�鶹����

“Non podemos esquecer por mis tempo a unha autora que foi quizais a representante mis auténtica da novela de vangarda” e cuxo empeo no “oficio de pensar” deixou un “legado ensastico de extraordinaria riqueza”. As expn Ana Bande, bibliotecaria da Facultade de Filoloxa e Traducin da �鶹����, a importancia de reivindicar a figura de Rosa Chacel, escritora da xeracin do 27 arredor da cal centra o seu traballo investigador.

“Dende que traballo como bibliotecaria na �鶹���� compaxino o traballo de apoio docencia e investigacin facilitando acceso a ferramentas informativas variadas coa investigacin sobre Rosa Chacel”, comenta Ana Bande, licenciada en Xeografa e Historia. A investigacin dende fra do mbito académico, sinala, “é moi difcil”, pois “non estar nun grupo de investigacin nin pertencer ao cadro de persoal docente é un atranco para poder afrontar unha investigacin ambiciosa que precisa financiacin e tempo importante”, dificultades que non lle impiden porén desenvolver o seu traballo arredor da escritora vallisoletana. 

O seu interese pola obra de Rosa Chacel (Valladolid, 1898-Madrid, 1994), indica, comezou partir do estudo da súa novela Memorias de Leticia Valle. “Cando elixn esta obra para analizala nun club de lectura non poda imaxinar a complexidade da novela nin a rigorosidade e beleza deste texto”, comenta Ana Bande. A “teima chaceliana por sabotear calquera posibilidade de previsibilidade na narracin, que fai tan atractiva como difcil a súa obra”, sinala, “funcionou como un reto para min e non parei ata determinar o significado desta magnfica novela”. Nela, apunta, descbrese como “a narrativa de Chacel ten un fondo filosfico que permite afondar na complexidade interior do ser humano dun xeito comparable ao de Virginia Woolf ou Iris Murdoch, por exemplo”. 

A muller

Segundo explica esta bibliotecaria da Facultade de Filoloxa e Traducin, foi a profesora de literatura Mara Jesús Faria a que incentivou este interese por Rosa Chacel, destacando como a súa “confianza no meu traballo foi a que fixo posible todo o camio que teo percorrido na investigacin sobre ela ata agora”. Froito deste interese, Ana Bande realizou a súa primeira investigacin sobre a escritora vallisoletana, publicada nun artigo titulado Rosa Chacel y sus posibilidades na Revista de Escritoras Ibéricas en 2016. Nesta investigacin, Bande afondou na conferencia La mujer y sus posibilidades, impartida por Chacel no Ateneo de Madrid en 1921, cando tia 23 anos. “Lamentablemente o texto da conferencia perdeuse pero quedou a noticia como testemua da que quizais foi a maior preocupacin vital e intelectual da autora: o tema da muller e a relacin entre os sexos, ao que dedicara moitos dos seus mellores ensaios”, comenta a investigadora. Sobre esta cuestin, Ana Bande apunta como “sorprendeume moito sempre a anticipacin e rigor con que Chacel abordou o tema da muller nun contexto totalmente desfavorable. Non esquezamos que o mundo cientfico dos anos 20 e 30 empebase en demostrar a inferioridade biolxica da muller, logo da revolucin que provocou a aparicin das primeiras reivindicacins feministas”.

Na temtica relacionada coa muller, Ana Bande pon en relevo na traxectoria de Rosa Chacel o ensaio que publicou en Revista de Occidente en 1931 titulado Esquema de los problemas actuales y prcticos del amor. Sobre el, a investigadora interveu no Congreso internacional El exilio filosfico e intelectual espaol de 1939, ochenta aos después, celebrado o pasado mes de setembro na Universidad de Salamanca. Desta obra da escritora, Bande salienta “o xeito tan absolutamente atrevido para a época no que a autora desacredita as teses misxinas que sobre a muller publicaban os intelectuais mis respectados en Europa”. As, sublia, nese ensaio Chacel rebate con autoridade as ideas sobre a muller de Carl Jung e George Simmel e indirectamente as de Ortega y Gasset, xa que se trataba dos dous mentores do seu mestre, apoindose nas teoras sobre o esprito do filsofo Max Scheler. “A propia existencia deste ensaio, o feito de que Ortega llo publicase na revista mis prestixiosa de Espaa, indica a certeza que o filsofo tia da rigorosidade de pensamento de Chacel”, indica a bibliotecaria da �鶹����. 

A súa relevancia

Na literatura, detalla Ana Bande, lémbrase xeracin do 27 case exclusivamente pola poesa, pero “Chacel representa a renovacin da novela adaptndose, dende a súa absoluta liberdade creadora, aos presupostos europeos mis vangardistas”. É preciso, recalca, “estudar a súa obra novelstica dende estes presupostos, e valorala como merece porque valorala é valorar a nosa literatura e o noso pensamento”. Igualmente sublia a investigadora como os contos “metafsicos” de Chacel, a narrativa breve, “constitúen un orixinal traballo, tan destacable pola súa perfeccin formal como polo seu inquietante contido”.

A relacin da obra de Rosa Chacel coa de autores europeos como James Joyce é outro aspecto subliado por Ana Bande. “A temper lectura de Joyce fixo que Chacel compuxese unha obra tan contempornea como Estacin. Ida y vuelta, un texto tan descoecido como desconcertantemente contemporneo que non foi comprendido na súa época e que ser o embrin dunha magna obra, La sinrazn, cuxa riqueza anda est por descubrir na nosa contorna”, indica. Ademais desta influencia, respecto relacin con outros autores, Ana Bande lembra como no arquivo da escritora depositado na Fundacin Jorge Guillén de Valladolid custdiase a súa correspondencia “riqusima” con personalidades tan relevantes para a cultura como Ana Mara Moix, Pere Gimferrer, Juan Pedro Quionero, “aos que lle debemos a recuperacin da obra chaceliana en Espaa nos tempos da ditadura”, Juan Gil Albert, Nikos Kazantzakis, Mximo José Khan, Gregorio Priego e Mara Zambrano. 

A pesar desta relevancia, Ana Bande recalca como “non houbo en Espaa toda a investigacin académica que a obra filosfica e literaria desta autora merece, de xeito que a da de hoxe a mellor investigacin sobre Chacel  procede do mbito anglosaxn”. Por iso, indica, e tendo en conta como “hoxe en da teo contacto coas mellores estudosas da súa obra e tamén co amigos de Rosa”, “tia en proxecto abordar unha biografa que recollese testemuas que anda son voces directas que falan dende un contacto real coa autora”. Outra lia de investigacin prevista pola investigadora é “o papel importantsimo e absolutamente descoecido de Rosa Chacel como intelectual e pensadora poltica no momento da Guerra Civil”. 

“Temos que traballar para que a obra de Rosa Chacel chegue a mis xente por moitsimas razns”, comenta Ana Bande. As, subliando o respecto palabra da escritora estudada, a bibliotecaria sinala como “hoxe mis que nunca temos que recuperar ese mpeto na procura da verdade, da beleza e da piedade (hoxe diramos empata) que fai posible e amable a existencia”. A estes elementos a investigadora engade “a riqueza do pensamento chaceliano, as posibilidades que se atopan nos seus textos, porque tratou unha gama amplsima de temas e xéneros, sempre dende unha pureza de pensamento que nos brinda posibilidades sempre suxestivas de reflexin”.