�鶹����

Despois de tres anos de traballo, o Grupo Operativo XIPrisco (Estratexia Sostible para a Xestin Integrada de Enfermidades en Cultivos de Pataca), participado pola �鶹����, acaba de rematar o seu traballo, centrado en “impulsar a innovacin tecnolxica no cultivo da pataca mediante o desenvolvemento de ferramentas de apoio toma de decisins para un manexo sostible das súas principais enfermidades, especialmente o mildio e a alternariose”. Os modelos de predicin elaborados ao seu abeiro foron capaces de reducir entre un 40 e un 50% os tratamentos fúnxicos no cultivo da pataca sen que iso supuxera una perda de rendibilidade da producin. 

O proxecto, iniciado en 2023, foi financiado pola Axencia Galega da Calidade Alimentaria (Agacal), no marco das axudas para a creacin e funcionamento de Grupos Operativos da Asociacin Europea para a Innovacin (AEI) en materia de produtividade e sostibilidade agrcola, cofinanciadas polo Fondo Europeo Agrcola de Desenvolvemento Rural (Feader), o Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentacin e a Xunta de Galicia. XIPrisco tivo un financiamento de 156.614 euros.

A �鶹���� participou a través do Grupo de ���Ա�����پ����������� en Sistemas Agroambientais (GISA) e do Grupo de Enxeara Informtica, ambos do campus de Ourense. Os demais socios da iniciativa foron o Consello Regulador da IXP Pataca de Galicia; o Centro Agrogandeiro do Inorde (Deputacin Provincial de Ourense); a Comunidade de Regantes Lagoa de Antela; o agricultor da Comarca de Bergantios Leonardo Rodrguez Fraga e agricultores da comarca de A Limia, concretamente de Bustelo (Xunqueira de Amba), Sandis e Solveira, que participaron voluntariamente nos ensaios e na validacin das ferramentas desenvolvidas.

Do coecemento aplicacin

Segundo explican desde XIPrisco, o grupo operativo permitiu “establecer unha colaboracin real entre investigadores, técnicos e agricultores para afrontar un dos principais retos actuais do cultivo da pataca: producir de maneira mis sostible mantendo ao mesmo tempo a rendibilidade e a calidade das súas producins e apostando pola agricultura como medio de vida”.  Entre os seus principais logros citan “a xeracin de coecemento sobre o comportamento do mildio e da alternariose nas dúas principais zonas produtoras de Galicia (A Limia e Bergantios) e o estudo da adaptacin do cultivo s condicins climticas actuais influenciadas polas consecuencias do cambio climtico, establecendo un ensaio no que se testaron diferentes datas de sementeira (tempers e tardas)". Ademais, froito da colaboracin entre persoal técnico e investigador e da experiencia do traballo en campo, ao abeiro da iniciativa elaborronse unhas fichas técnicas sobre o manexo de enfermidades da pataca adaptadas s zonas de producin de Galicia que se compartirn aos agricultores para que poidan coecer e informarse sobre as enfermidades mis frecuentes en Galicia. 

O grupo da �鶹���� GISA, con sede na Facultade de Ciencias do campus de Ourense, foi o responsable do deseo experimental e seguimento cientfico dos ensaios de campo, da caracterizacin epidemiolxica do mildio e da alternariose, da anlise dos datos agronmicos e meteorolxicos e do desenvolvemento e validacin dos modelos de predicin do risco de enfermidade. Ademais, participou na transferencia dos resultados ao sector mediante a elaboracin de material técnico e actividades de divulgacin (participacin e organizacin de xornadas). Pola súa banda, os membros do Grupo de Enxeara Informtica, con sede na Escola Superior de Enxeara Informtica, coa informacin obtida en campo polos membros de GISA, deron os primeiros pasos para a creacin dunha aplicacin informtica na que se estn implementando estes modelos de predicin para achegar informacin útil e actualizada aos agricultores e que as podan contar con axuda hora de tomar decisins. Esta app conta cunha interface dixital sinxela e de fcil acceso dende soportes dixitais (como teléfonos mbiles e tabletas) que actualmente est en probas.

“Coa colaboracin do grupo de Enxeara Informtica, desenvolveuse esta aplicacin para informatizar todo o proceso, para que os agricultores poidan levar consigo os modelos de predicin ao campo e recibir informacin en tempo real sobre o risco das principais enfermidades da pataca (mildio e alternariose) e para que lle axude hora de tomar decisins. As poden aforrar tratamentos fitosanitarios, que en moitos casos se aplican por seguridade ante o descoecemento do risco das enfermidades”, explica Launa Meno, investigadora que lidera a participacin da �鶹����. Con estes modelos de predicin, sinala, foron capaces de reducir entre un 40 e un 50% os tratamentos fúnxicos no cultivo da pataca sen que isto supuxera una perda de rendemento. Un dos fitos mis destacables de XIPrisco, engade, foi a validacin destes modelos de predicin en condicins reais de campo e axustndose s condicins climticas das dúas principais zonas produtoras de pataca de Galicia (A Limia e Bergantios). 

“Hai que destacar que os maiores valores conseguidos con este grupo operativo foi a participacin de todas as partes implicadas na cadea de producin, desde técnicos e investigadoras ata institucins e agricultores, s que lle agradecemos a súa implicacin, sobre todo aos agricultores que se animaron a participar de xeito voluntario para testar os modelos de predicin nas súas parcelas coa supervisin das investigadoras e investigadores do grupo GISA”, comenta Laura Meno. As parcelas dos agricultores, detalla, foron verdadeiros “laboratorios vivos” e a súa implicacin “permitiu validar as investigacins cientficas e convertelas en ferramentas útiles e manexables polos agricultores en explotacins reais e con aplicacin baixo condicins reais”. Isto demostra, engade, “que a colaboracin estreita entre as distintas partes implicadas na cadea de producin, neste caso do cultivo da pataca (dende centros de investigacin e indicacins xeogrficas protexidas ata técnicos e agricultores), é un dos camios a coller para avanzar cara unha agricultura mis competitiva, sostible e resiliente”.

Avanzando nas polticas de sostibilidade

Sobre a importancia de levar a cabo este tipo de proxectos, desde o grupo operativo lembran que as polticas de sostibilidade, como o Pacto Verde Europeo e a estratexia Da Granxa Mesa, promoven a reducin do uso de produtos fitosanitarios, que en 2030 deber ser dun 50%, e unha producin mis respectuosa co medio ambiente, obrigando ao sector a adaptarse rapidamente. Sen embargo, advirten, “os agricultores enfrntanse a importantes desafos derivados das consecuencias do cambio climtico, como as choivas abundantes de primavera, que provocan inundacins na zona de A Limia e obrigan a retrasar a sementeira” e “as olas de calor dos meses de xuo e xullo, que estresan os cultivos e obrigan ao maior emprego de auga para non perder producin”. A todo isto súmase a aparicin de novas enfermidades favorecidas polas consecuencias do cambio climtico; a aparicin de resistencias dos fungos mis agresivos aos fitosanitarios polo incremento no emprego destes para o control de pragas e enfermidades e un mercado cada vez mis esixente, no que os consumidores buscan alimentos procedentes de agriculturas respectuosas co medio. “Neste contexto, os agricultores atpanse coa falta de ferramentas que lles permitan facer fronte aos desafos sinalados sen incumprir coas normas lexislativas aprobadas”, apuntan desde a iniciativa.