�鶹����

Durante as fases finais da Prehistoria europea, principalmente durante a Idade do Bronce e os inicios da Idade do Ferro, grandes cantidade de bronce foron enterradas en forma de depsitos illados, coecéndose especialmente depsitos de machados de bronce que suman varias toneladas. Esta prctica amosa unha intensidade especial na Europa atlntica e, a pesar dunha longa tradicin investigadora e as extensas discusins cientficas, segue suscitando numerosas incgnitas. Para contribur ao seu coecemento, desde o ano 2018 desenvlvese un proxecto estatal no que participan membros do Grupo de Estudos de Arqueoloxa, Antigüidade e Territorio (GEAAT) da �鶹����.

O proxecto, denominado Produccin y deposicin masiva de bronces plomados en la transicin Bronce final-Edad del Hierro de la Europa atlntica (Atlantaxes), conta con financiamento do Ministerio de Economa, Industria e Competitividade a través da convocatoria de Proxectos Retos. O investigador principal é Xosé Lois Armada, investigador Ramn y Cajal do INCIPIT-CSIC, e por parte do GEAAT participan Beatriz Comendador e Aaron Lackinger. O obxectivo deste proxecto, explican os seus promotores, é analizar unha manifestacin especialmente enigmtica deste fenmeno: grandes depsitos de machados aparentemente non utilizados e con aliaxes pouco funcionais (altas cantidades de chumbo e/ou estao) que aparecen en varios lugares da fachada atlntica europea durante a transicin Idade do Bronce final–Idade do Ferro.

Coecer a cadea técnica operativa

“Ns estamos integrados no proxecto principalmente para a parte experimental. Estamos experimentando para intentar coecer certas particularidades da cadea técnica operativa da producin do bronce ternario, con cobre, estao e chumbo”, comenta Beatriz Comendador. Os primeiros experimentos de fundicin de bronce xa foron realizados a finais de setembro e principios deste mes de outubro no Centro de ���Ա�����پ�����������, Transferencia e Innovacin (CITI) da �鶹����, localizado no Parque Tecnolxico de Galicia, contando coa colaboracin infraestrutural da Vicerreitora do Campus de Ourense. A actividade foi conducida por Beatriz Comendador e Aaron Lackinger en colaboracin con Xosé Lois Armada e coa participacin ademais de diversos investigadores e colaboradores, como Cristina Incio, Benito Vilas e Diego Torres.

Os experimentos desenvolvidos no CITI consistiron en diversas probas de fundicin de machados de tope para testar as posibilidades da súa cadea técnica operativa na Prehistoria. “Moitos destes machados de bronce foron realizados cunha aliaxe de tipo ternario, cunha alta concentracin de chumbo, que xa chamou a atencin de diversos investigadores, suscitando diversas cuestins de carcter tecnolxico e funcional”, comenta Beatriz Comendador. Segundo explica a arqueloga, nos experimento realizados traballouse co prototipo dixital dun machado de tope real, que foi “suavizado e retocado para obter o modelo en ABS nunha impresora 3D”. Posteriormente, detalla, foron fundidas varias réplicas en bronce ternario (cobre, estao e chumbo) aplicando e controlando diversas variables.

Os resultados sern sometidos a estudos arqueométricos nos prximos meses por parte doutros investigadores do proxecto, como Ignacio Montero, do CSIC de Madrid, e Marcos Martinn, profesor na Universidade de Cambridge. “En funcin dos resultados deste estudo orientarase o que vamos a facer nos prximos experimentos, que desenvolveremos o vindeiro ano”, indica por último Beatriz Comendador.