�鶹����

O Centro de ���Ա�����پ����������� Maria da �鶹���� contar durante os prximos catros anos cunha valiosa incorporacin, a do catedrtico Carlos Garca de Leaniz, un dos maiores expertos do mundo en salmnidos. O cientfico madrileo unirase de xeito oficial �鶹���� o vindeiro mes de outubro tras ser seleccionado na primeira convocatoria do programa Atrae, unha iniciativa do Ministerio de Ciencia, Innovacin e Universidades para achegar captar consolidado para o sistema nacional de I+D. Nesta primeira edicin seleccionronse 15 cientficos espaois e outros 15 estranxeiros, que recibirn unha axuda de preto dun milln de euros para desenvolver unha lia de investigacin en Espaa. Deles, s dous recalarn en Galicia, Garca de Leaniz na �鶹���� e outra investigadora no Instituto de ���Ա�����پ�����������s Marias-CSIC de Vigo.

O orzamento total que recibir Garca de Leaniz para os catro anos (978.800€) inclúe tanto a compra de material, como a contratacin de persoal e o seu propio soldo, polo que este novo programa do Ministerio supn para as universidades e os organismos de investigacin unha oportunidade única para atraer talento e reforzar a súa competitividade.��

Regreso a Espaa tras toda unha carreira no estranxeiro

Para prepara a súa incorporacin o vindeiro curso �鶹����, o profesor Carlos Garca de Leaniz visitou a comezos deste ano o campus e as instalacins da Estacin de Ciencias Marias de Toralla para coecer tanto os laboratorios como os equipos humanos do CIM. O feito de ter escollido Galicia, e Vigo en concreto, non é casual, explicaba nesta visita, xa que ao longo dos anos desenvolveu varias colaboracins con grupos de investigacin da �鶹����, como o da profesora Paloma Morn. “Traballo en ecoloxa fluvial e bioloxa maria e aqu danse unhas condicins, facilidades e instalacins moi interesantes”, explicaba, e despois de tanto anos no estranxeiro “é hora de contribur aqu coas cousas que aprendn e isto faime moitsima ilusin”. E é que anda que tivo unha breve estada no CIF Lourizan para coordinar el Programa de Restauracin del Salmn del Atlntico en Galicia, a maior parte da súa carreira transcorreu fra de Espaa. Comezou os seus estudos de Bioloxa na Universidade de Navarra, pero rematou a licenciatura na Universidade de Victoria en Canad. O doutoramento realizouno na Universidad de Aberdeen e o posdoutoramento na de Glasgow. Tras o regreso temporal a Espaa, a Lourizn e ao Centro Ictiolgico de Arredondo, en Cantabria, estivo tamén un ano no Instituto de Zooloxa de Londres, pero xa en 2004 se estableceu definitivamente na Universidade de Swansea, en Gales. Al exerce como profesor de Biociencias Acuticas e director do Centro de ���Ա�����پ����������� Acutica Sostible (CSAR) e especializouse nos impactos da acuicultura, a ecoloxa do comportamento, a ecoloxa da conservacin, o benestar dos peixes e as especies invasoras. Actualmente o seu traballo est centrado nos salmnidos como sistemas modelo para comprender como os organismos se adaptan e responden ao cambio.

Unha vez se incorpore �鶹���� por en marcha un proxecto para optimizar a restauracin da conectividade fluvial en escenarios de escaseza de datos. “O meu obxectivo é que este proxecto sexa o punto de partida para crear un grupo estable na �鶹���� nalgún campo complementario s lias que xa se estn desenvolvendo do CIM, por exemplo, de restauracin fluvial. Ese nexo entre o eido fluvial e o mario sera moi interesante, é o que quero explorar”.

Que para facer mellorar na conectividade fluvial?

O proxecto que Garca de Leaniz e o seu equipo van desenvolver nos prximos catro anos xirar arredor dun dos obxectivos marcados pola Unin Europea aos Estados membros: eliminar as barreiras que fragmentan os ros. Trtase dun reto moi ambicioso, xa que a esixencia da UE é lograr que 25.000 km de ros sexan de fluxo libre, é dicir, que no seu curso non haxa obstculos como presas, embalses, vaos, aliviadoiros, canles ou esclusas. “O noso proxecto sera un apoio a ese obxectivo poltico da UE que todos os Estados membros ten que cumprir”, explica o investigador, e centrarase en “saber como tomar decisins cando a informacin da que se dispn é deficiente e incompleta. Porque, como podemos reconectar os ros cando non sabemos cantas barreiras hai?”, cuestinase o cientfico. E ese o gran reto, ��a imposibilidade de analizar cada km de cada ro europeo para catalogar as barreiras. “As presas coecémolas, porque son moi grandes, pero por cada presa pode haber outras dez barreiras fsicas artificiais que non estn catalogadas. Todas esas que, per cpita, o efecto e o impacto que ocasionan é menor co dunha presa, colectivamente son moito peores”. Lembra que nun proxecto previo, Amber, o seu equipo percorreu 1700 km de ros andando en toda Europa e “comprobamos horrorizados que, por cada barreira que aparece nos inventarios oficiais, hai outra que non aparece, porque son pequenas, porque non se ven, porque non estn declaradas ou porque son moi antigas, entre outros motivos”. Precisamente por iso, se se quere facer un inventario real e detallado, a única opcin sera esa, percorrer os leitos fluviais na procura das barreiras, “algo carsimo,” destaca. A alternativa que se est a empregar é o uso de satélites ou aplicacins como Google Earth, que son de axuda, pero non fiables ao 100%, porque “xa comprobamos que hai unha porcentaxe de barreiras que tampouco detectan”. E aqu é onde xurde o dilema: hai barreiras que non se ven pero existen indicios que permiten sospeitar que estn a. Empregando intelixencia artificial poderase determinar que hai, por exemplo, un 80% de probabilidades de que determinados indicios impliquen a presenza dunha barreira, “entn, que é preferible, estar totalmente seguros de que a barreira est a e perder barreiras ou estar menos seguros e ter mis barreiras? Como se optimiza isto? Ese é o noso obxectivo con este proxecto, ��optimizar a restauracin da conectividade fluvial nun escenario de escaseza de datos”.

As barreiras non son s présas, nin son s para os salmns

Na súa ampla experiencia catalogando as barreiras fluviais e o seu impacto nos ecosistemas, o profesor Garca de Leaniz desenvolveu o seu propio mantra: “nin todas as barreiras son presas nin todos os problemas son os do salmn”. Explica o cientfico que tradicionalmente “s as grandes presas se inventariaban e, dende o punto de vista de biodiversidade, s se tia en conta o salmn, porque é unha especie emblemtica, pero dse a circunstancia de que tamén é a que ten mis capacidade de saltar esas barreiras. As, o que non é unha barreira para o salmn éo para o 99% das demais especies pero, desafortunadamente, empregamos o limiar do salmn, que pode saltar a barreira, e deixamos de lado outros peixes con menos capacidade de salto ou os invertebrados”.

Pero ademais de impedir a mobilidade das especies, o cientfico tamén recalca que converter un sistema de auga que debe flur nun sistema estancado ten outras moitas consecuencias, “como o aumento da sedimentacin, o cambio da fauna do ro e tamén o asolagamento de hbitats que moitas especies precisan para vivir". Por todo isto, o proxecto que Leaniz por en marcha en Vigo é esencialmente multidisplinar, xa que abrangue moitos aspectos, non s biolxicos, senn tamén relacionados cos sedimentos, coa calidade da auga e co eido social. O catedrtico resalta este último aspecto, xa que “para facer mellorar a conectividade fluvial é fundamental o respaldo social, e este non se pode conseguir se non se traballa e se non se informa ben e adecuadamente sociedade”. Ademais, tamén se poder apoiar na ciencia ��cidad, por exemplo, a través da aplicacin que est sendo usada en 36 pases europeos e permite que a cidadana (tanto pescadores, como xente que pasea, que vai en piragua, etc.) empregue esta ferramenta para localizar as barreiras que os inventarios oficiais non teen rexistradas. O reto neste caso ser, incide o investigador, “compaxinar estes datos cos rexistros oficiais, comprobar as achegas e evitar duplicados”, conclúe.
��