�鶹����

O lobo feroz xa non se agocha baixo o disfrace de avoa, agora agarda as súas vtimas escondido nas redes sociais. E é que anda que a sociedade ten avanzado moito no eido da igualdade e da diversidade de xénero, “as carapuchias do século XXI non se libran do acoso dos lobos a través das pantallas”. Este é o punto de partida do proxecto Carapuchia e a pantalla feroz, liderado polo grupo de innovacin docente GTiCH (Group for Teaching Innovation on Children´s Literature) e desenvolto co financiamento da Ctedra de Feminismos 4.0 Depo-�鶹����.

O obxectivo era analizar o uso da linguaxe nas redes sociais por parte de preadolescentes e adolescentes para determinar cales son as diferencias respecto dos usos estndar da linguaxe e estudar como inflúe o binomio sexo/xénero no seu uso. Ademais, tamén se centraron en recoller datos sobre imaxinario e identidades, sexismo e hipersexualizacin que axuden a diagnosticar e previr posibles comportamentos que preceden violencia de xénero.

O estudo foi desenvolto polas investigadoras do GTiCH Veljka Ruzicka, Lourdes Lorenzo, Ana Pereira, Beatriz Rodrguez, Ana Fernndez e Sonsoles Facal e polo investigador do grupo GALMA Jesús Meirio e ten as súas orixes nos proxectos europeos Gender Identity: Child Readers and Library Collections (G-BOOK) e G-BOOK 2: European Teens as Readers and Creators in Gender-positive Narratives, ao abeiro dos cales se creou a primeira bibliografa europea sobre igualdade de xénero en Literatura Infantil e Xuvenil (LIX) en inglés, francés, italiano, alemn, búlgaro, bosnio-serbio-croata e casteln.

Para realizar este estudo as investigadoras partiron de datos obtidos de enquisas realizadas en tres institutos galegos e de tres clubs de lectura con adolescentes, un en colaboracin con Espazo Lectura e outros dous con Down Vigo e o Centro Juan Mara, ambos dedicados atencin e formacin de persoas con discapacidade cognitiva ou intelectual, no que se puxeron en relacin os relatos coas novas narrativas dixitais (Facebook, Instagram, TikTok, WhatsApp e SnapChat). A finalidade era “ver se haba diferenzas na temtica tratada e na linguaxe empregada nas redes sociais por rapaces e por rapazas e analizar se o feito de ter unha discapacidade intelectual influa dalgunha maneira no modo en que se expresan elas e eles, as como analizar o imaxinario e identidades de xénero nas redes para desear estratexias que axuden a corrixir determinadas condutas, nomeadamente a hipersexualizacin e a violencia de xénero”. Os libros cos que traballaron nos clubs de lectura foron escollidos da bibliografa europea preparada para o proxecto G-Book 2 e a súa lectura en sesins monitorizadas por unha persoa dinamizadora serviu como paso previo que animou logo aos asistentes a facer comentarios sobre o uso das redes no que atinxe perspectiva de xénero.��

Sen apenas diferencias entre mozos e mozas

Coa informacin obtida, as investigadoras puideron determinar que tanto rapaces como rapazas empregan neoloxismos propios da súa xeracin, “entre os que destacan formas sexistas (emputar) e acrnimos que continúan cousificando a muller (THOT, BOSH, SLUB ou HOE como sinnimos de puta/zorra)” sen observar diferencias salientables entre elas e eles no uso da linguaxe. No que se refire s temtica, apenas hai diferencias: estudos, gustos, conversas sobre celebracins e agasallos. Dos clubs de lectura si que puideron determinar que as rapazas abordan “mis temas de moda e roupa que os rapaces, mentres que estes adoitan falar mis ca elas de deportes”.

Diferencias discapacidade

Outro punto focal do estudo era determinar se o feito de ter unha discapacidade intelectual influa no modo en que se expresan as e os adolescentes. Como explica Lourdes Lorenzo, “os mozos e mozas con discapacidade cognitiva tamén son usuarios de redes sociais e non son alleos s novas narrativas dixitais, malia que fan un uso menor delas, mis pasivo e limitado, tanto en formas de expresin como en contidos”.��

As investigadoras destacan que a discapacidade cognitiva adoita afectar en maior ou menor medida s habilidades lingüsticas. Por exemplo, as mensaxes de WhatsApp son mis curtas cas dos (pre)adolescentes sen discapacidade cognitiva e case non usan abreviaturas nin frmulas alternativas ao uso estndar. Pola contra, recorren mis a emoticonas, fotos, audios e vdeos propios, empregando moito mis imaxes ca palabras. Respecto da xerga propia das redes, “moi poucos coecan un par de expresins da enquisa, como OL e hater e descoecen palabras de uso común como hashtag ou tips. Tampouco se observan diferenzas nin nas expresins nin nas temticas se temos en conta as variables sexo/xénero: todos os participantes eran homes e mulleres e o seu sexo coincida coa súa identidade de xénero”.

Hipersexualizacin e violencia de xénero

Os datos obtidos deste estudo, tanto os puramente lingüsticos (como neoloxismos ou expresins que caracterizan a súa xeracin) como os sociolxicos “apuntan a unha clara hipersexualizacin da sociedade, lamentablemente unha conduta que se estende rapidamente por internet e polas redes sociais”, destacan as investigadoras.

Se ben no último terzo do século XX era a publicidade a que contribua sexualizacin especialmente da muller, recalcan, “na actualidade deuse un paso mis e chegouse ao que podemos chamar hipersexualizacin, a obsesin por resaltar os atributos sexuais por riba de calquera outra caracterstica definitoria das persoas”. Neste contexto, engaden, “as novas xeracins reciben xa o cualificativo de pornonativas e a rapazada coincide en que a meirande parte da xente que seguen (influencers) son figuras hipersexualizadas e tamén refiren que as poses mis habituais nos seus selfis (especialmente as rapazas) son «poendo morrios» e que son ese tipo de fotos as que mis likes obteen, obxectivo que perseguen na procura do recoecemento social e da popularidade”.

No que se refire violencia de xénero, as investigadoras recalcan que pode iniciarse a idades tempers, “cando se estn a construr as identidades e o imaxinario de xénero; nos centros educativos existe violencia de xénero en maior ou menor grao e, case sempre, empeza no uso que se fai da linguaxe” e lembran que anda que o modelo educativo predominante é o mixto, non se educa en igualdade e o androcentrismo continúa a imperar en moitos programas escolares”, perpetuando roles de xénero e valores patriarcais, malia os esforzos que se fan desde as distintas administracins para mudar a situacin. E a lingua é o seu instrumento”.

Atendendo violencia de xénero a través das redes sociais e das novas narrativas dixitais, os participantes no club de lectura relataron experiencias que viviron tanto de forma directa como indirecta e que teen xa formas léxicas acuadas e recoecibles como sexteo ou sexting (envo de mensaxes de contido sexual), sexts (mensaxes de texto de contido sexual) sextorsin, GNOC (espirse diante da cmara), GYPO (quitar os pantalns) ou Sugarpic (enviar unha foto sexy).

Ante este contexto e preguntadas sobre as vas para corrixilo e revertelo, as investigadoras sinalan un camio claro, o da prevencin, que nos centros escolas pode realizarse a través de varias vas, como o traballo nas aulas con libros do proxecto europeo G-BOOK 2; o uso de guas de linguaxe non sexista; o traballo con ferramentas informticas como a Lupa Violeta para axudar a evitar o uso sexista da lingua ou o emprego de textos, publicidade, pelculas, etc. que axuden ao alumnado a estar vixiante, a tomar conciencia da cousificacin e hipersexualizacin da muller e do prexuzo que pode causar un mal uso das redes sociais, en ocasins antesala da violencia de xénero. “Porque o lobo feroz xa non se disfraza de avoa. A pantalla é a que pode ser feroz para as carapuchias e carapuchios do século XXI”.��
��