�鶹����

“Que resulte premiada é, por suposto, algo marabilloso”, asegura Helena Cortés Gabaudn, Premio Nacional a la Mejor Traduccin 2021 pola traducin ao espaol do orixinal en alemn da obra El Divn de Oriente y Occidente (West-östlicher Divan) de Johann Wolfgang von Goethe. “Foi unha grande alegra e supn un recoecemento moi ilusionante a un labor bastante solitario de moitos anos”, explica a docente e investigadora do Departamento de Filoloxa inglesa, francesa e alem da �鶹����, que recoece que a traducin é unha parte moi importante da súa vida “que vai ms al da mera esixencia de investigacin da universidade. É unha vocacin”, afirma.

O Ministerio de Cultura y Deporte, a través da Direccin General del Libro y Fomento de la Lectura, confirmaba nas últimas horas o Premio Nacional a la Mejor Traduccin 2021 para Helena Cortés, as como o Premio Nacional a la Obra de un Traductor para Anne-Hélène Surez “polo seu gran labor de difusin da literatura china en Espaa”. No caso de Cortés, o xurado propuxo a súa obra ao considerar que El Divn de Oriente y Occidente “é un intento pioneiro de fusionar as culturas de Oriente e Occidente”, ao tempo que destaca que se trata dun “texto clsico que se traduce ntegro por vez primeira respectando a forma do orixinal alemn, que, a súa vez, se basea nas formas da poesa persa. Trtase dun gran reto filolxico para lingua castel polo seus elementos rtmicos e métricos, cuxa incorporacin enriquece o canon da nosa literatura”. ��

Un verdadeiro monumento cultural��

Uns dous anos, nos que tamén compatibilizou outros traballos, investiu Helena Cortés en traducir a que considera “unha obra con infinitos niveis de lectura”, ademais dun “verdadeiro monumento cultural de enorme importancia e, non obstante, apenas coecido fra de Alemaa”. Consciente de que West-östlicher Divan reúne todas as caractersticas para optar a un premio, “anda que unha nunca se espera estas cousas, mxime cando nos dous últimos anos se premiaran dúas obras traducidas do alemn e non é costume repetir a mesma lingua premiada varios aos seguidos”, Cortés quera dar a coecer en Espaa esta obra de Goethe que considera un impresionante canto tolerancia cultural e ao dilogo entre civilizacins, anterior e mis verdadeiro que outros intentos do mesmo xénero e tamén mis natural e fresco no seu ton e forma.��

“O manuscrito desta obra é por iso Patrimonio mundial da Unesco, foi musicalizado polos mis grandes como Schubert, Schumann ou Schönberg, e, por exemplo, Daniel Barenboim e Edward Said crearon en 1999 unha orquestra que trata de loitar pola paz entre rabes e israelitas que leva precisamente o nome da obra de Goethe, West-Eastern Divan Orchestra, é dicir, en todo o mundo é un smbolo de concordia”, explica a tradutora.

A complexidade de verter ao espaol unha obra alem con base nun texto persa

A��Premio Nacional a la Mejor Traduccin 2021 non agocha as moitas dificultades que entraou o seu traballo de traducin dunha obra na que destaca a capacidade de Goethe de fusionar con total naturalidade “o alemn e o persa, o ntimo (como os seus amores cunha muller casada, Marianne von Willemer, que lle inspira en gran medida esta obra) e o público, o erudito e o popular, os problemas da súa propia época e unha base medieval, creando un pastiche absolutamente persoal dunha enorme orixinalidade, no que é imposible saber que é s da súa colleita, que é tomado dos seus modelos persas clsicos (sobre todo o poeta Hafiz) o que é versionado”, detalla Helena Cortés.

Ademais da dificultade que comporta a poesa, as como a gran distancia entre o alemn e o espaol, a docente e investigadora da �鶹���� enfrontou outros retos no proceso de traducir West-östlicher Divan. “Eu teo moito empeo en reproducir fielmente a forma estética elixida, pero neste caso, resaltara sobre todo a complexidade de verter ao espaol unha obra alem que leva na súa base moita veces un texto persa ��e que imita a forma poética persa da ‘gacela’ ou ‘gazal’, o que me obrigou a estudar (en traducins a outros idiomas) os orixinais persas para poder dar conta deste tons e metros orientais que deben ‘soar’ tamén na obra, sen deixar por iso de traducir fielmente o orixinal alemn”, explica a tradutora.

Da traducin de Fausto a unha biografa de Goethe��

Licenciada e doutora en Filoloxa Alem pola Universidad de Salamanca, profesora titular da �鶹����, onde se incorporou no ano 1992, e directora do Instituto Cervantes nas súa sedes de Bremen, Hamburgo e Múnich entre os anos 2005 e 2015, Helena Cortés est especializada en Friedrich Hölderlin e na época clsico romntica alem arredor de 1800. Xunto a Hölderlin, traduciu ao espaol obras de Martin Heidegger, Grimm, Fontane, Rilke e, por suposto, Goethe. “Traducn varias obras deste autor, a mis recoecida seguramente é Fausto, que traducn nunha versin rtmica moi fiel, e que hai pouco foi a versin elixida pola editorial Galaxia Gutenberg para unha edicin de luxo con lminas do artista Miquel Barcel”, detalla a autora.

O Premio Nacional a la Mejor Traduccin 2021 que lle acaba de ser concedido se suma a outros galardns recibidos por Cortés ao longo da súa traxectoria profesional, como a Medalla de Ouro Goethe da Sociedade Internacional Goethe pola súa contribucin xermanstica. A docente e investigadora do Departamento de Filoloxa inglesa, francesa e alem da �鶹����, que desde 2018 é membro numerario da Academia alem da lingua e a literatura, acaba de entregar editorial Tresmolins unha antoloxa poética da autora xudeo-alem do século XX, Mascha Kaléko, titulada Hoja al viento, ademais de ter outros proxectos en curso, “ pero actualmente estou ms concentrada en escribir unha biografa bastante persoal de Goethe”, avanza Helena Cortés.��
��