�鶹����

Nun abrigo natural, nunha pequena cavidade de bloques e grandes laxes con dominio visual sobre o val que rodea o xacemento do Castelo de Lobarzn/A Cead das Laxes das Chas, nos concellos ourensns de Monterrei e Ombra, veen de descubrirse pinturas rupestres da tradicin esquemtica, realizadas sobre granito, sendo os primeiros motivos en Galicia que se atopan neste tipo de soporte. O achado ten lugar no marco do proxecto de recuperacin patrimonial, paisaxstica e etnogrfica desta rea arqueolxica que est a realizar un equipo de investigadoras e investigadores da �鶹����.

Segundo explica Beatriz Comendador, directora do proxecto e arqueloga do Grupo de Estudos de Arqueoloxa, Antigüidade e Territorio (Geaat) da �鶹����, con motivo dos traballos preparatorios para o proxecto de intervencin no xacemento do Castelo de Lobarzn/A Cead das Laxes das Chas, “tivemos coecemento da existencia dunhas posibles pinturas a través de J. L. Arias, que visitara o lugar conxuntamente con outros vecios do Rosal (Ombra)”. Unha vez localizado o enclave por Beatriz Comendador e os arquelogos Vctor Rodrguez e Nieves Amado, confirmaron “a existencia de pintura prehistrica conxuntamente con restos arqueolxicos caractersticos dunha cronoloxa por volta do terceiro milenio antes da nosa era”, comenta a profesora da Facultade de Historia do campus de Ourense.

Localizacin e motivos

As pictografas localizadas, detalla Beatriz Comendador, atpanse “nunha pequena cavidade de bloques e grandes laxes desprazadas, parcialmente intemperie e situadas nos fragueiros do xacemento” e poden integrarse dentro da tradicin de arte esquemtica. O abrigo, indica, encdrase na categora de locais ocultos, de acceso difcil e incluso perigoso, e os motivos atpanse na parede dun corredor natural semiaberto, cunha apertura con dominio visual sobre o val. Á falta dun estudo minucioso das pinturas, a arqueloga salienta como o achado est composto por dous motivos illados, situados preto da base, a unha altura duns dez centmetros do chan. Un aspecto importante, sublia, “é que estn realizados sobre granito, sendo os primeiros motivos en Galicia que se atopan neste tipo de soporte” pois, indica Comendador, “coecase pintura no interior de cmaras funerarias pero non neste tipo de abrigos naturais”.

Este tipo de emprazamento presenta caractersticas semellantes a outras estacins rupestres granticas como a paraxe de Los Barruecos en Malpartida, La cueva Larga de Pradillo en Cceres ou La Palla Rubia nos Arribes del Duero de Salamanca, segundo explica Beatriz Comendador. Nestes lugares, apunta, “cun intenso poboamento durante o neoltico e o calcoltico, o granito constitúe o soporte xeolxico predominante e proporciona un ambiente proclive s manifestacins relacionadas coa espiritualidade das sociedades primitivas ou incluso a súa relacin co mundo funerario”. Por outra banda, engade a arqueloga, o achado feito “amosa a diversidade de soportes”, xa que na mesma comarca de Monterrei tamén foi localizada pintura sobre cuarcita no Penedo Gordo (Vilardevs).

Sobre as pinturas descubertas, a arqueloga da �鶹���� salienta como se trata de “figuras realizadas en tinta plana vermella, aparentemente de cores semellantes, cunha forte abstraccin e hieratismo”. Un dos motivos localizados, indica, é unha figura antropomorfa, “asimilable ao tipo dos antropomorfos cruciformes ou os sexuados coecidos en Las Batuecas (Salamanca), Cceres, Cabeza del Buey (Badajoz) ou noutras zonas mis meridionais”. A súa cronoloxa nestas reas sera consecuente coa da primeira ocupacin coecida do enclave do Castelo de Lobarzn/A Cead das Laxes das Chas, caracterizada por un importante conxunto de cermicas prehistricas, entre elas as do tipo Penha, propia dos asentamentos do neoltico final/calcoltico no noroeste peninsular, e especialmente no val do Tmega. Por outra banda, destaca Beatriz Comendador, “a contorna é unha das reas nas que aparecen con maior densidade afloramentos con gravados rupestres do tipo covias que se estenden, igualmente, por fra do recinto murado ata ao pico mis oriental, o Mazairo”.

Estudo e proteccin

A revisin tanto dos elementos atopados, do lugar xeogrfico do achado, do emprazamento, das caractersticas da rocha soporte, da disposicin, definicin e forma dos motivos en pintura vermella, conxuntamente cos antecedentes arqueolxicos mencionados no territorio no que se enmarca, indica Beatriz Comendador, lévalles a "a considerar este lugar como unha estacin con pintura rupestre da tradicin esquemtica”. A cavidade, engade a arqueloga, “ofrece potencial arqueolxico, polo que é precisa a catalogacin e rexistro, diagnose e proteccin deste ben”. As, o achado foi comunicado Direccin Xeral de Patrimonio da Xunta de Galicia no momento da súa localizacin, sendo xa presentada unha proposta de actuacin a esta direccin xeral. O enclave, comenta Beatriz Comendador, ser intervido por un equipo liderado polo Geaat da �鶹���� “ espera das accins que se consideren pertinentes, e de ser o caso, do establecemento de medidas para a vixilancia e proteccin do mesmo, dada a vulnerabilidade do lugar”. Na actuacin en curso, detalla a arqueloga, “est prevista unha prospeccin que contempla a revisin destes fragueiros e cavidades, para a que o equipo conta coa colaboracin da vecianza”. Para a revisin e estudo do conxunto de cavidades tamén contarn coa axuda do CETRA (Grupo de Espeleoloxa Cientfica A Trapa), “dada a enorme riqueza xeolxica da contorna, onde xa eran coecidas cavidades con potencial arqueolxico, como A Cova dos Mouros”. Todos estes aspectos, indica por último Beatriz Comendador, "poen de manifesto o potencial do conxunto Castelo de Lobarzn/A Cead das Laxes das Chas”.