�鶹����

A pesar de ser a primeira cientfica en advertir, xa en 1856, que a concentracin de CO2 na atmosfera poda provocar un aumento significativa da temperatura da Terra, Eunice Newton Foote forma parte desa longa lista de mulleres da ciencia que quedaron esquecidas. De feito, é ao irlandés John Tyndall ao que se lle atribúe esta achega, anda que el a fixo en 1859, tres anos despois.��Agora, mis de 200 anos despois do seu nacemento, un proxecto de investigacin financiado pola Ctedra Feminismos 4.0 Depo-�鶹���� trata de poer en perspectiva as importantes achegas desta pioneira da ciencia climtica e dimensionar a importancia dos seus avances. Tras esta iniciativa est a directora da Escola de Enxeara de Minas e Enerxa, Elena Alonso, xunto cos docentes da Facultade de Ciencias da Educacin e do Deporte do campus de Pontevedra Azucena Arias, Francisco Serrallé e a xa xubilada Mari Lires e a experta Teresa Nuo, da UPV.

O proxecto, titulado Unha mirada feminista alborada da ciencia climtica: pescuda, interpretacin, valoracin e réplica dos experimentos e achegas de Eunice Newton Foote en 1856, foi o que obtivo a puntuacin mis alta da convocatoria da ctedra. A súa finalidade é determinar ata que punto foron importantes as investigacins de Eunice Newton Foote e cales foron os motivos polos que se desconsideraron no seu tempo e na actualidade. Ademais, trtase de revalorizar a súa figura e reivindicar as súas achegas ao mbito cientfico e ao movemento a favor dos dereitos das mulleres, mediante diversas accins, como a revisin e traducin dalgunhas das súas publicacins ou a réplica de varios dos seus experimentos.

Elena Alonso, directora da EE de Enxeara de Minas e investigadora principal do proxecto, lembra que no ano 2019, cando se cumpran dous século do seu nacemento, “tivemos novas da existencia de Eunice Newton Foote a través dunha conferencia de Jon Perlin, profesor da Universidade de California”. O relatorio tia por ttulo A Ciencia non entende de Xénero: en busca de Eunice Foote que hai 162 anos descubriu a causa principal do quecemento global e “preguntmonos por que razn, unha achega de tal importancia foi silenciada durante 162 anos e atribuda a Tyndall”. Foi precisamente esta pregunta, “sobre todo tendo en conta a relevancia do descubrimento de Eunice Foote no momento actual, o que motivou a nosa investigacin”. Alonso considera que o traballo desenvolto “contribúe a visibilizar, con datos e evidencias, a achega de Eunice Foote ao coecemento, tanto tempo silenciada e oculta no androcentrismo da ciencia e as comunidades cientficas”.

No esquecemento ata 2011

Eunice Newton Foote naceu en 1819 e foi cientfica climtica, inventora e activista a prol dos dereitos humanos. En 1856 propuxo, como conclusin dos seus estudos e experimentos, que a concentracin de CO2 na atmosfera poda provocar un aumento significativo da temperatura da Terra, un efecto invernadoiro que provocase o quecemento global. A pesar desta importante achega e de ser a primeira fsica destaca de Norteamérica, o mérito do descubrimento foi para John Tyndall, ao que se lle atribuu este avance en 1861. A pesar de que a súa figura comezou a ser reivindicada por cientficas feministas en 1976, 1984 e 1992, o seu traballo foi case invisible ata 2011, cando o investigador Raymond Sorenson publicou un artigo no que rescataba a súa figura.

Ademais, das súas achegas cientficas, Newton Foote tamén formou parte do grupo de redactoras da primeira Convencin dos Dereitos da Muller de Seneca Falls (1848), organizada por Elisabeth Cady Stanton (1815-1902), na que confluan o movemento feminista e o antirracista abolicionista.

Revisin e traducin das publicacins e réplica dos experimentos

A fin de revalorizar a súa figura, no marco deste proxecto elaborouse unha biografa persoal e cientfica, revisronse e traducronse publicacins do século XIX de Eunice Newton Foote, do seu marido Elisha Foote e dos cientficos Tyndall e Henry, sobre o quecemento global e as súas causas, as como outras publicacins actuais de Raymond Sorenson (2011), Roland Jackson (2019), John Perlin (2019) e Joseph Ortiz e Roland Jackson (2020). Outra das patas deste proxecto foi a réplica dos experimentos de Foote e das grficas de correlacin, mediante software, entre a absorcin da radiacin solar e a concentracin de CO2 do aire.

Para isto empregronse materiais semellantes aos usados orixinalmente, catro botellas de 2 litros de PET, en lugar de cilindros de vidro. A experiencia realizouse expoendo directamente as catro botellas ao sol, durante o mesmo perodo de tempo con aire seco e sen CO; con aire seco; con aire seco e mis CO2 ao 50% e chea de CO2 ao 100 %. Os datos obtidos amosan con claridade a correlacin entre a concentracin de CO2 das botellas e a absorcin da radiacin solar.

Finalmente, o equipo de traballo tamén deseou unha intervencin educativa con perspectiva feminista para proporcionar modelos de mulleres cientficas e crear conciencia sobre a importancia do cambio climtico para o futuro da vida no planeta Terra.

Conclusins do estudo

A través da revisin e traducin das súas publicacins e do estudo detallado dos seus traballos, o equipo de cientficas da �鶹���� foi quen de debuxar un percorrido pola vida e a obra da cientfica, facendo fincapé nalgúns aspectos pouco coecidos. Por exemplo, destacan que se formou no Troy Female Seminary, unha institucin de elite fundada por Emma Hart Willard, que estableceu o primeiro plan de estudos de ciencias para as mulleres, igual ou mellor ca calquera outro exclusivo para homes (Perlin, 2019).

En relacin aos seus avances sobre o efecto invernadoiro, recalcan que “a única explicacin de que ninguén recoecera que Newton foi a primeira en facer esta importantsima descuberta é a misoxinia dos seus contemporneos”. O seu artigo sobre o quecemento global foi o primeiro de autora feminina presentado nunha reunin da American Association for the Advancement of Science, e os seus artigos no campo da fsica foron os únicos publicados por unha muller, en respectadas revistas cientficas, ata finais do século XIX. Foi ademais unha inventora notable, pero a maiora de patentes figura a nome do seu marido.��Ademais, dende unha perspectiva actual, as docentes da �鶹���� consideran que a cientfica estadounidense foi “unha precursora da Axenda 2030, sobre todo no que respecta aos ODS 4, 5, 10, 13 e 16”.��Destacan tamén a súa participacin na redaccin da primeira Convencin dos Dereitos da Muller de Seneca Falls (1848), xunto a Elisabeth Candy Stanton.

Por todo isto, os resultados desta investigacin, resumen, “amosan as sinerxas entre a perspectiva feminista, o mbito cientfico, o tecnolxico, o xurdico social e a educacin cientfica”. No caso de querer transferir estes resultados ao mbito educativo, engaden, “as polticas ambientais e de igualdade poden constitur achegas para ofrecer referentes s alumnas de titulacins STEM, as como para desenvolver proxectos de mbito local, provincial e mesmo europeo, relacionados coa sustentabilidade e a Axenda 2030”.
��