�鶹����

Alimentacin e comensalidade no mundo antigo: prcticas alimentarias e dinmicas sociais. Este é o ttulo dun proxecto realizado desde a Facultade de Historia do campus de Ourense que tivo como obxectivo profundar no estudo da alimentacin na antigüidade, atendendo non s aos alimentos consumidos, senn tamén aos significados sociais, simblicos e polticos asociados súa producin, distribucin e consumo. Os seus resultados amosaron que a alimentacin foi “un elemento clave na configuracin de relacins sociais, identidades colectivas e dinmicas de poder nas sociedades antigas”.

O estudo foi realizado por un equipo da Área de Historia Antiga da �鶹����, con Helena Lpez como investigadora principal e completado con Susana Reboreda e Borja Méndez, e concibiuse como “un espazo de dilogo cientfico con especialistas da rea procedentes de distintas universidades e tradicins académicas”. Foi un dos beneficiarios da convocatoria a proxectos do persoal investigador na etapa de formacin posdoutoral do campus de Ourense (Inou+PosDou Campus Auga 2025), financiada ao abeiro do convenio de colaboracin entre a Consellera de Educacin, Ciencia, Universidades e Formacin Profesional e a �鶹���� para o desenvolvemento de accins estratéxicas no Campus Auga (2024-2027).

Helena Lpez explica que o proxecto realizado “abordou de forma integrada que se coma na antigüidade, como se coma e, sobre todo, que implicacins tia o consumo de determinados alimentos para os grupos sociais e os individuos”. As, resume, a través da anlise da economa agraria, de rituais como o ���⳾������Dz� grego ou os convivia romanos, do uso dos alimentos como elementos de cohesin ou sancin social, e da estreita relacin entre comida e relixin mediante ofrendas e banquetes rituais, o estudo quixo contribur “a consolidar unha visin complexa e transversal da alimentacin e a comensalidade no mundo antigo”. O equipo da Área de Historia Antiga analizou o papel central de determinados produtos (cereais, vio, carne, peixe, mel ou produtos lcteos) en contextos culturais moi diversos. Estudaron, por exemplo, a funcin do cereal e do pan como marcadores de civilizacin no mundo grego, a importancia simblica e ritual do vio en contextos micénicos, púnicos e romanos ou o papel da carne nos banquetes rituais e polticos. “Estes estudos mostraron que os alimentos actuaban como elementos estruturadores de prcticas sociais, mis al do seu valor nutricional”, apuntan.

Marcador clave de identidade social

Entre as conclusins do proxecto sinlase que as investigacins realizadas puxeron de relevo tanto a persistencia da trada cereal-vide-oliveira como as súas variacins rexionais. “A anlise de contextos como a Galicia romana ou o noroeste peninsular amosou procesos de adaptacin e resistencia aos modelos mediterrneos, permitindo matizar visins excesivamente homoxéneas sobre a dieta antiga e subliar a importancia dos condicionantes ambientais e culturais”, apunta Helena Lpez. A partir do estudo de dietas antigas baseadas en cereais, legumes, verduras e protenas animais, o proxecto xerou reflexins sobre o equilibrio nutricional, a xestin de recursos e a desigualdade no acceso aos alimentos, apuntando a investigadora que “casos como o sistema romano de alimentacin ou as polticas de redistribucin de alimentos permitiron establecer conexins con debates contemporneos sobre nutricin, asistencia social e seguridade alimentaria”. No proxecto abordouse a producin, almacenamento e circulacin de alimentos, analizando redes comerciais, sistemas de redistribucin e polticas de abastecemento. “Casos como o comercio púnico do vio ou a intensificacin produtiva en época romana permitiron vincular alimentacin, economa e poder”, afirma a investigadora.

Un dos resultados mis relevantes do proxecto foi a constatacin de que “a alimentacin funcionou como un marcador clave de identidade social”. As, Helena Lpez sinala que “a anlise de banquetes aristocrticos, comidas ritualizadas ou consumos diferenciados evidenciou como o acceso a determinados alimentos e a forma de consumilos servan para reforzar xerarquas sociais, tanto en contextos palacianos micénicos como na Roma imperial ou a Atenas clsica”. O estudo de banquetes, ���⳾������Dz�, convivia e comidas rituais, engade a historiadora, permitiu comprender estes eventos como espazos de construcin de relacins sociais e polticas. No estudo analizronse tanto banquetes funerarios e relixiosos como celebracins cvicas e domésticas, “amosando como a comensalidade articulaba vnculos entre vivos e mortos, entre comunidades humanas e divindades e entre distintos grupos sociais”. Ademais, no traballo demostrouse que consumir determinados alimentos en contextos concretos tia un forte valor simblico. Segundo explica o equipo investigador, “o consumo ritualizado do vio, a carne ou os alimentos prohibidos permitiu analizar fenmenos como a transgresin, a barbarie, a civilizacin e a identidade cultural”.

O equipo responsable sublia igualmente que no estudo logrouse visibilizar a pluralidade de axentes implicados nos eventos comensais (organizadores, comensais, servidores, músicos, sacerdotes e outros profesionais) e que a anlise de fontes textuais, iconogrficas e arqueolxicas permitiu reconstrur estes espazos como escenarios de interaccin social altamente estruturados. “O proxecto documentou como as normas alimentarias e comensais afectaban de maneira desigual aos distintos grupos sociais. Abordronse cuestins como a segregacin por sexos en banquetes, a alimentacin ritual feminina, a construcin da alteridade a través da dieta (amazonas, brbaros, cnicos) ou o control social exercido mediante a reparticin de alimentos”, comenta Helena Lpez. O equipo da �鶹���� detalla que nas investigacins feitas “avanzouse de maneira significativa na identificacin do papel activo de mulleres, infancia, escravos e outros colectivos nas prcticas alimentarias” destacando especialmente os estudos feitos sobre mulleres imperiais romanas e o seu patrocinio de banquetes públicos, as como as anlises sobre infancia, ama de cra e divindades asociadas nutricin, que “demostraron que a alimentacin poda funcionar como va de influencia social e poltica”.

No marco deste proxecto, celebrouse o encontro cientfico internacional Alimentacin e comensalidade no mundo antigo: prcticas alimentarias e dinmicas sociais, que tivo lugar os das 25 e 26 de setembro de 2025 no campus de Ourense.