Â鶹¹û¶³

Un equipo internacional formado por astrnomos e astrnomas de todo o mundo no marco da misin Gaia acaba de . A súa investigacin foi publicada este martes pola revista e est asinada por 300 investigadores e investigadoras de pases como Alemaa, Austria, Bélxica, Finlandia, Francia, Italia, Suecia, Chile, Australia e tamén Espaa. En concreto, a Ìýcatedrtica do Departamento de Fsica Aplica da Â鶹¹û¶³ e investigadora do Instituto de Fsica e Ciencias Aeroespaciais Ana Ulla é unha das asinantes do artigo, que ten como autor principal a Pasquale Panuzzo. Ìý

O buraco negro, que o equipo cientfico define como un “xigante durmido", foi descuberto cando revisaban as observacins de Gaia de cara publicacin dun novo catlogo de datos. "Ninguén agardaba atopar un buraco negro de gran masa axexando preto e que non tivese sido detectado ata agora", destaca Pasquale Panuzzo, membro da misin Gaia e astrnomo do Observatorio de Pars, que forma parte do Centro Nacional de ±õ²Ô±¹±ð²õ³Ù¾±²µ²¹³¦¾±²Ô Cientfica de Francia (CNRS). "Este é o tipo de descubrimento que fas unha vez na túa carreira investigadora", engade.

Bautizado como Gaia BH3 o BH3, atpase na constelacin de Aquila, a menos de 2000 anos luz da Terra, o que o converte no segundo buraco negro coecido mis prximo Terra.Ìý

Un descubrimento inesperado

No proceso de revisin das observacins de Gaia, un do equipos fixou a súa atencin nunha vella estrela xigante na constelacin de Aquila, a unha distancia de 1926 anos luz da Terra. Ao analizar en detalle a oscilacin da súa traxectoria, decatronse de que estaba atrapada nun movemento orbital cun buraco negro inactivo de masa excepcionalmente alta, aproximadamente 33 veces a do Sol. Para confirmar o descubrimento, o equipo de Gaia empregou datos de observatorios terrestres, includo o instrumento UVES (Ultraviolet and Visual Echelle Spectrograph) del VLT do Observatorio Europeo Austral, localizado no deserto de Atacama, en Chile. Estas observacins revelaron propiedades clave da estrela compaeira, o que, xunto cos datos de Gaia, permitiu ao equipo medir con precisin a masa de BH3.

Esta é a primeira vez que se detecta un buraco negro de orixe estelar deste tamao dentro da Va Lctea, xa que ata agora os buracos negros deste tipo s se tian observado en galaxias moi distantes, polo que este descubrimento, destacan a e os cientficos, desafa a comprensin de como se desenvolven e evolucionan as estrelas masivas. Precisamente por este carcter excepcional e pola natureza única do descubrimento, se decidiu “publicar este artigo baseado en datos preliminares antes da prxima entrega de datos de Gaia", Ìýcomo explica a coautora Elisabetta Caffau, tamén membro de Gaia e do CNRS Observatorio de Pars. A cientfica engade que o feito de que os datos estean dispoibles permitir a outros membros da comunidade astronmica comezar a estudar este buraco de xeito inmediato, sen ter que agardar publicacin completa dos datos, prevista, como moi pronto, para finais de 2025.

Terceiro buraco negro inactivo atopado con Gaia

Este é o terceiro buraco negro inactivo atopado con Gaia e, como destaca Pasquale Panuzzo, "ata agora, os buracos deste tamao s tian sido detectados en galaxias distantes mediante a colaboracin LIGO-Virgo-KAGRA, grazas a observacins de ondas gravitacionais". A masa promedio dos buracos negros coecidos de orixe estelar (os que se forman a partir do colapso de estrelas masivas) na Va Lctea é de arredor de 10 veces a masa do Sol. Ata agora o récord de peso corresponda a Cygnus X-1, que s alcanza 21 masas solares.

Por iso, para Carole Mundell, directora de Ciencia da ESA, “é impresionante ver o impacto transformador que Gaia est tendo na astronoma e a astrofsica", xa que “os seus descubrimentos van moito mis al do propsito orixinal da misin, que é crear un mapa multidimensional extraordinariamente preciso de mis de mil millns de estrelas en toda a Va Lctea".

En total, son 450 persoas de 25 pases as que estn implicadas en Gaia, e os catlogos xa presentados deron lugar publicacin de mis de 10.000 artigos cientficos e 128 teses de doutoramento.Ìý

Na procura da orixe dos buracos negros

Como destacan dende Gaia, a comunidade cientfica enfrntase ao reto urxente de explicar a orixe de buracos negros do tamao de Gaia BH3, xa que a comprensin actual de como evolucionan e morren as estrelas masivas non explica como xurdiron este tipo de buracos. A maiora das teoras sosteen que, a medida que envellecen, as estrelas masivas lazan unha parte considerable do seu material a través de ventos poderosos; en última instancia, son parcialmente lanzadas ao espazo cando explotan como supernovas. O que queda do seu núcleo contrese anda mis para converterse nunha estrela de neutrns ou un buraco negro, dependendo da súa masa. Pero os núcleos o suficientemente grandes como para acabar converténdose en buracos negros de 30 veces a masa do Sol son moi difciles de explicar. Non obstante, unha pista para resolver este enigma pode estar moi preto de Gaia BH3.
Ìý