�鶹����

Coincidindo co Da de Portugal, a �鶹���� investiu este mércores, 10 de xuo, ao catedrtico de Educacin Antnio Manuel Seixas Sampaio da Nvoa como 32º doutor honoris causa desta institucin académica. Con esta distincin recoécese a súa dilatada traxectoria e contribucins no eido da pedagoxa, nomeadamente na historia da Educacin, ao longo dunha vida na que ten sido ademais reitor da Universidade de Lisboa, embaixador de Portugal na Unesco e candidato presidencia do pas vecio. O homenaxeado recibiu o nomeamento reivindicando a educacin para “devolverlle mocidade a esperanza nun futuro que nunca lle debemos quitar” e para avanzar cara a “liberdade libre, libertaria e libertadora”.��

O solemne acto académico de investidura tivo lugar no saln de actos Marie Curie do edificio Politécnico do campus de Ourense, presidido por Manuel Reigosa, reitor da �鶹����, e estando na mesa Lus Manuel dos Anjos Ferreira, reitor da Universidade de Lisboa; Belén Rubio, vicerreitora de Investigacin, Transferencia e Innovacin; Isabel Mocio, decana da Facultade de Educacin e Traballo Social, e Francisca Faria, directora do Departamento de Anlise e Intervencin Psicosocioeducativa. Entre o público estaban membros da comunidade universitaria e autoridades galegas e portuguesas, entre elas Carmen Garca Mateo, prxima reitora da �鶹����, o deputado Rosendo Fernndez e a concelleira Tamara Silva, ademais de membros do equipo de goberno da �鶹���� e claustrais.��

A concesin desta distincin, lembrouse no acto, foi aprobada polo Consello de Goberno da �鶹���� o 25 de marzo de 2026, tras ser proposta polo Departamento de Anlise e Intervencin Psicosocioeducativa co aval doutros oito departamentos do mbito xurdico-social da �鶹����. Xosé Manuel Cid, profesor de Historia da Educacin da Facultade de Educacin e Traballo Social do campus de Ourense, promotor da proposta, foi o encargado de ler a laudatio do homenaxeado. “Cumprimos 50 anos de Pedagoxa en Ourense, 25 como facultade que aglutina os cursos de formacin de profesorado, Educacin Social e Traballo Social desde 2001. Nada mellor para celebralo, que recibir no noso claustro, ao primeiro profesor honorario da Pedagoxa, especialista en historia da educacin, educacin comparada e en prospectiva educativa”, apuntou no seu discurso. Antnio Nvoa, dixo, “combinou de maneira excepcional as anlises do pasado da educacin e as propostas de poltica educativa internacional para o futuro, baseadas na realidade do presente e as conquistas conqueridas ao longo do tempo, en particular na historia contempornea”. A figura do homenaxeado, dixo, é “admirada por todos os pases que aspiren a unha educacin nova, con base nos dereitos humanos, a democracia, a paz e a xustiza social, e polos organismos transnacionais que se apunten a reimaxinar xuntos os futuros da educacin”.��

Pasado, presente e futuro para a educacin

Tras serlle imposto o barrete, o libro, o anel, as luvas brancas e a medalla correspondentes, o homenaxeado ofreceu o seu discurso de ingreso, no que puxo no centro a mocidade, a liberdade, a esperanza de futuro e os dereitos, sempre en relacin coa educacin. Nas súas palabras salientou que “este doutoramento facame falta, por ser dunha universidade de Galicia, e de Vigo, a cidade mais prxima da mia terra, Valença”. Antnio Nvoa expresou o seu “agradecemento profundo e sentido �鶹���� e a todas as persoas que hoxe quixeron estar aqu, xuntas, comigo”. O novo honoris causa da �鶹���� lembrou que “foron moitas as andanzas da mia vida” pero que “todos os camios condúcenme ao punto de partida: a cultura galego-portuguesa, raiana, transfronteiriza, onde comecei, onde me comecei”. Igualmente, na ollada ao seu camio vital, apuntou que est especialmente “orgulloso de pertencer a unha xeracin que venceu as loitas pola liberdade; que revelou unha profunda consciencia social e planetaria; que alertou para os perigos ecolxicos, nucleares, armamentistas, demogrficos, dixitais; que denunciou concentracin extrema da riqueza, o agravamento das desigualdades e as violacins dos dereitos humanos”, facendo unha reivindicacin especial destes dereitos.��

Porén, apuntou o homenaxeado, desde entn “sen nos decatar, fomos anunciando mocidade un futuro peor que o noso e esquecémonos dunha condicin da existencia humana: non hai futuro sen un imaxinario de esperanza, e foi a que fallamos”. Antnio Nvoa sinalou que “deixamos ese imaxinario nas mans de ‘monstros’ mercadores de ilusins, profetas tecnolxicos e demagogos sen pudor, que prometen todo a todos, indiferentes verdade”. Ante o perigo que isto supn para as novas xeracins, o relator subliou que “non basta con denunciar, temos tamén que enunciar, propor, crear, construr; non se trata de vender ilusins, mais si de erguer unha esperanza aprendida, esclarecida, capaz de enfrontar a realidade sen ceder fatalidade”. Neste senso apuntou que “é esta a nosa tarefa maior na educacin, na universidade: construr, coa mocidade e pola mocidade, novas posibilidades, recusando as ilusins sen abdicar da esperanza. S as encontraremos unha sada para o impas que ns mesmos construmos”.��

A educacin, recalcou no seu discurso o homenaxeado, “é un ben común, é unha relacin, é un encontro entre xeracins. Ninguén se educa s, precisamos dos outros, dos nosos colegas, dos nosos profesores, precisamos da palabra, da presenza, do exemplo”. Educar, sinalou, “non é apenas obter resultados, tarefa na que as mquinas tal vez nos vean a superar; educar é valorizar o camio que conduce aos resultados: a procura, a dúbida, o estudo, o traballo conxunto, a reflexin, a disciplina, a descuberta”. Tal vez vea o da, afirmou no seu discurso Antnio Nvoa, “en que sexa posible comprar ou alugar ‘intelixencia’ na Internet mais ninguén poder comprar ‘educacin’, porque aquilo que nos educa non é a resposta: é o percurso, a experiencia que nos transforma en canto a procuramos”. Neste contexto, o novo honoris causa dixo que “a grande utilidade das universidades consiste, xustamente, en seren diferentes: diferentes das empresas, diferentes dos mercados, diferentes das restantes institucins. A súa misin é habitar outro tempo e outro modo. Se persistiren en asemellarse s demais institucins, perdern a súa singularidade, e nese da tornarse prescindibles”. Tomando súa a frase de Bernardino Machado, profesor universitario e presidente da República, afirmou que “unha universidade debe ser escola de todo, mais sobre todo escola de liberdade".

“Bo e xeneroso”

No seu discurso de peche do acto de investidura do novo doutor honoris causa da �鶹����, o reitor en funcins cualificou a Antnio Nvoa como “bo e xeneroso” en referencia “ fidelidade dos seus principios, coherencia ética e compromiso coa sociedade”. Un nomeamento que Manuel Reigosa considera “enriquece a nosa comunidade universitaria e contribúe a facer da nosa Universidade un lugar mellor” e que homenaxea “unha maneira de entender a educacin como instrumento de emancipacin, a universidade como servizo público e o coecemento como responsabilidade social”.

Nunha das súas últimas intervencins ante a comunidade universitaria, Reigosa volveu alertar “da pantasma que percorre o mundo alimentando a desconfianza, a exclusin e o odio”, unha visin do mundo, dixo “incompatible coa propia idea de universidade”, nacida dunha vocacin universal e que existe para ampliar as fronteiras do coecemento, formar cidadns libres e contribur a mellorar a sociedade. “A nosa razn de ser non é outra que a procura da verdade e poer o saber ao servicio do ben común”, dixo o reitor, que se referiu educacin como unha ferramenta decisiva, “non para adoutrinar, senn para emancipar; non para substitur o pensamento, senn para facelo posible. Para formar persoas capaces de exercer unha cidadana crtica, consciente e responsable”.

Aproveitando a solidariedade que Manuel Reigosa asegura que existe no corazn da mocidade, o reitor sinalou que o horizonte debe ser o da construcin dunha sociedade mis xusta e que sexa quen de facer realidade a vella aspiracin marxiana de “dar a cada persoa o que necesita e de crear as condicins para que cada quen poida achegar ao ben común o mellor das súas capacidades. Que non desperdicie talento por razn de orixe, de cor da pel, xénero, orientacin sexual ou de calquera outra circunstancia persoal”.

O reitor gabou a dedicacin da Nvoa educacin, as como a súas extraordinarias contribucins e a súa capacidade de combinar a excelencia académica coa responsabilidade institucional, o rigor intelectual coa capacidade de xestin e a reflexin crtica co compromiso cvico. “Participou na construcin dunha grande universidade cunha visin que sempre situou os principios por enriba da conveniencia e o interese xeral por enriba dos intereses particulares”, afirmou.

Do mesmo xeito, Lus Manuel dos Anjos Ferreira, reitor da Universidade de Lisboa, puxo en valor a “extraordinaria traxectoria” de Antnio Nvoa, destacando en relacin coa institucin que preside o feito de que “foi un dos construtores da Nova Universidade de Lisboa”. Recollendo o legado do homenaxeado e a súa visin da educacin para a transformacin das persoas, o reitor luso reivindicou o papel da educacin, e nomeadamente das universidades, tamén como “lugares de fermentacin da paz” nun mundo cada vez mis polarizado e turbulento. O responsable académico salientou que o acto celebrado este mércores é unha mostra da cada vez maior vontade de colaboracin entre as universidades de Lisboa e Vigo e amosou a súa confianza en “fortalecer a capacidade conxunta de transformar os nosos pases e o noso mundo” desde a educacin e o espazo universitario.��

Recoecemento a unha dilata traxectoria

Natural de Valença (Portugal), e con familia de orixes galegas por parte de pai, Antnio Nvoa viviu a infancia (1954-1964) no Alto Mio e a adolescencia en Oeiras (1964-71). En 1971 trasladouse a Coimbra para estudar Matemticas, despois a Lisboa (para estudar Artes) e logo a Aveiro (1977-80), de onde parte cara Xenebra (Suza) para a formacin universitaria en Ciencias da Educacin (1980-1986) e onde presenta a súa primeira tese. As, como profesor e historiador da Educacin formouse en Xenebra (doutorado en Educacin en 1986) e Paris IV-Sorbonne (doutor en Historia en 2006). Con destino profesional na Universidade de Lisboa desde 1985 (catedrtico desde 1996) e ata a súa xubilacin en 2024, o homenaxeado visitou numerosos pases para a súa formacin e desenvolvemento profesional, estando en destacadas universidades, sobre todo en Francia, Brasil e Estados Unidos, pero sen deixar de lado as súas races na localidade raiana con Galicia.��

En relacin súa traxectoria investigadora conta con mis dun cento de artigos publicados en revistas e outros tantos captulos de libros, 37 libros, 70 prefacios, mis de 25 teses dirixidas e moitos traballos de mestrado en distintas universidades e pases. Ademais, foi personaxe clave tamén no goberno da Universidade de Lisboa, da que foi vicerreitor e reitor, entre 2006 e 2013, e reitor honorario da mesma desde 2014. Foi tamén candidato presidencia de Portugal por parte das esquerdas en 2016, embaixador de Portugal na Unesco (2018-2021) e membro do 'bureau' do seu consello executivo.��
O nomeamento da �鶹���� súmase ao de doutor honoris causa das universidades lusas de Algarve (2015) e Lusfona de Humanidades e Tecnologias (2016) e das universidades brasileiras de Braslia (2015); Rio de Janeiro (2017); Federal de Santa Maria (2019) e São Paulo (2021). Ademais Antnio Nvoa é profesor honorario do Instituto Politécnico de Macao, na República Popular da China (2018). Xunto a estes recoecementos, ten recibido diferentes condecoracins, como a Grã-Cruz da Ordem da Instrução Pública da República Portuguesa (2005), e distincins como ser membro académico correspondente da Academia Internacional da Cultura Portuguesa, desde 2015, e membro do Conselho de Estado, entre 2022 e 2024 .

��