�鶹����

Co ttulo da súa tese de doutoramento, Sexualidades des-xeneradas na prctica escénica contempornea, Eugenia Baamonde propn un xogo de palabras que avanza o matiz irnico, combativo e humorstico que est presente en todo o traballo. O obxectivo do seu proxecto, dirixido por Xosé Manuel Buxn, docente e decano da Facultade de Belas Artes da �鶹����, é analizar a representacin das sexualidades que cuestionan a “heteronorma” e os xéneros binarios na dramaturxia contempornea espaola. Partindo da súa prctica artstica, a dramaturga expn as principais ferramentas estéticas e ideolxicas que se empregan neste eido, conclundo que existen “teatros que importan”, que se moven arredor dos corpos des-xenerados e provocan��lecturas afastadas do normativo.��

Pon o foco nos espectculos que se saen da norma

Empregando unha metodoloxa transversal, Baamonde toma como base a idea de que na prctica escénica contempornea existe unha mestura de linguaxes que racha as fronteiras das disciplinas artsticas e inclúe elementos da danza, das artes plsticas e performativas, etc. Por iso, a autora fala de “arte do corpo” e do desprazamento da importancia da palabra: agora o corpo, asegura, convértese practicamente “no único soporte material da representacin”.��

Baixo este marco conceptual, Baamonde revisa criticamente as prcticas teatrais, cuestionando o dispositivo do espectculo na súa totalidade e propoendo novos camios na dramaturxia, ferramentas que “poan en evidencia a construcin das identidades”. Neste repaso por propostas activistas, transfeministas, queer, etc., inflúe a súa consideracin da “Historia en letras grandes”, que “non deixa de ser a Historia” do home heterosexual, branco e occidental. ����

Un dos captulos centrais da súa tese achégase a discursos que xiran arredor das prcticas sexuais, coa anlise dos traballos de colectivos como Quimera Rosa ou VideoArmsIdea. Eugenia Baamonde emprega termos como pornoescena disidente, para aludir a expresins artsticas que elaboran relatos crticos coa pornografa mainstream, ou pornoterrorismo, unha palabra tomada de Diana J. Torres, que “fala da súa propia creacin empregando unha linguaxe directa e provocadora e engadindo conceptos como o terror, a abxeccin ou o uso do noxento”. ��

“Corpos invertidos, estamos aqu!”

Na súa reflexin final, titulada teatros que importan: mutis por el foro, a investigadora confirma a necesidade de pr en dúbida “o sistema sexo-xénero-sexualidade” na dramaturxia e cre que “estudar as posibilidades de fisura non fai mis que evidenciar o escondidos que estn os mecanismos de construcin da identidade sexo-xenérica e como atinxen a todas as facetas das nosas vidas”.��

No seu repaso a accins teatrais que se saen da norma, Baamonde atopou “prcticas radicais que introducen campos de batalla que tamén hai que abordar”. Recorda que, no caso dos travestismos de muller, “existe toda unha tradicin de mulleres que se rebelan contra as normas do heteropatriarcado e que atopan na vestimenta unha ferramenta contestataria coa que burlar as regras”. Son todos estes “motivos mis que suficientes”, afirma, para continuar estudando aquelas obras que “tentan traspasar as fronteiras do politicamente correcto”, presentando “sexualidades xa existentes pero relegadas ata agora a circutos marxinais”.��

Consecuencia dunha longa traxectoria no eido escénico

Sobre o vnculo entre o proceso investigador e o creativo, a xa doutora en Arte Contempornea considera que unha tese relacionada coas artes escénicas debera tamén ser presentada con recursos escénicos. Ao longo do texto, Baamonde engade exemplos de creacins propias que teen que ver co contido da investigacin e que contriburon a súa elaboracin. De feito, no seu afn por levar escena os supostos tericos, xurdiu Metodoloxas carroeras para corpos invertidos, unha performance desenvolta no Vello Crcere de Lugo no ano 2018.��

Esta obra estaba pensada para formar parte da defensa da tese “como xeito de complementar a indispensable e obrigatoria defensa do escrito”. Explica a autora que “no contexto de Belas Artes é frecuente engadir nos traballos de investigacin a propia prctica artstica”, polo que no seu caso “tia toda a lxica este camio, empregando a linguaxe propia desta disciplina artstica”. Non obstante, o contexto sanitario e as restricins motivadas pola pandemia da covid-19 obrigaron a que a lectura da tese tivera carcter virtual, polo que esta idea quedou descartada.��

Directora, actriz e escritora, Baamonde participou en espectculos como Mulleronas, estreado en 1999, e Elisa e Marcela, unha revisin desde o humorstico do primeiro matrimonio entre mulleres en Galicia. Con esta última montaxe acadou o Premio Mara Casares no ano 2018, un galardn que recoeca, ademais do seu labor como creadora, a reivindicacin da liberdade sexual de todas as persoas.

“Un horizonte esperanzador”

Malia definirse como “optimista incorrixible”, Baamonde pensa que nos últimos tempos, a pesar da “persistencia de estereotipos conservadores”, as cousas estn cambiando pouco a pouco no teatro. Cada vez hai ms prcticas que defenden perspectivas feministas e que “dan cabida a toda unha serie de inquedanzas sobre a diversidade sexual”. Para a investigadora, é necesario “poer en primeiro plano o que os corpos diversos teen que contar”.��

O que si é seguro é que o traballo de Eugenia, Gena, Baamonde seguir alimentando o panorama teatral, xa que nuns meses, cando as condicins sanitarias o permitan, as súas Metodoloxas carroeras estrearanse para o público xeral, para que “continúe o seu periplo de exhibicin, a xeito de continuidade escénica da tese”.
��