�鶹����

O azar, o aleatorio, os accidentes, os procesos inconscientes, o uso de sistemas mecnicos, a participacin de terceiras persoas... Os diferentes métodos que converten en imprevisible parte do proceso de creacin dunha obra artstica constitúen o eixo central da investigacin que Thomas Apostolou desenvolveu para a súa tese de doutoramento. A partires da anlise de mis de 200 obras e proxectos nas que elementos alleos s propias decisins das e os artistas influan no resultado final da obra, Apostolou estudou as diferentes estratexias dirixidas a “eliminar parte do control do artista no proceso creativo”, propondo un “sistema de anlise”, baseado nese maior ou menor nivel de control sobre o proceso artstico que implicaban unha serie de prcticas que, ata entn, foran analizadas de forma especfica ou como procesos independentes.

Dirixida polos profesores da Facultade de Belas Artes Juan Carlos Meana e José Mara Pérez Fabello, a tese The limits of control: search for fine art strategies with low level of control. Analysis of their creative processes naceu do propio interese deste artista e investigador, explica, “por modos de producin artstica que incorporan imprevisibilidade dalgunha maneira”. Natural de Atenas, Apostolou formouse na universidade grega de Ioannina e no Camberwell College of Arts britnico antes de desenvolver a súa tese no programa de Creacin e ���Ա�����پ����������� en Arte Contempornea da �鶹����. A súa investigacin, sinala, partiu do estudo da importancia que elementos como o azar teen na arte contempornea, para logo propor un “sistema unificado de comprensin” dos diferentes métodos de sumar a unha obra ese factor imprevisible, que súa vez analizou tamén desde unha perspectiva prctica na súa propia producin artstica.

Estratexias internas, externas, mecnicas e relacionais

A investigacin comprendeu o primeiro termo un estudo de exposicins e bibliografa, que lle permitiu dar forma a un ndice que reúne mis de 230 obras realizadas entre 1970 e 2019 e caracterizadas por ese factor imprevisible. Esta anlise, dirixida a intentar comprender��“como os artistas utilizaron a tensin entre o control e a imprevisibilidade”, permitiulle súa vez identificar unha serie de estratexias dirixida a “limitar o control do artista no proceso creativo”.��

Apostolou fala en concreto de estratexias internas, externas, mecnicas e relacionais/interactivas. As primeiras, sinala, “extraen a impresivibilidade do mundo exterior”, de calquera elemento que non proceda “da mente ou do corpo do artista”, como, por exemplo, o uso de obxectos atopados. Nas internas, a perda de control “ten a súa orixe en calquera fonte dentro do artista”, como pode ser o uso do subconsciente, o debuxo a cegas... Por outra banda, as mecnicas basearanse no emprego de “sistemas pechados”, como mquinas, xogos ou algoritmos, mentres que as relacionais ou interactivas son aquelas que “empregan a terceiras persoas ou a súa interaccin como fontes” dese factor imprevisible. A estas súmanse ademais��a que o investigador define como “hbrida”, que combinara varias das anteriores.

O azar, moi presente na arte contempornea

“Pdese dicir que o control e a imprevisibilidade existen en cada prctica artstica, como o fan en cada aspecto humano”, sostén Apostolou, que analiza na súa tese tanto a variedade de métodos empregados para limitar o control sobre a obra como as múltiples motivacins das e os artistas. Estas, sinala, abranguen desde “axendas agresivas contra aspectos da mercantilizacin da arte, intentos revolucionarios de eludir a mente consciente e transformar a forma na que se percibe a realidade”, ata “declaracins sobre o libre albedro ou programas radicais destinados a abrir a obra de arte ao fluxo aleatorio da vida coti”. Nese senso, o artista e investigador lembra que, se ben existen “exemplos de procesos artsticos con control limitado” desde a antigüidade, ser a partir do século XX cando o azar se converta en foco de interese para moitos creadores das vangardas. De feito, o azar e o imprevisible chegaron a ser “o centro dunha gran variedade de prcticas artsticas” no pasado século, mentres que na actualidade continúan sendo unha ferramenta moi empregada, anda que, recoece, pasou xa “a época na que estas prcticas se consideraban rompedoras”.��

O menor control limita a identificacin da obra

Apostolou completou esta investigacin pondo en prctica as diferentes estratexias na súa propia producin artstica, o que lle permitiu súa vez avaliar os seus efectos na relacin da obra de arte coa súa contorna, as como en que medida cada unha delas permitira achegarse a uns “lmites de control no proceso creativo” mis baixos. Neste punto, o investigador pon o foco en que son “aqueles procesos mis simples, que esixen un menor número de decisins” os que fan diminur en maior medida ese control, que, engade, nunca pode ser cero.

“Unha das conclusins da tese é que, cando nos achegamos aos lmites mis baixos de control, a obra de arte é difcil de identificar como tal e discernila da vida real”, sinala Apostolou. Neste punto, o artista e investigador lembra que a busca dese “control mnimo” implicara non usar elementos que non son parte da obra como tal, “pero que axudan súa identificacin”, como ttulos, textos de presentacin ou documentacin. De feito, o artista aborda na súa tese un “exemplo de obra que combina todos eses factores e ilustra a dificultade de ser identificada” como tal. “Cata vez que atopo folletos publicitarios, barlloos e, consecuentemente, a persoa seguinte non leva a copia que lle tocaba, senn outra. Anda que a mia intencin é a de facer unha accin artstica, a falta de contexto impide a súa interpretacin como tal”, relata.
��