�鶹����

Profesor na Universidad del Valle e director executivo da Academia Olmpica de Guatemala, Pedro Danilo Ponciano convertase recentemente no primeiro doutor en Ciencias do Deporte formado nesta universidade guatemalteca, tras defender a súa tese na Facultade de Ciencias da Educacin e do Deporte do campus pontevedrés. A realidade de Guatemala, un “pas multiétcnico e pluricultural que sufriu pobreza e violencia”, como sinala, constitua ademais o punto de partida da súa investigacin, na que buscou coecer os efectos do deporte en rapaces en risco de exclusin social tanto da capital como dunha rexin rural do pas.

“O deporte e a educacin fsica poden servir como ferramenta para fomentar o desenvolvemento en todo o pas. Sen embargo, existe unha investigacin limitada sobre o seu uso como ferramenta para promover beneficios sociais mis amplos”, sinala Ponciano Núez, que realizou a súa tese Anlisis de proyectos basados en el deporte para el desarrollo humano de adolescentes vulnerables, baixo a direccin da investigadora do grupo Gies-10 Mara José Martnez Patio e do profesor da Universidad Isabel I Iago Portela. Licenciado en Educacin Fsica, Deporte e Recreacin pola Universidad de San Carlos, cun mestrado en Deporte e Estudos Olmpicos pola Universidade de Tsukuba, no Xapn, Ponciano desenvolveu a súa tese no programa de doutoramento en Educacin, Deporte e ����ú��� da �鶹����, sendo o primeiro investigador do seu pas en centrar a súa tese neste mbito. “Para min é un logro importante, xa que pode servir de exemplo para outros profesionais” e contribur a que “o noso pas avance a un deporte mis cientfico, cuxas decisins sexan baseadas na evidencia”, sinala.

Dúas realidades distantes, pero conectadas polo risco de exclusin

O seu estudo buscaba comparar tanto a prctica deportiva como as “caractersticas fisiolxicas e de saúde” de dos grupos de mozos e mozas, de entre 12 e 18 anos, en risco de exclusin. Por unha banda, na investigacin participaron 90 rapaces e rapazas “involucrados nunha organizacin educativa a través do deporte”, que residan en barrios conflitivos da capital e que tomaban parte nun programa promovido pola Fundacin Olmpica Guatemaleteca (Funog), que ademais de promover que practiquen diferentes deportes, busca tamén achegarlles unha serie de valores e contribur súa educacin. ”A Funog é unha institucin que persegue a transformacin de nenos, nenas e mozos que viven en zonas de risco de Guatemala” e a súa metodoloxa de traballo “est baseada na promocin dos valores olmpicos co obxectivo de utilizar o deporte como ferramenta para a prevencin da violencia e a delincuencia”, explica Ponciano.��

Por outro lado, a investigacin contou coa participacin doutros 91 rapaces e rapazas do municipio de Momostenango, no departamento de Totonicapn, residentes nun barrio, Panictacaj, onde a infancia e a mocidade sofre “pobreza e pobreza extrema, onde as oportunidades de estudar son limitadas e existe a desnutricin crnica”, sinala Ponciano. “Moitos deles desertan da escola para axudar a seus pais a traballar e en varios casos son explotados laboralmente”, engade o investigador, que explica que neste caso trtase de mozos que non se viron “influenciados por ningunha organizacin” ligada ao deporte.

As melloras xeradas polo deporte

En ambos casos, as avaliacins realizadas permitiron observar que tanto os niveis de actividade fsica, como o desenvolvemento de “competencias socioemocionais” e os niveis de autoestima de ambos grupos eran “especialmente baixos”, recoece. Mais, o estudo permitiu tamén constatar as posibilidades do deporte como “estratexia para o desenvolvemento comunitario”, sinala Ponciano, tendo en conta ademais que se trata de mozos e mozas, lembra, nunha situacin de risco que “contribúe a que se integren en prcticas delituosas ou ao consumo de substancias psicoactivas”.��

De feito, unha das conclusins desta tese é que os mozos e mozas que participaban no programa deportivo da Funog tian uns niveis mis altos de actividade fsica que o outro grupo. Concretamente, o 76% das e dos participantes no estudo na cidade de Guatemala realizaban exercicio fsico frecuentemente e outro 19% facano de xeito ocasional, mentres que no caso da zona rural, s o 54% facan exercicio de xeito frecuente e o 43% de forma ocasional.��

O grupo de rapaces da capital presentaba tamén un maior grao de desenvolvemento das súas “competencias socioecomocionais de autorregulacin e motivacin”. Como explica o autor desta tese, a autorregulacin “é o proceso que unha persoa realiza para poder ter control sobre as súas emocins, condutas, pensamentos e motivacins, que lle permiten alcanzar unha meta especfica”. Os mozos e mozas da contorna urbana presentaban nese senso uns mellores resultados na súa avaliacin, pese a que “anda deben mellorar certas competencias como o traballo en equipo ou a súa empata”, aspecto nos que, engade, o deporte podera serlles unha ferramenta útil, vez que pode transmitirlles valores como a amizade, o respecto, a excelencia, a disciplina e a responsabilidade.��

As achegas da tradicin maia “alfabetizacin en saúde”

Por outra banda, tanto o grupo de participantes na contorna urbana como o do rural afirmaban, en mis do 70% dos casos, gozar dunha moi boa saúde. Non obstante, no referido “alfabetizacin en saúde”, termo que fai referencia “forma na que os individuos perciben a súa saúde e a influencia teen nesta certas condicins biolxicas, sociais e psicolxicas”, rexistrronse mellores resultados nos mozos e mozas do rural, tanto no referido ao seu coidado, como prevencin de enfermidades e promocin da saúde. Neste punto, Ponciano sinala que os rapaces e rapazas de Momostenango teen acceso “a dúas fontes de informacin que permiten incrementar o seu coecemento” nestes temas, o sistema público de saúde e a “medicina tradicional” da zona. “A medicina tradicional maia”, explica, substitúe nestes colectivos s prcticas propias do sistema sanitario no referido “s polticas de prevencin, promocin, curacin e rehabilitacin”, mentres que nas reas urbanas, ao entenderse que mozos e mozas teen un maior acceso informacin, “non se priorizan as campaas de promocin da saúde”.��
��