�鶹����

Xa se tian defendido na �鶹���� diferentes teses de doutoramento sobre Lingua de Signos Espaola, LSE, pero ata agora nunca se lera ningunha nesta lingua. Fxoo Mara Luz Esteban Saiz, sociolingüista xorda con mis de 30 anos de traxectoria profesional e, desde agora, autora da primeira tese de doutoramento defendida na �鶹���� en lingua de signos, unha investigacin de grande alcance social na que se sitúa e pon de relevo a poltica lingüstica da lingua de signos espaola desde 1980 ata a actualidade.

A tese, dirixida pola catedrtica Mª del Carmen Cabeza Pereiro, ��defendeuse na Facultade de Filoloxa e Traducin o pasado 11 de xullo nun acto, “tremendamente emotivo”, no que a lingua signada foi a gran protagonista e no que a autora, directora desde 2011 do Centro de Normalizacin Lingüstica de la Lengua de Signos Espaola, CNLSE, estivo arroupada por numerosos compaeiros e compaeiras, as como docentes que non quixeron perderse unha data tan especial, tendo en conta que en Espaa o número de persoas xordas que teen un doutoramento non chega a unha ducia. “Agardo que este acto axude a que mis persoas xordas se animen a doutorarse no campo da lingua de signos e os estudos xordos”, subliou a autora, ao que Cabeza engadiu que esta tese é tamén a primeira que se defende en Galica "por unha persoa xorda que defende en lingua de signos".

“Contribur xustiza social e ao empoderamento das persoas xordas”

“Como persoa xorda e defensora dos intereses da minora xorda, optei por desenvolver unha perspectiva de investigacin mis humanstica, situando as persoas xordas no centro do escenario, motivada polo desexo de utilizar esta tese como ferramenta para abordar a desigualdade social”, explica a autora, ao que engade que o propsito desta investigacin non foi outro que “contribur xustiza lingüstica e ao empoderamento das persoas xordas e as súas organizacins, as como outorgar lingua de signos o lugar que merece, tanto no mbito cientfico como na vida en xeral”.

“Indagando na historia e, sobre todo, nos debates que se xeraron en torno redaccin da lei que regula os dereitos lingüsticos das persoas xordas, a tese saca a relucir actitudes que manteen a ideoloxa supremacista do audismo (ou fonocentrismo), isto é, o prexuzo de que a linguaxe oral é superior signada”, explica a directora da tese, Mª del Carmen Cabeza, autora de numerosos traballos de investigacin sobre as linguas de signos das comunidades xordas e, xa de xeito mis concreto, sobre aspectos sociolingüsticos da comunidade xorda en Espaa. “Con esta tese dselle voz s persoas xordas que tiveron algún papel nese proceso de desenvolvemento da planificacin lingüstica da LSE”, recalca Cabeza.

Un estudo que pon de relevo “relacins asimétricas de poder”

Os datos obtidos no estudo revelan que as ideoloxas lingüsticas impregnan os marcos valorativos dos grupos polticos e sociais involucrados. Estes axentes, influenciados polas súas propias crenzas, interpretan e apropian a poltica lingüstica de maneira que poden restrinxir ou promover o multilingüismo, dependendo dos seus intereses e obxectivos. “O debate estivo marcado por unha polarizacin que evidencia dous modelos mentais distintos, o que influu significativamente nas decisins e resultados do proceso poltico e social, pondo de relevo as relacins asimétricas de poder inherentes ao contexto”, explica Esteban.

Desde o punto de vista da autora, en termos metodolxicos os estudos sobre linguas de signos e persoas xordas requiren unha maior aplicacin da etnografa crtica da poltica lingüstica, entendida como unha investigacin baseada na observacin prxima, no terreo, onde as e os investigadores se insiran nos contextos reais de espazo e tempo para comprender como e por que as persoas actúan, pensan e senten de determinadas maneiras. “Adoptar esta perspectiva implica colaborar activamente coa comunidade xorda utilizando ferramentas que non s iluminen as inxustizas lingüsticas, senn que tamén identifiquen oportunidades concretas para promover un cambio positivo”.

Segundo Mara Luz Esteban, unha das contribucins centrais do seu estudo é a necesidade prestar atencin ao lugar que estas anlises ocupan na vida das persoas xordas e nas súas estratexias de empoderamento. “A etnografa crtica da poltica lingüstica non s facilita a xeracin de coecemento e teoras, senn que tamén permite contrarrestar o predominio de paradigmas e ideoloxas hexemnicas, crear conciencia e contribur ao cambio”.

En particular, os achados revelan que botar un ollo etnogrfico aos procesos de poltica e planificacin lingüstica da LSE a nivel de comunidade permite descubrir “voces indistintas, motivacins encubertas, ideoloxas subxacentes ou consecuencias non desexadas nos procesos de creacin, interpretacin e apropiacin en contextos especficos”. Nesta lia, salienta a importancia de contribur “ promocin da diversidade lingüstica, educacin multilingüe e a xustiza social”.

Longa traxectoria investigadora da �鶹���� en materia de LS

A confianza da directora do CNLSE no programa de doutoramento en Estudos lingüsticos da �鶹���� para facer o seu doutoramento é froito dunha extensa colaboracin entre a institucin académica viguesa e o CNLSE, que vén desde a mesma fundacin deste centro no 2011. “Comprende labores de apoio ao desenvolvemento de recursos lingüsticos da lingua de signos, colaboracin en proxectos de investigacin a través dos grupos de investigacin GTM e GRADES, as como tamén a titorizacin de prcticas curriculares da Facultade de Filoloxa e Traducin”, explica Cabeza, quen lembra que o Grao en Filoloxa Aplicada Galega e Espaola conta cun pequeno itinerario de lingua de signos ��.

“Na �鶹���� levan desenvolvéndose traballos de investigacin sobre a lingua de signos desde os anos 90 do século pasado, nomeadamente co obxectivo de desenvolver recursos lingüsticos que contribúan investigacin bsica e ao desenvolvemento de tecnoloxas lingüsticas, sen esquecer a perspectiva sociolingüstica e a dimensin aplicada”, engadiu Cabeza.

A presentacin da tese de Mara Luz Esteban contou coa asistencia entre o público da directora da Área de Diversidade da �鶹����, Raquel Rey.
��