�鶹����

A medida que as aldeas foron sendo abandonadas, que os oficios tradicionais se foron perdendo e que a transmisin oral foi substituda pola tecnoloxa, os contos galegos foron tamén quedando no esquecemento. A catedrtica emérita da �鶹���� Camio Noia, leva décadas traballando na súa recollida, catalogacin e divulgacin dun patrimonio oral “riqusimo” pero en perigo de desaparicin. Tras publicar en 2002 Contos galegos de tradicin oral e no 2010 Catlogo tipolxico do conto galego de tradicin oral: clasificacin, antoloxa e bibliografa, desta volta presenta Catalogue of Galician Folktales, un volume que rexistra tipoloxicamente os contos galegos dentro da tradicin oral europea.

O libro, publicado en inglés, foi presentado este xoves na Facultade de Filoloxa e Traducin no marco dunha xornada titulada Os contos galegos alternan cos do mundo, conducida polo profesor Xosé Mª Gmez Clemente e coa participacin do docente da Universidade do Algarve Paulo Correia. Autor de varias antoloxas e catlogos de contos tradicionais portugueses, Correia analizou na súa intervencin como nos diversos pases europeos se comezou a recoller e poer en valor as distintas tradicins de narrativa oral.��

O libro de Camio Noia representa o volume 322 da serie de monogrficos Folklore Fellows' Communications, editada pola rede internacional de folcloristas Folklore Fellows, que na súa web define este monogrfico como “unha obra de referencia para o estudo dos contos de tradicin oral en Galicia e nas reas de lingua galega de Asturias, Len, Zamora e Cceres (Val do Ellas), e constitúe unha valiosa fonte de informacin para aquelas/es investigadoras/es de contos tradicionais internacionais”. Os contos estn ordenados baixo o sistema de ndice ATU (Aarne – Thompson – Uther) recoecido internacionalmente, usa a clasificacin de catlogos rexionais e inclúe novas propostas de catalogacin para etno-textos sen catalogar, coa denominacin Noia.��

Un traballo que se inicia na década de 1990

No acto de presentacin, Noia lembrou como comezou a traballar na recollida e compilacin da tradicin oral na década de 1990, “cando me din conta de que en Galicia non tiamos coleccins de contos populares”, que si existan en Catalua ou Portugal, ademais de noutros pases pioneiros neste eido como os nrdicos ou Alemaa.

A compilacin dos contos, lembra a docente, desenvolveuse ata os anos 2000 coa axuda do seu alumnado e de bolseiros, “facendo un traballo de gravacin de contos xente que anda os recordaba e buscndoos en vellas revistas, libros e antoloxas publicadas”. A partir dese momento, comezaron a constatar que o proceso de transmisin entre xeracins estaba roto, “os netos vivan unha vida urbana e os avs e as avoas ou ben morreran ou ben esqueceran esta tradicin”. A partir desa coleccin de narrativa recollida publicouse en 2002 Contos galegos de tradicin oral e posteriormente comezou o traballo para catalogar estes contos, un proceso que culminara en 2010 coa publicacin do Catlogo tipolxico do conto galego de tradicin oral. O seguinte paso foi este catlogo en inglés, para o que foi preciso realizar un resumo narrativo dos contos, que non se recollen enteiros como si sucede no volume en galego, e a posterior traducin, “unha tarefa que non foi doada, porque utilizan un léxico da oralidade e moita fraseoloxa que non é nada fcil de poer en inglés”. Para estes dous procesos contou co financiamento dos grupos de investigacin GAELT e BiFeGa, aos que trasladou o seu agradecemento, “por iso, este libro é tamén parte do traballo da �鶹����”, institucin que agradeceu “estes anos que me regalou como profesora emérita”.

Respecto deste novo libro, Noia recalca que ten unha estrutura diferente ao catlogo do publicado en galego en 2010. “Neste, poa un conto de modelo de cada tipo, mentres que no inglés, seguindo o que se fai no catlogo internacional The Types of International Folktales (e noutros), poo o argumento do tipo cos motivos esenciais, e nas referencias s versins recollidas s figura a provincia, non o lugar exacto de onde proceden os contos”. Por outra parte, destaca, “nesta edicin corrixn a clasificacin de varios contos e aumentei o número de versins respecto edicin en galego”.��

Facilitar a investigacin e manter viva a tradicin

A finalidade deste catlogo en inglés, apunta a docente, “é manter e reavivar a nosa tradicin narrativa”, con tres obxectivos principais. Por unha banda, espertar interese entre os posuidores do patrimonio literario oral en transmitilo e mantelo; por outra, poer ao alcance dos investigadores galegos material de interese e axudalos nos seus traballos de investigacin relacionados coa antropoloxa, o folclore, a lingüstica ou a socioloxa; e finalmente, dar a coecer internacionalmente a narrativa oral galega, para que o noso folclore sexa valorado e os nosos contos poidan ser includos en catlogos universais e catlogos dos repertorios de outras reas lingüsticas. En definitiva, destaca Noia, “esta obra est especialmente dirixida comunidade investigadora do folclore internacional pero tamén sociedade galega. Gustarame que a sabedora popular contida nas súas pxinas fose a semente que ten froito na revitalizacin da narrativa oral galega. Un mundo imaxinario creado pola fantasa da xente e que forma parte de ns, a nivel global e local. É un patrimonio que nos leva ao mundo rural dos nosos devanceiros - que pode anda ofrécenos a sabedora que contén e que debera facernos compartir sentimentos, afectos e formas de vida comúns”, sinala.

Con todo, a catedrtica non é optimista respecto do futuro dun patrimonio oral que foi “riqusimo” pero que non se recolleu cando estaba activo, é dicir, “cando se estaba transmitindo oralmente de xeracin en xeracin, como fixeron en Portugal, Bretaa, noutras partes de Francia, Catalua, etc”. Como consecuencia, hoxe “est moi minguado” e a capacidade de transmisin oral est “practicamente perdida”, sobre todo “desde que as aldeas quedaron despoboadas e se foron cambiando os modos de vida. A televisin primeiro e agora internet substituu a recepcin de contos dos avs e dos pais. Desapareceron as actividades domésticas onde se contaban contos e mesmo a xente maior das aldeas foinos esquecendo. Desapareceu a realidade e a fantasa que nos transmiten os contos tradicionais e s novas xeracins os vellos contos tradicionais non lles din nada. Con todo, moitos pdense adaptar mundo de hoxe, pois os valores que transmiten continúan sendo necesarios”, conclúe.
��