Diario da 鶹
Da man do investigador Haritz Ayarza, do Future Oceans Lab, no marco do proxecto SOST-Erizo
O CIM-鶹 alase coas confraras para crear unha ferramenta dixital que mellora a sostibilidade da pesqueira do ourizo de mar
Permite identificar riscos que afectan ao futuro deste recurso, actualmente en situacin crtica
Da man do investigador Haritz Ayarza, do Future Oceans Lab, no marco do proxecto SOST-Erizo
Esta ferramenta foi xerada mediante un proceso de co-creacin con pescadores e confraras
A ferramenta permite identificar riscos que afectan ao futuro deste recurso
pesqueira do ourizo de mar é unha das mis importantes do litoral galego, pero tamén unha das mis vulnerables
O CIM-鶹 alase coas confraras para crear unha ferramenta dixital que mellora a sostibilidade da pesqueira do ourizo de mar. O autor principal do é oinvestigador do grupo do da 鶹 Haritz Ayarza,que deseou o primeiro ndice integral de sostibilidade para avaliar a pesqueira artesanal do ourizo de mar en Galicia. Esta ferramenta, xerada mediante un proceso de co-creacin con pescadores e confraras, permite identificar riscos ecolxicos, sociais, econmicos e de gobernanza que afectan ao futuro deste recurso, que se atopa actualmente en situacin crtica.
O desenvolvemento do ndice forma parte do proxecto SOST-Erizo, promovido polo programa Redemar da Xunta de Galicia, que fomenta a colaboracin entre o sector pesqueiro e os organismos cientficos galegos para compartir coecementos, identificar necesidades e buscar solucins conxuntas aos retos do sector.
A pesqueira do ourizo de mar é unha das mis importantes do litoral galego, pero tamén unha das mis vulnerables, xa que, como explica Haritz Ayarza, “atravesa un momento crtico, con sinais claros de sobreexplotacin e unha gran dependencia econmica do recurso”. Por este motivo, o investigador do CIM (centro que forma parte da Rede Cigus) considera que “exista unha clara necesidade de contar con ferramentas especficas que permitisen avaliar a súa sostibilidade de forma integrada. O noso obxectivo era cubrir este baleiro, promover novas formas de colaboracin entre pescadores, cientficos e administracin e ofrecer un instrumento adaptado realidade galega que apoiase a toma de decisins e anticipase riscos”.
Xunto con Ayarza, asinan o estudoElena Ojea, Julia Ameneiro e Juan Bueno-Pardo, do Future Oceans Lab, xunto con Iratxe Rubio e Elena Fontn, deMareira Bizi Sociedade Cooperativa Galega ePedro Cuas, do Centro de Աپs Marias, CIMA.
Identificar riscos mediante un proceso de co-creacin
O ndice desenvolveuse mediante un proceso participativo con dúas confraras, unha do norte e outra do sur de Galicia, a través de catro obradoiros de traballo. Os pescadores actuaron como socios do proxecto e participaron activamente na seleccin, definicin e validacin dos 19 indicadores que compoen a ferramenta.
Durante o proceso, o sector achegou o seu coecemento ecolxico local, revisou a proposta cientfica inicial e contribuu a orientar as decisins metodolxicas. Ademais, os participantes probaron os resultados mediante unha aplicacin dixital interactiva. “Os pescadores non s achegaron informacin, senn que orientaron as decisins metodolxicas e axudaron a garantir que o ndice reflectise fielmente a realidade do da a da da pesqueira”, sublia Haritz Ayarza.
O estudo mostra que a sostibilidade da pesqueira depende de moitos mis factores que a abundancia do ourizo. “Entre os principais riscos detectados atpanse un declive significativo do recurso percibido de forma xeneralizada e a elevada presin extractiva asociada demanda comercial. Tamén se atoparon debilidades de gobernanza, especialmente en aspectos como a participacin en decisins e a coordinacin dentro das confraras, as como conflitos internos entre colectivos que afectan cohesin do sector e desigualdades de xénero que dificultan a capacidade de adaptacin das mariscadoras”, afirma Haritz Ayarza. “Unha das sorpresas mis relevantes foi comprobar que a dimensin de gobernanza explicaba mis diferenzas entre confraras que os factores ecolxicos”.
Unha ferramenta transferible para mellorar a xestin pesqueira
O ndice permite avaliar de forma integrada a situacin dunha pesqueira artesanal e priorizar accins de mellora. O seu deseo dixital e participativo facilita o seu uso na revisin de plans de explotacin, na monitorizacin de cambios ecolxicos e socioeconmicos, na identificacin de tensins internas ou desigualdades emerxentes, as como no fomento do dilogo entre administracin, sector e comunidade cientfica. A ferramenta é facilmente adaptable a outras pesqueiras artesanais de Galicia e a territorios con caractersticas similares. “Mis al do ndice en si, o proceso participativo permitiu fomentar o dilogo, a confianza e unha comprensin compartida entre pescadores e xestores. Isto demostra que os ndices participativos poden servir tanto para xerar avaliacins significativas como para fortalecer a colaboracin”, detalla Ayarza.
O estudo tamén sublia o valor do coecemento ecolxico local e a necesidade de procesos colaborativos continuados para mellorar a xestin pesqueira. “A co-creacin non s fai mellores ferramentas, tamén mellora a confianza e a gobernanza. A presenza continuada, a transparencia e a reciprocidade son esenciais para avanzar cara unha xestin mis xusta e sostible”.
Este traballo tamén ofrece aprendizaxes fundamentais para futuras iniciativas de xestin sostible. Concretamente, evidencia que o coecemento ecolxico local é fundamental para comprender correctamente o funcionamento do ecosistema e que a participacin activa do sector aumenta a lexitimidade das ferramentas, facilitando a súa adopcin real. Ademais, os procesos colaborativos permiten visibilizar desigualdades internas, tensins histricas e necesidades do sector que doutro modo pasaran desapercibidas. En definitiva, a confianza s se constrúe mediante presenza continuada, transparencia e reciprocidade, e non se alcanza con proxectos puntuais.