�鶹����

Hai libros que contan a historia de nenas libres e rebeldes, como Pipi Mediaslongas, pero tamén hai libros sobre o ideal feminino da época franquista como Flora. Hai literatura infantil clsica, como a dos irmns Grimm, pero tamén hai historias que van mis al do estndar europeo ou occidental. E é que os contos son historias que viaxan, que estn presentes en todas as culturas e épocas, ben dende a oralidade, ben dende as pxinas dos libros. Esa dimensin universal é a que trata de abarcar a profesora de Belas Artes Silvia Garca a través da mostra Contos e Pases que se pode visitar na sede viguesa da Deputacin de Pontevedra ata o 15 de xuo.

A exposicin non ten un obxectivo académico nin historicista, explica a comisaria, senn que pretende “que valoremos esa parte do noso patrimonio, as historias, os libros, os contos que se transmiten grazas oralidade e, ao mesmo tempo, propn distintos fos, posibles lecturas que se desvelan cos itinerarios pola exposicin”. As, por exemplo, pdense explorar as relacins entre os distintos pases e comprobar como o colonialismo, a emigracin e o exilio fixeron que as historias e os seus personaxes viaxasen coas persoas. A mostra serve tamén para revisar, como as cuestins de xénero, as tradicins ou os patrns de comportamento estn presentes nos contos.

As, as e os visitantes podern atopar non s os contos clsicos da vella Europa, senn contos da tradicin soviética, libros fineses, israels ou suramericanos, as como estadounidenses ou britnicos, deixando tamén espazo para propostas galegas, como a revista As roladas, unha iniciativa pioneira de Ramn Cabanillas da que se publicaron dous números en 1922. Os exemplares forman parte da propia coleccin da profesora Garca, unha compilacin que, segundo explica, “foi enriquecéndose coas viaxes, cos descubrimentos en mercados e libreras de vello de distintas partes do mundo”.

Minoras e maioras pouco representadas

O percorrido pola mostra permite comprobar como na literatura infantil e xuvenil existe “unha sobrerrepresentacin de narracins protagonizadas por nenos brancos”, mentres que algunhas minoras e mesmo algunhas maioras, como os habitantes do continente africano ou de Sudamérica, teen un papel secundario. Esta visin, destaca Garca, é consecuencia do “noso eurocentrismo académico” e o descoecemento xeneralizado sobre “a realidade editorial en pases tan importantes como China ou India”.

Neste sentido, Garca lembra que moitos dos contos e historias “foron adaptados para o público infantil e xuvenil no noso contexto occidental e europeo a finais do s XVIII, cando se produciu, coa Ilustracin, un cambio de paradigma da mirada dos adultos sobre a infancia”. Os contos e as historias estendéronse entre as familias de clase alta e a burguesa, nunha sociedade cun elevado ndice de analfabetismo na clase obreira e, polo tanto, “os libros non foron un artigo de primeira necesidade, senn un agasallo valioso e valorado”. Deste modo, o contexto social e poltico fltrase como unha capa mis de significado nas publicacins infants, “e podemos rastrexar a lectura sobre a outredade e o exotismo, nas historias ambientadas no mundo oriental, nos estereotipos arredor do salvaxe (como as historias que xurdiron a partir do Robinson Crusoe de Daniel Defoe) ou nos estereotipos que ocultan unha realidade múltiple e diversa como a do continente africano”. As, na exposicin poden verse volumes que reflicte o pasado imperial dalgúns pases, que espallaron a súa cultura en forma de libros como unha faceta mis do colonialismo en África e na India.��

Estereotipos de xénero

A mostra tamén aborda as cuestins de xénero a través dos libros, con historias dirixidas educacin das nenas, nas que se fai fincapé na docilidade e se fomentan os estereotipos de “nenas boas e caladas”, predominantes na etapa franquista. E é que como explica a comisaria da mostra, dende as institucins do Estado impulsbanse “historias sentimentais de sacrificio feminino”, como as escritas polo sacerdote catlico alemn Christoph von Schmid, Mara o el cestillo de flores, e Xenoveva de Bravante, adaptacin dunha lenda medieval. Outro aspecto no que se insista nesta etapa era a obediencia aos adultos, sendo un dos exemplos mis populares Juanito, libro escrito orixinalmente en italiano por L.A. Parravicini, no que se recollen a multitude de desgracias que desencadean as accins dun neno desobediente.��

Fronte a estas historias de submisin feminina estaba o contrarrelato de nenas independentes e rebeldes como Pipi Mediaslongas, �Ѳ��ٴDz԰쾱�� ou Alicia no pas das marabillas, este último “un caso moi singular na historia da literatura infantil”, que son quen de darlle a volta s convencins sociais.

Emigracin e Galicia

Outro aspecto que se aborda nesta mostra é a relacin da literatura espaola e galega con outros pases, coma a de Galicia con Cuba a través da escritora Anisia Miranda, filla de emigrantes galegos e autora de Os contos do Compay Grilo. Esta historia sitúase en Cuba e para facilitar a comprensin, o conto inclúe ao final un glosario coa explicacin en galego do vocabulario cubano. Este libro, explica Silvia Garca, foi editado pola editorial O Castro, impulsada por Isaac Daz Pardo e Luis Seoane, “o que nos conecta co esforzo dos emigrantes e exiliados galegos por promover o patrimonio e a cultura galega”.��

De feito, lembra a comisaria, xa a comezos do século XX as Irmandades da Fala e o grupo Ns tentaron comezar a albiscar unha literatura infantil en galego, xunto con outras iniciativas enfocadas a educacin como as Escolas do Insio Galego. Pero tras a Guerra Civil e a ditadura, non foi ata a década de 1970 cando as publicacins infants en galego comezaron a desenvolverse e comercializarse dun xeito xeneralizado. Algúns destes libros estn presentes na mostra, que se poder visitar ata o 15 de xuo.

Visitas didcticas

Como complemento exposicin, estanse a levar a cabo visitas didcticas concertadas co Servizo de Cultura da Deputacin e dirixidas principalmente a escolares. O obxectivo é achegalos construcin e difusin dos contos e s súas implicacins polticas, sociais e culturais. A partir dun formato distendido que engloba dinmicas e prcticas participativas, exploran como viaxan as historias e descobren a capacidade dos contos para revisar diferentes temticas.

��