�鶹����

Anda que no conxunto de Espaa existen numerosos nomes populares para denominar as libélulas, como cabalios do demo, pastores ou cands, todos estes termos fan referencia ao conxunto dos odonatos ou as súas dúas subordes, anispteros e zigpteros. A ausencia de nomes que, mis al da súa denominacin cientfica, permitan identificar as diferentes especies motivou que un grupo de oito entomlogos, entre os que se atopa o catedrtico da Escola de Enxeara Forestal Adolfo Cordero, traballase nos últimos dous anos na primeira proposta de nomes comúns para todas as especies de libélulas existentes en Espaa. Azulillos, gaiteros, emperadores ou esmeraldas son algunhas das denominacins propostas por este grupo para os diferentes xéneros, aos que logo se engade unha segunda verba para identificar especies concretas, como, por exemplo, azulillo de Graells, nome outorgado a unha das libélulas mis comúns no pas, a Ischnura graellsii.��

“Podemos dicir que aquilo que non ten nome non se pode valorar”, sinala Cordero, investigador principal do grupo EcoEvo (Ecoloxa Evolutiva e da Conservacin). Esta listaxe de termos, que engloba as 87 especies de libélulas presentes tanto na Espaa peninsular, como en Canarias, Baleares, Ceuta e Melilla, foi publicada no Boletn de la Sociedad Entomolgica Aragonesa. “Pretende ser unha proposta elaborada desde un punto de vista pedagxico e realizada da forma mis consensuada posible”, sinalan os responsables desta listaxe, coa que buscan contribur ao coecemento das diferentes especies, tendo en conta, como sinalan, “o avance nos últimos anos da observacin de odonatos por parte de afeccionados”. Dirixida a contribur tanto educacin ambiental, como conservacin das especies, esta listaxe foi elaborada por Florent Prunier, da Red de Observadores de Libélulas en Andaluca; Adrià Miralles, do Servei de Fauna i Flora da Generalitat catal; Carlos Zaldvar, do Instituto de Estudios Riojanos; Martio Cabana, da Universidade da Corua; Antonio Torralba, da Universidad de Oviedo; Pere Luque, do Museo de les Terres de l´Ebre; e Ludovico Vega, da Sociedad Espaola de Ornitologa, ademais de polo catedrtico do campus pontevedrés.

Denominacins con dúas verbas

Pensada para o seu uso en obras divulgativas, esta listaxe parte súa vez de “propostas previas, nas que xa colaborramos algúns de ns”, sinala Cordero. O catedrtico da EE Forestal foi de feito un dos autores da proposta de nomes populares en galego para odonatos, publicada en 2011. “A nosa idea é ir empregando estes nomes noutros documentos, para irlles dando difusin”, sinala, as como tamén que sirva para a lista vermella de especies ameazadas da IUCN (Unin Internacional para a Conservacin da Natureza), na que as especies de libélulas carecen dun nome vernculo en casteln.

Apoindose “na tradicin, cando procede” e tendo en conta os nomes comúns xa publicados noutras linguas, este grupo de expertos buscou denominacins que ofrecesen “unha oportunidade para engadir informacin sobre a especie”. Optaron por unha relacin de “nomes binmicos”, cun primeiro termo xenérico e un epteto que identifica cada especie. Este esquema deu lugar a denominacins como vigilante escarlata (Crocothemis Erythraea), gaitero cobrizo (Calopteryx haemorrhoidalis), azulillo elegante (Ischnura elegans) ou esmeralda metlica (Somatochlora metallica).

O obxectivo era que esta serie de nomes comúns aludise principalmente “a caractersticas morfolxicas dos insectos adultos”, evitando facer referencia “ rareza da especie”, que vara entre territorios, as como s connotacins negativas dalgúns nomes vernculos. De feito, propoen empregar o termo libélulas tanto para o conxunto dos odonatos como para a suborde dos anispteros, mentres que para os zigpteros decantronse por caballitos de agua, en lugar de por cabalios do demo. Esta última, lembran, é a forma “mis estendida”, especialmente no norte da pennsula, mais apostaron por “voces mis amables”, tanto “para quitar un sentido negativo herdado de supersticins”, como para “subliar os valores ambientais e a ecoloxa do grupo”.

Partindo desas dúas subordes, propuxeron un conxunto de nomes que identifican un ou varios xéneros, como gaiteros (Calopteryx), unha das familias mis comúns en Espaa, da que forman parte especies como o gaitero ail (C. virgo) ou o gaitero occidental (C. xanthostoma); patiblancos, do xénero Plactycnemis, ou azulados, termo no que insiren os xéneros Coenagrion, Enallgama e Erythromma.

No caso dos anispteros, a proposta abrangue termos como emperadores, para as especies dos xéneros Brachytron ou Anax, tamén comúns en Espaa, con especies como o emperador azul (A. imperator) ou o emperador errante (A. ephippiger). A estas súmanse outras como esnas (Aeshna); candiles, dos xéneros Gomphus, Onychogomphus e Paragomphus; ou esmeraldas, que integran os xéneros Cordulia e Somatochlora; ou a que é quizais “a especie mis emblemtica da fauna espaola”, a Macromia splendens, para a que se propn o nome de Macromia espléndida, unha castelanizacin do nome cientfico.