�鶹����

A astrofsica viguesa Begoa Vila, enxeeira principal de Sistemas no Centro Espacial Goddard da NASA, é desde este mércores a 31ª doutora honoris causa da �鶹����. Ela recibiu este mércores o mis alto galardn académico en recoecemento a un traballo que “permitir que a sociedade enteira poida coecer con ollos novos o marabilloso que é o noso Universo”. 

O acto solemne de investidura tivo lugar na sala Marie Curie do edificio Politécnico do campus de Ourense, presidido por Manuel Reigosa, reitor da �鶹����. A el asistiron membros do equipo de goberno, como os vicerreitores e vicerreitoras Francisco Javier Rodrguez, Belén Rubio, Mnica Valderrama, Natalia Caparri e Alfonso Lago, e a secretaria xeral Mara José Bravo; membros da comunidade universitaria e autoridades. Aprobado por unanimidade do Consello de Goberno da �鶹����, o nomeamento de Begoa Vila foi proposto polo Departamento de Fsica Aplicada, sendo a madria da nova honoris a profesora Nieves Lorenzo, directora da Escola de Enxeara Aeronutica e do Espazo da �鶹����. No acto, impúxoselle a Begoa Vila, como smbolo do honor recibido, o barrete venerado distintivo de alto maxisterio, o libro da ciencia e sabedora, o anel que se entregaba na antigüidade nesta cerimonia, as luvas brancas e unha medalla da �鶹����. 

Na investidura, Manuel Reigosa amosou o orgullo da �鶹���� pola incorporacin de Begoa Vila ao claustro de profesores desta institucin académica. O reitor salientou que o fundamento do desenvolvemento dunha sociedade baséase no talento, o esforzo e a visin, tres elementos nos que dixo, a astrofsica viguesa ten demostrado ser “extraordinaria”. Igualmente, no seu discurso subliou a satisfaccin que supn ver que “unha rapariga, criada en Vigo, tea desenvolvido unha carreira profesional tan importante”. O seu exemplo, dixo, permite “dicir s nenas e nenos galegos que si é posible, que poden desenvolver unha carreira profesional de mximo nivel e que o da de ma poden dicir aqu estou eu, que me formei na universidade galega e que son galego”. Tendo en conta que no campus de Ourense est a Escola de Enxeara Aeronutica e do Espazo, Manuel Reigosa sinalou a importancia de, con iniciativas coma esta, abrir vas de contacto con persoas “que traballan na fronteira do coecemento, neste caso na astronoma e na astrofsica".  

Desde Vigo s profundidades do universo

A nova doutora honoris causa pola �鶹���� comezou a súa intervencin, feita en lingua galega, agradecendo o recoecemento e transmitindo os seus parabéns Universidade e Escola de Enxeara Aeronutica e do Espazo “polo labor que estades a realizar preparando s novas xeracins”. A astrofsica viguesa realizou no seu discurso un percorrido por algúns dos fitos mis destacados da exploracin do espazo, deste o lanzamento do primeiro satélite, o Suptnik , e o do primeiro telescopio espacial, o Hubble, ata o Nancy Grace Roman, no que Begoa Vila est a traballar na actualidade. 

“O Hubble foi o traballo de 20 anos e as primeiras imaxes recibidas estaban borrosas porque o espello no estaba ben aliado”, lembrou Vila, o que obrigou a enviar varios astronautas para melloralo. Pola súa banda, o telescopio espacial James Webb, proxecto ao que Begoa Vila se incorporou en 2006 e no que se encargou de facer a retransmisin do lanzamento en inglés e espaol no ano 2021, “deu con creces mis do que esperabamos e est a facer grandes descubrimentos sobre o nacemento do Universo, os buratos negros ou onde morren as estrelas”, detallou a enxeeira principal de Sistemas no Centro Espacial Goddard da NASA. 

A localizacin dun planeta similar Terra, “que ten que estar a unha distancia particular e ter auga lquida”, é un obxectivo ao que tamén se referiu Vila, que pechou a súa intervencin referndose s grandes innovacins que introduce o Nancy Grace Roman (18 cmaras que achegarn imaxes mis amplas e un crongrafo que permitir atopar planetas mis pequenos cerca das estrelas), que podera lanzarse a finais do ano 2026. Coa previsin de regresar Lúa, para o que, tamén no ano 2026, est previsto o lanzamento da misin espacial lunar Artemis II, que dar volta ao satélite; a importancia de traballar en grupos amplos e con participacin de moitos pases; as como de establecer colaboracins con empresas privadas, Begoa Vila rematou o seu discurso de investidura como doutora honoris causa pola �鶹����. 

Un “referente para a sociedade do noso tempo”

Como madria, Nieves Lorenzo pronunciou a gabanza da nova doutora honoris causa. Nela destacou que no “seu firme e slido compromiso coa promocin da excelencia cientfica e académica” a �鶹���� “quere contribur ao recoecemento dunha traxectoria exemplar a través da distincin de honoris causa ao extraordinario traballo cientfico e tecnolxico da doutora Begoa Vila Costas e, seguindo a súa estela de transferencia cientfica sociedade, conseguir con este acto dar visibilidade, ante os ollos da sociedade, ao labor da ciencia e a tecnoloxa fra do mbito universitario”. 

Begoa Vila, sinalou a directora da Escola de Enxeera Aeronutica e do Espazo da �鶹����, “é unha referente para a sociedade do noso tempo, un tempo no que a exploracin espacial est retomando de novo o impulso que tivo na década dos sesenta coa chegada da humanidade Lúa”. Grazas ao seu traballo co Telescopio James Webb, detallou, “o persoal cientfico poder ver as primeiras luces do universo: a das primeiras estrelas e galaxias que se formaron tras o Big Bang hai 13.500 millns de anos”. Tamén permitir, engadiu, “analizar como evolucionaron as galaxias, como se forman as estrelas e os planetas, a composicin atmosférica de afastados exoplanetas, e mesmo novos descubrimentos sobre o noso sistema solar”. Todo este traballo, subliou, “est a ter un innegable impacto cientfico e social, contribundo a un cambio de paradigma no coecemento do universo” e “permitir que a sociedade enteira poida coecer con ollos novos o marabilloso que é o noso universo”. 

Na súa  intervencin Nieves Lorenzo tamén lembrou que para a astrofsica viguesa “é extremadamente importante animar a todas as nenas e mozas a que loiten polos seus soos e descubran o papel das mulleres na ciencia e tecnoloxa do pasado, a fin de que sexan elas as referentes cientficas das nenas e dos nenos do futuro”. Neste senso salientou que é “importante destacar o mérito de mulleres que coma Begoa Vila destacan no mundo cientfico e tecnolxico: recoecendo a súa vala rachamos cos estereotipos asociados s carreiras cientficas e tecnolxicas, potenciando referentes femininos entre o alumando e axudndolles a descubrir as súas vocacins”.

Recoecemento a unha dilatada traxectoria

No seu discurso Nieves Lorenzo detallou en profundidade os méritos da nova doutora Honoris Causa da �鶹����. Despois de licenciarse en Fsica pola Universidade de Santiago de Compostela, coa especialidade de Astrofsica pola Universidad de La Laguna, Begoa Vila (Vigo, 1963) acadou o doutoramento en Astrofsica na Universidade de Manchester (Reino Unido). A súa investigacin centrouse na anlise de curvas de rotacin de galaxias espirais, actividade galctica nuclear e abundancias estelares con observacins en lonxitudes de onda pticas e de radio. Completou a súa carreira posdoutoral no Departamento de Fsica da Universidad de Cardiff e pouco despois marchou a Canad, deixando o mbito académico para traballar en distintas empresas aeroespaciais implicada en proxectos de satélites de rescate e outras misins de satélites. 

En 2006 incorporouse ao proxecto do Telescopio Espacial James Webb da NASA, contratada pola Axencia Espacial Canadense e en 2013 pasou a ser contratada directamente pola NASA, converténdose en enxeeira principal de Sistemas no Centro Espacial Goddard, encargada de dous dos instrumentos do citado telescopio. Foi ademais a directora encargada da proba crioxénica final de todos os instrumentos do telescopio en Goddard. Este telescopio, lembrouse no acto, “engloba a mis dun millar de persoas e manexa un orzamento por riba dos 9500 millns de euros”. Actualmente est traballando tamén no Telescopio Espacial Nancy Grace Roman, un futuro observatorio espacial infravermello considerado polo Comité Decadal Survey do Consello Nacional de Investigacin dos Estados Unidos como a mxima prioridade para a prxima década da astronoma. No proxecto est a coordinar a proba crioxénica do observatorio e apoiando o desenvolvemento das operacins de gua. Alén do seu traballo cientfico e tecnolxico, Begoa Vila conta cunha dilatada participacin en eventos de comunicacin e divulgacin cientfica.

A xa doutora honoris causa pola �鶹���� ten recibido múltiples recoecementos pola súa carreira, inclundo a Medalla da NASA para o Logro Público Excepcional en 2016, o Premio Wonenburger da Xunta de Galicia en 2017 e o Premio Galego do Ano en 2019. Foi seleccionada no Top10 Mujeres Lderes Espaolas no Exterior por Mujeres&Cia en 2021, na Lista de Forbes das 100 Mujeres ms Influyentes en Espaa en 2022 e 2023, Embaixadora Honorfica Marca Espaa en Ciencia e Innovacin en 2022 e Medalla da NASA para o Servizo Público Excepcional en 2022. Tamén foi galardoada na categora de Ciencia e Saúde polo seu labor en misins clave como a do Telescopio James Webb na VII edicin dos Premios Influyente 2024.