�鶹����

Coa imaxe como protagonista e da man da artista visual e profesora de Belas Artes Mar Caldas e do cineasta da BBC Maurice Fitzpatrick, a Facultade de Filoloxa e Traducin acolleu este xoves un seminario que explorou un amplo abano de linguaxes que articulan as narrativas da memoria pública e privada nas súas obras, dende o collage fotogrfico e a instalacin ata as obras flmicas e o documental.

O evento contou co financiamento do Departamento de Filoloxa Inglesa, Francesa e Alem e do Instituto de Investigacin Lingua (iLingua) e foi organizado pola profesora Teresa Caneda, que explicou que “este seminario é o primeiro dunha serie que pretende reflexionar sobre os cdigos que subxacen expresin de acontecementos que conforman a nosa ‘memoria’”.��

A xornada desenvolveuse en dous bloques, o primeiro, da man de Mar Caldas, cuxa obra foi este ano obxecto dunha ampla mostra no Centro Galego de Arte Contempornea titulada Mulleres, traballo e memoria, tal e como lembrou a profesora Caneda. A súa intervencin neste seminario xirou arredor da fotografa familiar e a memoria democrtica e tivo como fo condutor o filme 12 de maio de 1937, un cinta dirixida por ela mesma na que conta a historia do seu av, José Caldas, sindicalista e concelleiro socialista fusilado en Vigo nesa data. No documental, a voz en off da artista ilustra fotografas do lbum familiar e do estudo Pacheco coas que percorre a historia familiar marcada pola perda e a violencia e que serve tamén para facer memoria colectiva e social. A través das imaxes conservadas pola familia e de novas de xornais da época, cartas e documentos públicos, Caldas realiza un percorrido ntimo pola historia familiar pero tamén transita pola memoria colectiva dunha época que marcou a historia do pas reivindicando a “memoria transxeracional” a través dun relato de carcter feminista co que demanda xustiza e reparacin.

Entre o memorial privado e o colectivo

Na súa intervencin antes da proxeccin do documental, Caldas destacou o potencial que teen as fotografas familiares para a identificacin e a empata, pero lembrou que tamén poden servir como medios de resistencia e de reparacin. E é que certas fotos en determinados contextos de “trauma poltico, histrico ou cultural”, mis al da súa funcin de “memorial privado no espazo doméstico”, poden chegar a converterse en bandeiras da resistencia. Cando esas imaxes “se sacan rúa” e se empregan “para “reivindicar ou lembrar as persoas que sufriron algún tipo de persecucin, desaparicin ou eliminacin, pasan a cumprir unha funcin diferente, unha funcin conmemorativa e poltica”, dous aspectos da fotografa polos que Caldas amosou especial interese.��

Como exemplos desa intencionalidade reivindicativa das imaxes, a artista repasou traballos de varios artistas sobre os desaparecidos durante a ditadura arxentina, pero tamén puxo como exemplo s Nais da Praza de Maio, que empregan as imaxes familiares dos seus desaparecidos “cunha funcin poltica e como medio de reparacin e de resistencia”.��

Poer voz s fotos silenciosas

A pesar de seren imaxes moi poderosas, as fotografa familiares, reflexionaba Mar Caldas, “son silenciosas”. Anda que agochen tras elas unha historia de dor ou perda non a revelan por si mesmas, “necesitamos facelas falar, necesitamos un texto, porque o horror non est na imaxe, est na historia que est oculta, temos que convertelas en imaxes-prosa”. Ese foi precisamente o traballo que Caldas realizou no documental sobre o seu av, dotando as fotografas familiares de memoria, da memoria das xeracins que o viviron pero tamén da memoria da xeracin posterior, a súa, que viviu a historia “a través da memoria indirecta, non vivida, da memoria contada, da memoria transxeracional”. Unha memoria que como destacaba Caldas, ten moitos ocos e baleiros, porque “se xa a memoria vivida é incompleta e fragmentaria, a memoria da memoria é anda mis incompleta”. Pero vez “é poderosa, porque establece unha conexin moi forte co que aconteceu e invoca a imaxinacin e a creacin, con moitas hipteses e moitos “e se...” e iso activa e idea de imaxinar o que puido ser”. Eses son os ocos que coa memoria da súa avoa e coa “memoria da memoria propia” trata de encher Caldas no documental, unha peza que posteriormente derivou nunha obra mis ampla baixo o ttulo Retrato de familia que comprende diferentes disciplinas.

Recordo e esquecemento do conflito irlandés

A segunda parte da xornada estivo protagonizada por Maurice Fitzpatrick, cineasta e investigador Marie Curie Fellow at Sciences Po Paris, que abordou as polticas do recordo e do esquecemento do conflito irlandés a través de dous dos seus documentais The Boys of St Columb’s (2009) e John Hume in America (2017), un filme que reúne un extraordinario elenco de colaboradores con entrevistas a expresidentes estadounidenses (Jimmy Carter, Bill Clinton), primeiros ministros britnicos (Tony Blair, John Major) e irlandeses (Enda Kenny, Bertie Ahern) as como destacados comentaristas polticos de Estados Unidos e Gran Bretaa a ambos lados do espectro poltico de Irlanda do Norte. Fitzpatrick, subliou a complexidade do contexto socio-histrico do conflicto e ofreceu unha reflexin sobre o papel dos artistas na conformacin de espacios de memoria alternativos. Neste senso, asegurou, os filmes nos que est a traballar neste momento queren contribuir a reconfigurar unha linguaxe de reconciliacin fronte ao discurso fosilizado da violencia.