�鶹����

Os coidados informais en Galicia equivalen a 491,35 millns de horas anuais e o seu valor monetario sitúase en arredor de 5500 millns de euros ao ano. Estes son algúns dos datos recollidos no estudo . O documento, realizado no marco do proxecto Iberlongeva coa participacin da �鶹����, foi presentado este xoves no campus de Ourense.

Iberlongeva é un proxecto transfronteirizo entre Espaa e Portugal centrado na lonxevidade saudable e a prevencin da fraxilidade e est financiado no marco do Programa Interreg VI-A Espaa–Portugal (Poctep 2021–2027) e fondos Feder da Unin Europea cunha axuda de 1,7 millns de euros. Est impulsado pola �鶹����, a Universidad de Salamanca e o Instituto Politécnico de Bragança e coordinado polo Centro Internacional sobre o Envellecemento (Cenie). Por parte da �鶹���� participa un equipo formado por persoal docente e investigador da Escola Superior de Enxeara Informtica, a Facultade de Dereito, a Facultade de Educacin e Traballo Social e a Escola Universitaria de Enfermara. O estudo foi dirixido por Ignacio Álvarez e Jorge Ux, profesores titulares de Economa Aplicada na Universidad Complutense de Madrid.

Déficits na cobertura real de coidados

O informe presentado, indican os seus responsables, “analiza se Espaa garante de forma efectiva o dereito a recibir coidados cando unha persoa os necesita, especialmente en situacins de dependencia, envellecemento ou perda de autonoma”. Para iso, examina o funcionamento do Sistema para a Autonoma e Atencin Dependencia, SAAD, a suficiencia dos apoios públicos, o peso do coidado informal e o impacto econmico de reforzar as polticas de coidados de longa duracin. Ademais, inclúe unha lectura territorial especfica para Galicia baixo o ttulo Claves para Galicia: dereito, territorio e futuro. “No caso galego, o estudo identifica unha realidade especialmente esixente: o 26,9% da poboacin de Galicia ten 65 anos ou mis, fronte ao 20,7% da media espaola. Ademais, o 98% das persoas con discapacidade que reciben coidados no seu fogar e o 96% das persoas con dependencia recoecida reciben algún tipo de coidado informal”, recolle o documento. 

Segundo o estudo, os coidados informais en Galicia equivalen a 491,35 millns de horas anuais e o seu valor monetario sitúase entre 4227 e 5495 millns de euros ao ano, segundo os diferentes escenarios de clculo utilizados. “Estes datos evidencian que unha parte esencial do benestar en Galicia segue dependendo do traballo non remunerado, principalmente familiar, que sostén o sistema sen suficiente recoecemento social, laboral e econmico”, apunta o equipo investigador. 

No documento sinlase que “Galicia presenta indicadores administrativos favorables, pero mantén importantes déficits na cobertura real de coidados”. As, detllase, a comunidade reduciu o chamado “limbo da dependencia” ata o 0,5% en 2025, fronte ao 36% rexistrado en 2015, situndose moi por debaixo da media nacional, que é do 6,3%. Con todo, o tempo medio de acceso s prestacins segue sendo elevado segundo recolle o informe, con 329 das de espera, unha cifra prxima media estatal e afastada de comunidades como o Pas Vasco ou Castela e Len. No informe tamén se apunta que Galicia mantén unha fenda absoluta de coidados do 83,6%, por riba da media nacional. “Noutras palabras: anda que o sistema mellorou na tramitacin e resolucin administrativa, as necesidades de coidado seguen sendo moi superiores aos apoios efectivamente dispoibles”, sinlase desde no documento. 

O coidado como dereito social, non como responsabilidade privada

En El Derecho al Cuidado y la Economa de los Cuidados en Espaa insstese en que “os coidados de longa duracin deben recoecerse como un dereito social e non como unha responsabilidade privada ou exclusivamente familiar”. En Galicia, detllase, 298.810 persoas teen discapacidade, das cales o 44% conta cun grao igual ou superior ao 33%, e 54.950 persoas teen dependencia recoecida. Entre as persoas con dependencia que reciben coidados en Galicia, o 73% ten 65 anos ou mis, fronte ao 68% da media nacional. “Este contexto converte Galicia nun territorio clave para debater o futuro dos coidados. O envellecemento demogrfico, a dispersin poboacional e o peso das familias na provisin de coidados fan especialmente urxente avanzar cara a un modelo mis profesionalizado, domiciliario, comunitario e centrado na persoa”, afirman os autores do estudo. 

No texto sublase ademais que reforzar as polticas públicas de coidados non s ten impacto social, senn tamén econmico: en Espaa, en 2023, 10.623 millns de euros en prestacins xeraron un impacto de 17.260 millns sobre o PIB, cun multiplicador prximo a 1,6. Aplicado a Galicia, cada 100 millns de euros de investimento público en coidados poderan mobilizar arredor de 160 millns de euros de actividade econmica. Ademais, por cada euro que as administracins públicas destinan a coidados de longa duracin, o informe sinala que ingresan potencialmente 49 céntimos en retornos fiscais e cotizacins. “En Galicia, este dato cobra especial relevancia pola elevada incidencia do coidado informal e pola oportunidade de transformar parte dese traballo invisible en emprego formal, actividade econmica e servizos de proximidade”, sinlase. 

De cara a 2030, o estudo estima que reforzar o sistema requirira para Galicia un investimento adicional equivalente a 0,6 puntos do PIB galego, é dicir, uns 491 millns de euros anuais. Dependendo do criterio de distribucin, este investimento podera traducirse nun impacto potencial de entre 21.900 e 31.700 novos empregos. 

Un debate institucional, académico e transfronteirizo

Na apertura da xornada, conducida pola profesora da �鶹���� Ana Garriga, Montserrat Cruz, vicerreitora do campus de Ourense, destacou que “é importante abrir espazos de dilogo en lugares como as universidades sobre os grandes retos sociais, e precisamente falar de coidados en Galicia é falar de territorio, benestar e futuro”. Pola súa banda, Gonzalo Pérez Jcome, alcalde de Ourense, sinalou que esta cidade “é mximo expoente no tema de lonxevidade” e polo tanto destacou “a importancia de buscar solucins” no mbito dos coidados. Neste senso, Patricia Torres, deputada provincial de Polticas Sociais, Conciliacin e Envellecemento Activo, lembrou a precarizacin do sector dos coidados e a necesidade de contar con estudos como o presentado este xoves para mellorar a situacin. Pola súa banda, Olivia Pereira, do Instituto Politécnico de Bragança, puxo o foco na dimensin transfronteiriza do proxecto e a relevancia de ofrecer evidencias cientficas para a toma de decisins que efectivamente melloren os coidados. 

Tras a apertura institucional, Juan Martn, director do Cenie, presentou Iberlongeva, proxecto no que se enmarca este estudo, e destacou que “o debate sobre os coidados é tamén un debate sobre o modelo de sociedade que queremos construr. Galicia mostra con claridade que a lonxevidade debe abordarse desde a investigacin, a cooperacin institucional e unha mirada territorial”. A continuacin, Nacho Álvarez, codirector do estudo, expuxo as principais conclusins aplicadas a Galicia, e celebrouse o debate Galicia ante o dereito ao coidado: do diagnstico aos compromisos, con Raquel Martnez, profesora titular de Socioloxa na Universidade da Corua; Chema Pazos, vicepresidente da Sociedade Galega de Xerontoloxa e Xeriatra, e Xaime Fandio, membro da Ctedra de Idadismo da �鶹����.