�鶹����

Ano tras ano, as universidades de todo o mundo incrementan a porcentaxe de artigos cientficos publicados en aberto, sumndose as a unha corrente que aposta polo acceso libre e sen barreiras econmicas aos resultados da actividade investigadora. Para a �鶹���� o acceso aberto tense convertido nunha prioridade, como se recolle no seu Plan Estratéxico e se traduce en cifras: unha evolucin que vai do 27% de artigos en acceso aberto publicados en 2013 ao 69% do 2022, en lia coa porcentaxe do sistema universitario galego e por riba da media espaola, que se sitúa no 64%.

Estes datos estn recollidos nun informe elaborado pola Biblioteca Universitaria no que se ofrece unha anlise sobre as publicacins cientficas da �鶹���� en acceso aberto entre 2013 e 2022 a partir de datos procedentes de Web of Science. Segundo o estudo, o 46,25% dos documentos publicados pola �鶹���� neste perodo son artigos en revistas en acceso aberto ou postos a disposicin da comunidade cientfica nalgún repositorio público. Atendendo evolucin por anos, o crecemento é moi significativo, xa que no 2022 a institucin académica rexistrou un 69,13% de publicacins aberto, porcentaxe similar do conxunto das universidades galegas (69,25%) e superior media espaola (64,86%). O informe tamén permite comparar ese dato coa media mundial, que é do 48,23% en 2022 e coa media europea, do 62,22%, o que sitúa �鶹���� por riba de ambos datos.

A vicerreitora de ���Ա�����پ�����������, Transferencia e Innovacin, Belén Rubio, lembra que “xa hai varios anos que a �鶹���� est facendo unha importante aposta pola Ciencia Aberta”, por exemplo unndose dende 2020 celebracin da Semana do Acceso Aberto ou organizando a , que tivo lugar en xuo coincidindo coa publicacin da Estratexia Nacional de Ciencia Aberta (ENCA), que foi presentada pola secretaria xeral do Ministerio de Ciencia e Innovacin nese mesmo evento. Con todas estas iniciativas, remarca Rubio, o que se busca é “achegar ao noso persoal investigador o significado e vantaxes de publicar en aberto, ademais das obrigas impostas tanto a nivel europeo como a nivel nacional, no que se refire modificacin da Lei da Ciencia e a nova LOSU, no primeiro caso no artigo 37 -Ciencia abierta- e no segundo no artigo 12 -Fomento de la ciencia abierta y la ciencia ciudadana-”.��

De cara ao futuro, destaca a vicerreitora, tanto no marco Plan Estratéxico como das polticas do selo HRS4R, a institucin seguir a implementar “medidas que permitan cumprir o que agora nos marcan as leis e facilitar e impulsar a publicacin en aberto”. Unha das apostas mis recentes consiste en “considerar cunha maior puntuacin na producin cientfica aquelas publicacins que estean en acceso aberto. Seguiremos dando pasos nesa direccin, non s no que se refire s publicacins en aberto, senn tamén a compartir datos, un camio complexo que estamos agora iniciando coa elaboracin dun protocolo nos centros CIGUS en colaboracin coa Xunta de Galicia”. ��

Dez anos en acceso aberto

No perodo de dez anos que vai entre 2013 e 2022, a �鶹���� publicou 7464 documentos indexados en WOS e dispoibles en acceso aberto, o que supn un 46% do total para esta serie, pero rexistrando un incremento constante cada ano. As, mentres en 2013 se publicaron en aberto 382 documentos (27% do total), en 2022 foron 1424 (69%).

Os mbitos temticos nos que a �鶹���� participou de xeito mis notorio no acceso aberto entre 2013 e 2022 son as ciencias da terra (56,71%); economa e estatstica (56,13%); e fsica (55,65%). As revistas nas que mis artigos en aberto publicou a �鶹���� nestes anos son Scientific Reports (108 artigos), Plos One (107) e Sustainability (104).

Como indica a vicerreitora, “o maior incremento nas publicacins en aberto na �鶹���� apreciouse a partires de marzo do 2021, cando se estableceron os primeiros acordos transformativos realizados coas principais editoriais, Elsevier, Springer, Willey, IEEE, etc. Estes acordos son contratos negociados entre as bibliotecas ou consorcios de bibliotecas e os editores que transforman o modelo actual de negocio da publicacin de revistas académicas. Caracterzanse por usar os fondos tradicionalmente destinados s subscricins (pagar para ler) a un novo modelo no que ademais de pagar por ler, inclúe o prezo de publicar en acceso aberto (Article Procesing Charges ou APC). É o que se coece como Read & Publish. Neste caso o persoal investigador non tia que pagar por publicar porque xa se faca cargo a Universidade no marco de estes acordos. Isto deu un impulso non s s publicacins en aberto, senn tamén aos documentos que se colgan no noso repositorio Investigo, pois era unha das obrigas impostas ao persoal investigador para non pagar as APCs “.

Os documentos en acceso aberto reciben mis citas

Unha das formas de medir o impacto das publicacins cientficas é o reconto de citas. Para este estudo elaborado pola Biblioteca Universitaria empregronse tres indicadores calculados a partir do número de citas: a media de citas por documento, o impacto normalizado (CNCI) e a porcentaxe de citas recibidas polos documentos en acceso aberto. Os datos obtidos permiten conclur que os documentos en acceso aberto reciben de media mis citas que os documentos que non o estn. As, por exemplo, en 2022 do total de 7438 citas que recibiron os documentos publicados por investigadores da �鶹����, 5199 corresponden a artigos en acceso aberto, polo que preto do 70% da citas corresponden a este tipo de documentos (69,89%).
��