�鶹����

En abril de 2022 a revista publicaba un estudo internacional que recolla un achado cientfico descuberto de forma fortuta: a bioturbulencia que xeran os peixes pode axudar mestura e distribucin de nutrientes nas augas costeiras. Este descubrimento realizouse no marco do proxecto Remedios, no que un equipo internacional do que forman parte investigadores do Centro de ���Ա�����پ����������� Maria da �鶹����, buscaba comprender como afecta a turbulencia, neste caso a xerada pola actividade sexual dos peixes, vida maria. Agora o seu estudo acaba de recibir un dos dez premios IG Nobel, en concreto o da categora de Fsica. Estes galardns, que naceron inicialmente como unha parodia dos Nobel, seleccionan anualmente traballos serios e rigorosos pero tamén extravagantes, curiosos e inusuais publicados en todo o mundo que “primeiro fagan rir xente e despois fagan pensar”. 

Os galardns foron anunciados esta pasada noite nun acto en lia no que participaron varios cientficos e cientficas que recibiron os verdadeiros premios Nobel en edicins anteriores. De feito, o encargado de anunciar o premio para o estudo no que participa o CIM foi Wolfgang Ketterle, premio Nobel de Fsica en 2001. Posteriormente, haber dúas galas presenciais en outubro e novembro no museo do MIT, Massachusetts Institute of Technology e no Imperial College de Londres.

Ciencia que fai rir e fai pensar

O equipo cientfico est composto por persoal do Centro de ���Ա�����پ����������� Maria da �鶹����, o Instituto de ���Ա�����پ�����������s Marias (IIM-CSIC), o Instituto Espaol de Oceanografa (IEO, CSIC), a Universidade de Southampton e o Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology. A investigadora principal do proxecto Remedios é Beatriz Mourio, do CIM-�鶹����, que destaca que “todo o equipo est moi contento, porque o galardn débese a que o estudo xera un interese mis al da comunidade cientfica especializada” e considera que é “unha oportunidade marabillosa para difundilo mis e para que tea mis alcance”. A cientfica recoece que anda que no seu inicio estes premios eran controvertidos, foron evolucionando e hoxe en da teen un gran recoecemento como unha ferramenta de comunicacin cientfica e, de feito, o ano pasado recibiron un premio dunha institucin austraca polo seu labor a prol da comunicacin cientfica”. Ademais, lembra, estes premios contan co apoio de institucins como Harvard, o MIT ou o Imperial College e son entregados por premios Nobel, dndose o caso de investigadores que, despois de ter sido distinguidos co IG Nobel, anos mis tarde acabaron gaando o Nobel na súa disciplina. Para Mourio, o feito de apelar risa e ao humor é unha estratexia moi acertada para achegar a ciencia cidadana, sociedade en xeral”. 

Dende o resto de institucins implicadas comparten esta lectura do galardn, como explica Miguel Gil Coto, investigador do IIM-CSIC, que se amosa “contento de que a nosa investigacin contribúa idea de que a ciencia que producimos, dende a rigorosidade e a responsabilidade, pode xerar ao mesmo tempo sentimentos como a ledicia e a curiosidade". Ademais, resaltan que o traballo é froito da colaboracin entre equipos e dun enfoque multidisciplinar, pero “ten unha compoente detectivesca”, como engaden Marian Pea e Enrique Nogueira, do IEO.

O estudo premiado demostra que os peixes contribúen producin de turbulencia e mestura ocenica nas rexins costeiras, polo que o papel que xogan na distribucin de calor, nutrientes e osxeno é mis importante do que se pensaba. A relevancia deste artigo radica en que ata agora, a comunidade cientfica tia consideraba que os ventos e as mareas eran os que subministraban a maior parte da enerxa que impulsa a mestura das diferentes capas que forman os océanos, pero non se tia podido demostrar a contribucin dos organismos nadadores a este fenmeno. É dicir, esta é a primeira evidencia obtida a partir de medicins in situ dunha mestura ocenica impulsada bioloxicamente, o que se coece como bioturbulencia, un fenmeno que leva fascinando comunidade cientfica durante décadas.

Os traballo, ademais de ter sido publicado por Nature Geoscience e recollido por numerosos medios de comunicacin, foi recollido nunha plula divulgativa dispoible en inglés e en galego. 

Un descubrimento, por casualidade

Este avance cientfico, explican os investigadores, realizouse de forma “totalmente fortuta” no marco do proxecto Remedios, que tia como obxectivo estudar como afecta a turbulencia vida maria. Pero a casualidade fixo que acabaran “demostrando que a vida maria pode influr na turbulencia ocenica, que súa vez inflúe na vida maria!”.

O equipo estaba realizando traballo de campo en augas da ra de Pontevedra, concretamente na enseada de Bueu, a bordo do BIO Ramn Margalef no vern de 2018. Mourio lembra que todo comezou cando observaron que cada noite se incrementaba a turbulencia na auga. Empregando un perfilador de microestruturas constataron que “dende o anoitecer ata o amencer, as medidas indicaban que, baixo os nosos pés, desde uns 10 a 30 metros de profundidade, se estaba a producir unha turbulencia moi intensa, comparable que pode xerar unha tormenta sobre a superficie do océano”. Utilizando a informacin acústica da ecosonda montada no casco do barco e as mostras recollidas con redes, o equipo de investigacin puido atribur esta turbulencia presenza de cardumes que se concentraban pola noite na zona. De feito, as redes estaban cheas de ovos de bocarte ou anchoa europea, Engraulis encrascicolus, o que evidencia que o sinal corresponde a agregacins de desova deste peixe que, co seu comportamento frenético, xera a bioturbulencia. 

As, este estudo revela que anda que a mestura biolxica pode non ser moi importante no océano aberto, si pode ser significativa nos ecosistemas costeiros, onde unha elevada producin biolxica coexiste con cambios verticais rpidos nas propiedades do océano. Esta mestura vertical creada polos bancos de peixes podera afectar redistribucin da temperatura, nutrientes e gases disoltos, como o osxeno, que xogan un papel fundamental no funcionamento do ecosistema do que dependen os propios peixes. Polo tanto, os achados destacan a capacidade dos organismos vivos para influr e remodelar o medio fsico onde viven.

O artigo est asinado por Bieito Fernndez Castro, de Universidade de Southampton, como primeiro autor, xunto cos investigadores do Grupo de Oceanografa Biolxica do CIM-�鶹���� Beatriz Mourio, Esperanza Broulln e Antonio Comesaa; Marian Pea, do Centro Oceanogrfico de Baleares (IEO, CSIC); Enrique Nogueira, do Centro Oceanogrfico de Vigo (IEO, CSIC); Miguel Gil Coto, do Departamento de Oceanografa do Instituto de ���Ա�����پ�����������s Marias (IIM-CSIC); Damien Bouffard, do Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology e Alberto C. Naveira, da Universidade de Southampton.