicos asociados, non visibles al. O traballo de fotogrametra e xeracin do contorno virtual foi realizado por Benito Vilas, investigador do Grupo de Estudos de Arqueoloxa, Antigüidade e Territorio da 鶹 (GEAAT).
Tamén se enriqueceu a plataforma coa incorporacin de breves imaxes animadas xeradas expresamente para evocar diferentes momentos temporais dos lugares recollidos, que permiten sumar visita virtual no espazo unha exploracin virtual no tempo. “Constitúe unha experiencia innovadora no uso dun medio artstico de ilustracin e de animacin para xerar imaxes e recrear escenas en movemento das que non existen arquivos previos, e que son "recuperables" s a través da investigacin arqueolxica e histrica ou da tradicin oral”, comenta Beatriz Comendador. Este proceso creativo realizouse en colaboracin coa ilustradora MeliMolita (Manuela Elizabeth Rodrguez) e a escolla dos momentos de cada un dos lugares foi o resultado dun proceso no que se tiveron en conta criterios histricos derivados da propia investigacin arqueolxica pero tamén aspectos relacionados coa tradicin oral. Por último, creronse contidos musicais especficos. Para os vdeos de entrada da visita virtual inseriuse unha composicin especfica inspirada na música tradicional da zona, mediante toques de percusin con cazola e chave, colaboracin de Marcos Pérez Saburido (Kinhos) e para os vdeos pequenas pezas compostas por Marcos Mato Collazo. As visitas son accesibles a través da pxina web do proxecto PreMedia, deseada en colaboracin con Óscar Penn, investigador do GEAAT. Ademais do acceso s visitas, a web ofrece mis informacin sobre o proxecto e as galeras de imaxes, as como a enquisa de avaliacine o libro de visitas, deseada polo equipo do PreMedia 2 dirixido por Ftima Braa. Desde o proxecto animan s e aos visitantes a deixar na web os seus comentarios “porque sern de grande utilidade para afrontar novos proxectos semellantes”.
Potenciar os recursos patrimoniais
“A conservacin do patrimonio est ligada conservacin da vida rural, polo que partimos de que non s é importante a parte cientfica e a xeracin de recursos interpretativos, senn o sentido que ten todo isto para a comunidade local e a escoita do seu propio relato sobre estes lugares”, lembra Beatriz Comendador. A activacin conxunta de diversos recursos endxenos, entre eles a arte rupestre, engade, “pode contribur como unha posibilidade para a dinamizacin social e econmica nun territorio en risco, suxeito a desvantaxes demogrficas graves e permanentes. Pero para iso é preciso integrar o apoio das administracins locais e rexionais, as como as mancomunidades de municipios, entre as que debe figurar como obxectivo o estudo e a posta en valor do seu patrimonio histrico e cultural”. Por iso, apunta a prehistoriadora, o primeiro colectivo en coecer este traballo foi recentemente a vecianza de Feilas (Vilardevs), Vilaza (Monterrei) e As Chs (Ombra), “porque queremos agradecer deste xeito a todas as persoas que continúan a apoiarnos e a se involucrar nos proxectos. Consideramos de importancia crucial promover a transferencia de coecemento, aplicando novas solucins para facer destes «nosos penedos» un recurso importante para erguer o «esqueleto desta vella terra», verbas de Xaqun Lorenzo (Xocas), que figuran no inicio da nosa web”.
Un fito na historiografa da arte rupestre galega
A plataforma foi desenvolvida no marco do proxecto PreMedia, centrado nas manifestacins rupestres de arte prehistrica da comarca de Monterrei, concretamente dentro da tradicin da denominada arte esquemtica, que comeza coas primeiras comunidades agrogandeiras e aparece con manifestacins tanto gravadas como pintadas en amplas zonas de Europa e na pennsula ibérica. Anda que no mbito do noroeste peninsular coecanse sitios con pintura esquemtica, sinala Beatriz Comendador, en Galicia non se tian atopado ata o ano 2017, cando, grazas mediacin de diversos axentes e colectivos, foi posible a identificacin de catro sitios, entre eles o Penedo Gordo e o Penedo do Gato. “A identificacin destes dous sitios con pintura esquemtica sobre diferentes soportes rochosos e vinculados con depsitos arqueolxicos, nunha mesma comarca, constitúe un fito na historiografa da arte rupestre galega”, apunta a investigadora do GEAAT, “pero tamén coloca na mesa importantes retos, relacionados co difcil equilibrio entre o seu interese cientfico e os usos do territorio onde estn enmarcados. Trtase de harmonizar a necesidade de difundir estes lugares e a de preservalos tendo en conta o seu contexto territorial”. As, afirma, “é fundamental potenciar o coecemento destes recursos patrimoniais e contribur súa valoracin e conservacin. A estrea da visita virtual é importante tamén porque fai visible a arte rupestre do interior de Galicia, menos coecida e fra dos destinos rupestres inscritos nos itinerarios culturais do Consello de Europa, como os Camios de Arte Rupestre Prehistrico”.