�鶹����

Hai non moitos anos pensbase que todas as células dun cancro eran xeneticamente idénticas. Os últimos avances tecnolxicos demostraron que isto non é as. Agora sbese que dentro dun mesmo cancro existen distintas familias de células que comparten algunhas mutacins, pero que súa vez tamén presentan outras mutacins especficas. “En definitiva, dentro dun cancro existen varios cancros que tratar”, resume Lorenzo Melchor, un dos relatores do seminario sobre xenmica do cancro organizado polo Instituto de ���Ա�����پ����������� Biomédica (IBI) no marco do proxecto Biocaps e coordinado polo catedrtico David Posada, investigador da rea de Novas Ferramentas de Diagnstico e Terapia de Biocaps. Os cientficos procedentes de centros espaois e britnicos reunidos esta ma en Vigo coinciden en que as tecnoloxas de secuenciacin xenmica son as ferramentas idneas para desentraar esa complexa rede de células e mutacins que é diferente en cada tipo de cancro e en cada paciente. A súa futura aplicacin no diagnstico e o tratamento permitir a abordaxe personalizada que requiren as doenzas orixinadas por tumores.

Isto ser posible porque as tecnoloxas de secuenciacin permiten estudar en detalle o xenoma das células cancerosas. Dado que o cancro é en realidade un conxunto de enfermidades xenmicas, poder ver en cada paciente que cambios son responsables da enfermidade é clave. Nunha acertada analoxa, Javier Ferreiro, coordinador do nodo de anlise de datos xenmicos do UCL Cancer Institute (Londres), afirma que “se loitar contra o cancro fose unha partida de naipes, secuenciar o xenoma de cada cancro sera como botarlle unha ollada s cartas que ten o adversario”. Entender as causas de cada cancro e como puido zafarse dos mecanismos de control que existen nas nosas células é agora o gran reto da comunidade biomédica. No caso de Ferreiro, el e o seu equipo estn centrados na leucemia e utilizan as técnicas de secuenciacin xenmica para observar as células tumorais e, sobre todo, cales son as resistentes aos tratamentos existentes.

Eses mecanismos de resistencia aos antitumorais son un dos grandes cabalos de batalla dos cientficos. Sbeo ben Ignacio Varela, do Instituto de Biomedicina e Biotecnoloxa de Cantabria, que estuda a heteroxeneidade intratumoral, termo que define a presenza de diversas poboacins celulares xeneticamente distintas dentro dun mesmo tumor. Observaron que estas poboacins se relacionan entre elas formando un ecosistema en constante evolucin, onde as poboacins mis eficientes sobreviven e dominan o territorio, mentres que as menos eficientes quedan relegadas a rexins concretas do tumor. “Con todo, viuse que estas últimas probablemente sexan as responsables da xeracin da metstase ou as mis resistentes aos tratamentos. En caso de ser as, estas poboacins minoritarias, mis difciles de atopar e de estudar, son as mis perigosas para a vida do paciente”, explica Varela.

En opinin deste investigador, a aplicacin das tecnoloxas de secuenciacin do xenoma abordaxe do cancro na prctica clnica ser determinante para desear a estratexia terapéutica que presenta mis posibilidades de éxito para cada paciente en particular e mellorar moi significativamente a súa resposta aos tratamentos. “Por unha banda, permiten estudar todo o ADN do paciente e descubrir as rexins ou alteracins novas que poden ter transcendencia en cada caso concreto. Por outra, ofrecen moita maior sensibilidade, coa posibilidade de detectar respostas diferentes ao tratamento en diferentes zonas do tumor”, destaca.

Darwin e a seleccin do cancro

Desde o Institute of Cancer Research, Lorenzo Melchor ensaia un enfoque innovador sobre a investigacin do cancro aplicando a Teora da Seleccin de Charles Darwin para resolver preguntas sobre a orixe, o desenvolvemento e a evolucin desta enfermidade. En concreto, el e o seu equipo estn centrados no mieloma ou cancro de medula sea, que se caracteriza polo crecemento incontrolado e a disfuncin das células plasmticas, as nosas fbricas de anticorpos. Neste momento trtase dun cancro incurable, cunha resposta positiva de moitos pacientes ao tratamento nunha etapa inicial, pero cun posterior cadro de resistencia que fai incontrolable a súa evolucin.

“Nos últimos catro anos demostramos que o mieloma múltiple dun paciente ten polo menos entre catro e cinco familias de células tumorais e vimos que responden de forma diferente ao tratamento”, expn. A identificacin e estudo das que son resistentes ao efecto dos frmacos e que, por tanto, conducen recada do paciente é agora o obxectivo prioritario. “Queda moito por dilucidar”, apunta.

Colaboracin e multidisciplinaridade

José Manuel Tubo, da Universidade de Cambridge, explicou o papel da iniciativa PanCancer, un esforzo internacional no que participan centos de cientficos de decenas de pases e que est promovido polos dous consorcios mis importantes do mundo dedicados xenmica do cancro: o Consorcio Internacional do Cancro (ICGC) e o Atlas do Xenoma do Cancro (TCGA). “Trtase dun dos desafos mis interesantes na investigacin sobre esta enfermidade no mundo. En menos de dous anos pretendemos identificar todas as mutacins xenéticas presentes en mis de 2.000 xenomas do cancro”, explica.

“A mia contribucin a esta iniciativa é a anlise das variantes estruturais do cancro, é dicir, o estudo daquelas mutacins que afectan a grandes segmentos dos cromosomas”, especifica. O éxito desta gran aposta bautizada co nome de PanCancer radica na colaboracin entre investigadores expertos en diferentes reas de coecemento (bilogos, matemticos, fsicos, etc.) e na posta en común dos datos xerados, o que permitir contar cunha gran base de coecemento integrado sobre múltiples tipoloxas de cancro e, en consecuencia, un avance mis rpido e eficiente dos traballos de investigacin.