�鶹����

A aposta da �鶹���� pola ciencia en aberto plsmase no Plan Estratéxico 2021-2026 e concrétase nunha . Pero para visibilizar este posicionamento, a institucin tamén se une celebracin da Semana Internacional do Acceso Aberto, que se est a celebrar do 25 ao 31 deste mes, baixo o lema Importa como abrimos o coecemento: construndo equidade estrutural.��

No marco desta efeméride, a Biblioteca Universitaria en colaboracin coa Vicerreitora de ���Ա�����پ����������� e no marco da Estratexia de persoal investigador (HRS4R), organizou un programa de actividades que inclúe un seminario web, obradoiros para o persoal docente e investigador e a publicacin de informes que analizan a expansin do acceso aberto na �鶹����. Entre outros datos, amosan como a porcentaxe de documentos publicados en aberto na institucin foi medrando de xeito constante desde 2011, ata chegar a representar o 48% do total en 2020.

O seminario celebrouse na ma deste xoves e foi impartido por Remedios Melero, investigadora do Instituto de Agroqumica y Tecnologa de Alimentos, do CSIC e editora da revista cientfica Food Science and International Technologye do Directory of Open Access Journals (DOAJ), ademais de coordinadora do grupo de traballo espaol de Acceso Abierto a la Ciencia. Como resumiu na súa presentacin o director da Biblioteca Universitaria da �鶹����, Gerardo Marraud, é “un dos grandes nomes do acceso aberto en Espaa”.

As vantaxes do acceso aberto

A experta explicou que dende que o acceso aberto se cita por primeira vez en 2002 na Declaracin de Budapest, o termo foi quedando englobado nun concepto mis amplo, que cubre todas as etapas do ciclo de vida da investigacin, a open science ou open research. En concreto, Melero centrou a súa intervencin nos datos de investigacin, pero reflexiona para o Duvi sobre a situacin da ciencia en aberto en Espaa e comeza definindo o Open Access, “o acceso gratuto literatura cientfica e libre polo menos dalgunha barreiras relacionadas cos dereitos de explotacin (copyright) que impidan a reutilizacin e libre distribucin dos resultados e traballos produto da investigacin cientfica”. Segundo a experta, entre as súas principais vantaxes est a visibilidade da producin cientfica sen barreiras de acceso, salvo as intrnsecas conexin en lia ou a infraestrutura dixital; o acceso universal producin cientfica sen diferencias entre xeografas; e o fomento da “biocultura” a través do intercambio de ideas e iniciativas facilitadas polo libre acceso ao coecemento.

Melero tamén destaca que practicamente en toda Europa as universidades e centros de investigacin dispoen dun repositorio institucional onde depositar, preservar e facilitar o acceso producin cientfica dos seus profesores e investigadores. “Estes repositorios non son silos illados, senn que compren con protocolos de interoperabilidade que fan que se integren noutros ecosistemas de informacin e se recollen por provedores que comparten estndares tecnolxicos”. Ademais, sublia, serven de escaparate da producin cientfico-académica, xa que tamén admiten outros contidos, como teses, libros, datos de investigacin, comunicacins a congresos e material docente.��

Ciencia aberta en tempos de pandemia

Boa mostra dos beneficios de compartir os resultados cientficos constatouse durante e a pandemia da covid-19. “No tempo de pandemia no que estamos, comunicar e compartir os resultados cientficos, sobre todo para a saúde pública, foi relevante para o seguimento e tratamento do coronavirus e, nese sentido, o acceso aberto aos datos e aos resultados da investigacin foi crucial, ben a través do avance dos pre-prints, pola eliminacin de barreiras s publicacins, ben directamente pola revista ou polo depsito dos traballos publicados en repositorios institucionais ou temticos”. Isto, segundo Melero, puxo de manifesto que “o acceso e libre circulacin de resultados da investigacin non s é beneficioso para temas de saúde en tempos crticos, senn que tamén o é para outros escenarios, como o cambio climtico, a conservacin da biodiversidade, la agricultura, etc.”

Reticencias publicacin en aberto��

A pesar de todas estas vantaxes que segundo Melero ofrece o acceso aberto, anda persisten certas reticencias por parte do persoal investigador a publicar ou difundir os seus traballos en aberto, “a maiora produto de mitos”, sublia. Entre as principais reservas estn o medo ao plaxio, a calidade das revistas en acceso aberto ou a posibilidade de incorrer nunha infraccin legal. Fronte a estas reticencias, a investigadora recalca que “o acceso aberto non est confrontado coa calidade das revistas, que se mide por outros parmetros e, no caso do depsito nun repositorio institucional, incluso garante a primicia dos traballos, son seguros e garante un selo dixital de entrada”. Pero son os dereitos a principal inquedanza dos investigadores, “en ocasins por descoecemento dos permisos e licenzas sobre os seus traballos, que indican como poden reutilizalos, e noutras por non ser conscientes de que a cesin en exclusiva dos dereitos de copyright s editoriais non é o recomendable”. Para Melero, asignar revista un permiso para a publicacin sera o razoable, “sen que se limite posteriormente a súa reutilizacin con fins responsables”, como o é facilitar súa institucin unha copia dun traballo realizado durante a súa xornada laboral e financiado con fondos públicos na súa maiora”.

Informe As publicacins cientficas da �鶹���� en acceso aberto

Esta semana a Universidade tamén pixo público o informe , realizado pola Área de Servizos Bibliométricos da Biblioteca Universitaria de Vigo. Partindo dos datos de Web of Science (WOS), estudouse a evolucin da publicacin en acceso aberto nos últimos dez anos. Como explica Ana Martnez Pieiro, responsable da Área de Servizos Bibliométricos, os resultados amosan que neste tempo, o 33,69% dos documentos publicados pola �鶹���� foron artigos en revistas en acceso aberto ou postos a disposicin da comunidade cientfica nalgún repositorio institucional público. “Esta porcentaxe de documentos accesibles en aberto foi medrando de xeito constante desde 2011, cando esa porcentaxe era do 22,59%, ata 2020, cunha publicacin en aberto do 48,03%”, resalta.

Porén, a �鶹���� anda se sitúa por debaixo das institucins de investigacin espaolas, cunha media do 40,81% nestes dez anos, e da media das tres universidades do Sistema Universitario de Galicia (38,50%). Por mbitos temticos, a maior porcentaxe de publicacin en acceso aberto localizase en ciencias da terra (o 44,35% dos documentos publicados entre 2011 e 2020 estn en acceso aberto), seguida de economa e estatstica (44,21%), fsica (43,08%), medicina (43,03%) e bioloxa (40,96%).

“Se observamos o impacto das publicacins en acceso aberto”, destaca Martnez, “estas obteen como media mis citas que os documentos aos que s se pode acceder por subscricin”. As, ese 33,69% de documentos en acceso aberto aportan o 44% das citas que reciben as publicacins da �鶹���� nestes dez anos.
��