�鶹����

Indagar sobre a riqueza da cultura oral galega que fai alusin auga e no tratamento que se fai en educacin deste patrimonio simblico co obxectivo último de contribur súa supervivencia. Este foi o obxectivo que se propuxo o egresado de Educacin Primaria Rafael Adalid na súa tese de doutoramento, dirixida polo profesor Xosé Manuel Cid e presentada este ano na Facultade de Educacin e Traballo Social do campus de Ourense baixo o ttulo A mitoloxa galega relacionada coa auga. Anlise de contido e aproveitamento como recurso en educacin.

Segundo explica o xa doutor pola �鶹����, “os contos, lendas e mitos da tradicin oral son unha temtica que sempre me gustou e ocorréuseme a idea de empregala a nivel educativo, creando propostas para frear a súa perda”. O estudo, detalla, parte “do encadramento da transmisin oral dentro do patrimonio cultural inmaterial establecido pola Unesco, posibilitando o estudo terico sobre os contos, lendas e mitos transmitidos de forma oral e analizando as caractersticas e as perdas que se reflicten neles”. Na tese, comenta o seu autor, investiga as crenzas, misticismo e supersticins dos elementos da natureza, mostrando especial atencin auga, da que se recollen historias, identifcanse personaxes mitolxicos e establécense paralelismos con “culturas precursoras galega e con outras prximas xeograficamente”. Por último, o traballo céntrase nos beneficios que pode achegar esta tradicin oral s novas xeracins facendo propostas de aplicacin nos centros de ensino como ferramenta educativa.

A metodoloxa empregada no estudo foi etnogrfica, recorrendo observacin participante, realizacin de 30 entrevistas e anlise de documentos. Anda que abrangue o conxunto de Galicia, o traballo presta especial atencin provincia de Ourense, facendo un estudo en diferentes comarcas ourenss das historias mis representativas. Ao longo da tese, o autor analiza contos, lendas e mitos de diferentes concellos, desde os relacionados coas augas termais da cidade de Ourenes ata os que identifican o ro Limia co ro do esquecemento ou os que falan do xurdimento da fonte de Santa Maria de Augas Santas, en Allariz, trala decapitacin da filla dun gobernante romano abandoada pola súa crenza no cristianismo. Durante o proceso de realizacin do estudo, indica Rafael Adalid, "resaltamos o carcter mstico da auga na cultura galega, xa levado a cabo por diversos autores" e "contamos historias que percorren a provincia ourens". Froito deste traballo indica como se aprecia que “na crenza popular da nosa terra e de outros pases, a auga é capaz de curar, limpar, producir a fertilidade e purificar. Forma parte anda de diversos ritos, como o da noite de San Xon”. Lavandeiras, mouras, sereas, réptiles, demos e moitos outros personaxes protagonizan as historias orais relacionadas coa auga abordadas nesta tese de doutoramento.

Propostas didcticas

A indagacin destes contos, lendas e mitos leva ao investigador a achegarse tamén súa relacin con outras xeografas e culturas, como a celta ou a romana. “A auga, en certas localizacins consideradas célticas, preséntanse par de Galicia como fecundante, como co ritual do bao das nove olas. É capaz de propiciar curacins, eliminar impurezas, purificar o corpo, a alma e mesmo a existencia de certos ritos con estes elementos son descritos: hai afluentes, arroios e ros onde se producan e producen certos rituais, algúns dos cales estn tamén marcados pola influencia da relixin e a cristianizacin do lugar”, comenta Rafael Adalid. Ademais, engade, en Galicia “proliferan moitos restos sobre a auga en relacin expansin dos romanos. Ourense, Bande... son algúns dos moitos exemplos da influencia grecorromana, augas que daran lugar a lendas coma a do ro Lethes, onde asistimos contemplacin imaxinada do toque mxico da auga, capaz de instaurar o esquecemento”.

Da anlise desta mitoloxa, o autor tamén destaca como “as zonas limtrofes con Galicia gardan un compartimento cultural alto con ela" e indica que estes paralelismos da tradicin oral que se dan con outros sitios "podera ser por causa de orixes comúns, ao espazo fsico común, a unha raz cultural común ou variabilidade dos lmites de Galicia ao longo da historia, existindo unha serie de arquetipos comúns non s en Galicia senn tamén en todo o universo".

A tese inclúe igualmente un traballo didctico no que se empregan “as figuras mticas como fos condutores das diversas unidades propostas, para as conseguir a aprendizaxe deseada en cada unha”. Esta proposta educativa, comenta o seu autor, est formada por 15 unidades didcticas e “marca unha lia de traballo nas aulas e fra delas, que vai mis al do establecido no decreto educativo galego de educacin primaria e que pode servir de recurso ao profesorado, familias e demais axentes educativos para ralentizar a perda de tradicins culturais que encerran un gran potencial educativo para as novas xeracins, capaz de activar a memoria dos maiores e da comunidade”.